AnalyseVaccin

Nog maar 60 procent wil vaccinatie, maar twijfelaars zijn wel over te halen

Naast angst voor het virus is er in toenemende mate angst voor het vaccin. Hoe komt het dat 40 procent van de Nederlanders wellicht geen inenting wil? En kunnen de twijfelaars en weigeraars nog worden overtuigd? 

Tegenstanders van de maatregelen die de verspreiding van het coronavirus moeten tegengaan demonstreren in het centrum van Amersfoort.Beeld ANP

Het is dé troef om de coronamaatregelen vaarwel te zeggen, volle theaters te krijgen, naar cafés te kunnen, restaurants te openen en familieverjaardagen te vieren. Toch wil een steeds groter deel van de Nederlanders geen coronavaccin. Nog maar 60 procent zegt nu bereid te zijn de prik te nemen, bleek deze week uit een peiling van I&O Research in opdracht van de NOS. Bij een vorig onderzoek in juni was dat nog 73 procent. 

De overheid wil er alles aan doen om de vaccinatiebereidheid zo hoog mogelijk te houden, zeker nu de plannen steeds concreter worden en er misschien begin volgend jaar al een vaccin beschikbaar is. De Gezondheidsraad presenteert vandaag het vaccinatieplan. Waarschijnlijk zijn de eerste vaccinaties voor zorgmedewerkers en kwetsbare groepen, zoals ouderen. 

Dat een groter deel van de Nederlanders de afgelopen maanden is gaan twijfelen komt doordat de plannen voor vaccinatie steeds concreter worden, zegt Peter Kanne van I&O Research die het onderzoek uitvoerde. ‘Een paar maanden terug was het vaccin nog ver weg, er was weinig discussie over. Mensen zeggen dan makkelijker: ik ga het wel nemen’, aldus Kanne. ‘Maar de laatste tijd lees en hoor je er veel meer over. Mensen gaan dan nadenken. Over het algemeen zie je dat ze het liever even aankijken, ze willen geen proefkonijn zijn.’

Veruit de meeste weigeraars en twijfelaars vinden dat de productie te snel gaat en vertrouwen het vaccin daarom niet, de helft is bang voor bijwerkingen. Een veel kleiner aandeel, minder dan een kwart, zegt de prik niet te willen omdat ze niet in de risicogroep vallen. Er zijn geen aanwijzingen dat de coronavaccins onveilig zouden zijn; ze moeten aan alle veiligheidseisen voldoen. Voor Nederland worden ze gekeurd en toegelaten door het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA).

Zijn de twijfelaars nog te overtuigen? Kanne is hoopvol. ‘We moeten hier niet al te paniekerig over doen’, zegt de onderzoeker. ‘Deze groep is heel goed over te halen omdat ze vooral zorgen hebben over de betrouwbaarheid van het vaccin. Ze hebben geen principiële bezwaren, maar twijfelen aan de veiligheid.’ Lastiger is het de mensen die nu al zeggen het vaccin zeker niet te willen, zo’n 11 procent, op andere gedachten te brengen, zegt Kanne.

Dat is ook de overtuiging van Stuart Blume, emeritus hoogleraar wetenschaps- en techniekstudies aan de Universiteit van Amsterdam. Al twintig jaar doet hij onderzoek naar de maatschappelijke discussie rond vaccinaties. ‘Dat mensen zich zorgen maken is best begrijpelijk. Nog lang niet alles is bekend over de vaccins’, zegt Blume. ‘Maar zo gauw ze zien dat de eerste groepen gevaccineerden geen bijwerkingen krijgen, kunnen ze bijdraaien.’

Daarbij helpt het dat in Nederland waarschijnlijk eerst de kwetsbare groepen, zoals ouderen, het vaccin krijgen toegediend. Onder die groep is de vaccinatiebereidheid veruit het hoogst: ruim driekwart van de 65-plussers zegt een coronavaccin te willen.

De kans bestaat dat een deel van de twijfelaars, eenmaal gerustgesteld, toch besluit de prik te halen. Het is daarnaast de vraag in hoeverre het een probleem is dat een deel van de Nederlanders twijfelt of weigert. De schattingen van het percentage vaccinaties dat nodig is om het virus een halt toe te roepen, lopen uiteen van 70 tot 90 procent, afhankelijk van de effectiviteit van het vaccin. Maar ook met de 60 procent van de Nederlanders die nu volgens de peiling een vaccin wil nemen, kunnen er al flinke stappen worden gezet. 

Minister De Jonge van Volksgezondheid is van plan een voorlichtingscampagne op te zetten. De precieze inhoud daarvan is nog onduidelijk. Onderzoeker Kanne hoopt dat de overheid vooral de nadruk legt op de veiligheid van het vaccin. ‘Ze moeten heel duidelijk vertellen dat vaccins goed getest zijn, dan haal je de belangrijkste zorgen weg’, zegt hij. ‘Je moet ook echt ervaringsverhalen vertellen, mensen die het vaccin hebben genomen. Dan neem je de ergste zorgen weg bij de twijfelaars.’

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid komt er deze maand meer duidelijkheid over de voorlichtingscampagne, binnenkort worden de plannen naar de Tweede Kamer gestuurd. Het is nog niet bekend wanneer de campagne van start gaat. Het ministerie wil zich vooral richten op het tegengaan van desinformatie, zoals complottheorieën over het coronavaccin die online rondgaan. ‘We willen daar heel snel op kunnen reageren’, zegt de woordvoerder. Ook wil de campagne specifieke groepen zoals jongeren aanspreken. 

Daar ligt nog een belangrijke uitdaging, denkt hoogleraar Blume. Uit de cijfers blijkt dat de vaccinatiebereidheid onder de groep 18-24 jarigen de afgelopen maanden van alle leeftijdsgroepen het sterkst is gedaald: van 76 procent in juni naar 57 nu. ‘Die groep is geneigd de boodschap van leeftijdsgenoten over te nemen’, zegt Blume. ‘Het is de vraag hoe ver je bij hen komt met een persconferentie van de minister.’

Wat beweegt de coronavaccinweigeraars? 

Sinds de coronacrisis heeft Nederland er een flinke groep vaccinatie­weigeraars bij gekregen. Waar komt hun wantrouwen vandaan? En zijn ze nog op andere gedachten te brengen? De Volkskrant ging met ze in gesprek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden