InterviewJournalist Manuel Delia

Nog geen uur na de moord op de Maltese journalist Galizia werd ook hij journalist op het eiland

Met de moord op de Maltese journalist Daphne Caruana Galizia leek ook de onderzoeksjournalistiek op het eiland monddood gemaakt. Maar nog geen uur na haar overlijden publiceerde Manuel Delia zijn eerste artikel over de moord op zijn blog. Sindsdien is de voormalig persvoorlichter van het parlement ‘per ongeluk’ journalist en zet hij haar werk voort.

De Maltese blogger en journalist Manuel Delia tijdens een protestbijeenkomst op 29 november bij het kantoor van premier Muscat in Valletta. Beeld AFP

‘Misschien ben ik te dom om bang te zijn’, zegt Manuel Delia. Want zelfs sinds die bizarre dag twee weken geleden, waarop een zakenman met zijn luxejacht Malta probeerde te ontvluchten en daarmee nieuw leven blies in een vastgelopen moordonderzoek waarbij zelfs premier Joseph Muscat betrokken lijkt te zijn, blijft hij doorgaan met schrijven.

‘Ik weet dat ik in een land leef waar een journalist is vermoord vanwege haar werk’, zegt hij. ‘Ik heb zelf ook meermaals aangifte gedaan wegens bedreigingen, sommige mensen kregen zelfs een gebiedsverbod opgelegd. En er was die zaak, afgelopen december, waarbij ze mijn vrouw hebben mishandeld op straat.’

Toch blijft Delia elke dag zijn stukken publiceren, net zolang tot de premier van de kleinste lidstaat in de EU opstapt.

Manuel Delia werkte jarenlang als persvoorlichter in het Maltese parlement – hij kende de bekendste onderzoeksjournalist van het land, Daphne Caruana Galizia, dus vooral professioneel – maar toen hij een nieuwe baan kreeg en zelf begon te bloggen, veranderde hun relatie. Zij las zijn stukken, gaf hem advies en plaatste zijn schrijfsels zo nu en dan door op haar eigen website.

Mentor

‘We spraken elkaar veel, ze werd een soort mentor voor mij, en toen werd ze vermoord. Een uur na haar dood schreef ik daar een eerste stuk over, twee uur erna nog een en zo ging het maar door. Normaal had ik misschien 300 lezers per dag, nu zag ik dat het er opeens 26 duizend waren. Ik realiseerde mij dat de mensen die normaal gesproken Daphnes website lazen, opeens naar mij kwamen voor informatie. Ik voelde mij verantwoordelijk en daarom heb ik een paar dagen later mijn baas gebeld en zei: ik kom morgen niet meer terug.’

Sindsdien is Delia ‘per ongeluk journalist’. Niet zo’n goede als Daphne, zegt hij er direct bij, want dat was met afstand de beste journalist van het eiland. Zij was immers de enige echt onafhankelijke journalist en haar website was, in tegenstelling tot het gros van alle andere Maltese media, niet in handen van politici. Zij schreef daarom als enige over de politici van zowel links als rechts die smeergeld ontvingen. Nadat zij publiceerde over de vrouw van premier Muscat, die eigenaar bleek van een vennootschap in Panama, werden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven. En zij was het die een corruptieschandaal onder de aandacht bracht, waarbij Konrad Mizzi, de minister van Energie, en Keith Schembri, de kabinetschef van premier Muscat, beiden geld witwasten via offshorebedrijven. Een zaak die, zo bleek vorige week, tot haar dood leidde.

Dus toen Caruana Galizia ruim twee jaar geleden werd getroffen door een autobom, was de angst levensgroot dat met haar ook de onafhankelijke journalistiek op het eiland was gestorven. Dat zou een ramp zijn voor het eiland, want als er een land is binnen de Europese Unie waar de democratie wel een extra waakhond kan gebruiken, dan is het Malta. Zo bleek uit een recent onderzoek van de Raad van Europa dat de Maltese premier veel te veel macht heeft omdat hij verantwoordelijk is voor alle belangrijke benoemingen. Ook worden klokkenluiders niet goed beschermd en wordt de ombudsman gehinderd in zijn functioneren, omdat het parlement te weinig informatie ter beschikking stelt.

Maar ‘als een journalist wordt vermoord, staan er tientallen, honderden, misschien wel duizend andere journalisten op die het werk zullen voortzetten’, staat in het voorwoord van het boek dat Delia schreef samen met een Britse en een Italiaanse onderzoeksjournalist.

Nieuwe onthullingen

Want in dat boek, maar ook op zijn website, zet Delia meerdere van Caruana Galizia’s projecten voort. Bijvoorbeeld onderzoek naar de Maltese praktijk om paspoorten te verkopen aan buitenlanders. Voor ongeveer 800 duizend euro konden rijke Russen of Saoediërs toegang kopen tot de Europese Unie. Die praktijk maakte de regering rijk, maar trok ook veel criminelen aan, bewees Caruana Galizia. Met behulp van haar aantekeningen ontdekte Delia dat de huizen van veel van deze buitenlanders vrijwel nooit worden bewoond. Dat het dus nooit de bedoeling van deze rijken was om inwoner van Malta te worden.

‘Maar ik ben zeker niet de enige die met haar werk is doorgegaan’, zegt Delia. Na de moord overhandigden de zoons van Caruana Galizia haar laptop aan een internationaal collectief van journalisten van Reuters, The Guardian, The New York Times en Le Monde. Dat heeft al meerdere onthullingen opgeleverd. En twee weken na de moord werd de website The Shift opgericht, een moedig collectief van lokale journalisten die de erfenis van Caruana Galizia eveneens levend proberen te houden.

Manuel Delia spreekt de demonstranten toe bij de protesten tegen premier Muscat in Valletta.Beeld AP

‘Zonder al de onderzoeksjournalisten zou premier Muscat nu nooit in de problemen zijn geraakt’, zegt Delia. ‘Dat is pure winst. Een tweede revolutie die bovendien door Daphne is veroorzaakt, is de opkomst van het activisme’, zegt hij. Malta kende nooit een echte protestcultuur, maar sinds de moord is dat aan het veranderen. Zo organiseert Delia sinds de moord elke maand een nieuwe demonstratie. In de begindagen kwamen daar hoogstens driehonderd mensen op af. Afgelopen zondag eisten 20 duizend inwoners het aftreden van premier Muscat.

‘Toch wil ik niet de indruk wekken dat dit verhaal een happy end heeft’, zegt Delia. ‘De enigen die de premier namelijk echt kunnen afzetten, zijn niet de journalisten op het internet of de activisten op straat. Het is zelfs niet de Europese Unie, maar dat zijn de leden van zijn eigen partij, die nog altijd een meerderheid vormen in de Kamer. En binnen zijn eigen partij geniet Muscat ook nog altijd unanieme steun, zelfs nu hij betrokken blijkt bij het verdoezelen van een moord. Ik weet niet precies wie er een pistool tegen wiens hoofd houdt. Dat is het echt depressieve gegeven op dit eiland.’

Lees ook

Heel Malta roept ‘weg, weg, weg’ maar de premier zit er nog steeds
Wat begon met de moord op een journaliste ontaardt in een drama dat alle elementen bevat voor een onwaarschijnlijke actiefilm. Malta schudt op zijn grondvesten, en zelfs de EU komt kijken om te zien of de corrupte dwerg misschien uit de unie moet worden geschopt.

Moord op Malta: de drie hoofdrolspelers
Een kabinetschef, een minister en een zakenman spelen de hoofdrollen in het drama rond de moord op de Maltese journalist Daphne Caruana Galizia. Wie zijn die drie, en hoe zijn zij door geld en brievenbusfirma’s met elkaar verbonden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden