Nog even, en er is geen bij meer over

Wetenschappers, milieubeschermers, boeren en wetgevers breken zich het hoofd over de oorzaak van de toenemende bijensterfte.

‘Hoe het komt? Dat zou ik graag willen weten.’ Jan Dommerholt, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Bijenhouders, is niet de enige die zich het hoofd breekt over de oorzaak van de toenemende bijensterfte. Ook wetenschappers, milieubeschermers, boeren en wetgevers houden zich er nadrukkelijk mee bezig. En zijn nadrukkelijk verdeeld.

Vorige week pleitten twee Utrechtse wetenschappers, Jeroen van der Sluijs en Henk Tennekes, in navolging van Duitsland, Frankrijk en andere landen voor een verbod op het gebruik van het insecticide Gaucho (met de werkzame stof Imidacloprid, een neonicotinoïde). Volgens Van der Sluijs en Tennekes blijkt uit meerdere onderzoeken een verband tussen het gebruik van het insecticide en de gevoeligheid van bijen voor de varroamijt en andere parasieten.

Bijensterfte wordt wereldwijd gezien als een groot probleem. Er wordt al gesproken van een ‘bestuivingscrisis’, die catastrofale gevolgen kan hebben voor de landbouw en de biodiversiteit.

Volgens Tennekes (toxicoloog) en Van der Sluijs (universitair docent nieuwe risico’s aan de Universiteit Utrecht) moeten genoemde insecticiden uit voorzorg verboden worden. Van der Sluijs: ‘Maar het college dat hier in Nederland gaat over de toelating van bestrijdingsmiddelen, is behoudend van aard.’

Neonicotinoïden worden in Nederland onder meer gebruikt voor ‘zaadbehandeling’ in de land- en tuinbouw. In Duitsland trok de regering de toepassing van vergelijkbare insecticiden vorig jaar in, vanwege het aangetoonde verband met het verlies van 11.500 bijenvolken in het Rijndal. Producent Bayer, die zich stevig verzet tegen een Europees verbod op het middel, betaalde de imkers schadevergoeding, maar bekende geen schuld.

Het Franse Comité Scientifique et Technique, dat in Frankrijk adviseert over toelating van gewasbeschermingsmiddelen, stelde al in 2003 vast dat Imidacloprid medeverantwoordelijk was voor de massale bijensterfte in Frankrijk. Milieuorganisaties en wetenschappers proberen het in Europa verboden te krijgen.

Maar niet alle deskundigen zijn overtuigd. De Wageningse bijenonderzoekers Tjeerd Blacquière en Sjef van der Steen houden vast aan de varroamijt als hoofdoorzaak van de bijensterfte. Neonicotinoïden zijn weliswaar giftig, maar in de toepassing wordt daar rekening mee gehouden, aldus Van der Steen, vorige week. Volgens Van der Sluijs en Tennekes blijft de stof twee jaar actief, waardoor bijen toch worden blootgesteld. Het gevaar zit juist in de stapelende effecten, zeggen ze.

Romée van der Zee van het Nederlands Centrum voor Bijenonderzoek zegt: ‘De bijen verzwakken omdat ze veel energie verbruiken om de parasieten in hun lichaam te bestrijden.’ Het dispuut over de bijensterfte gaat volgens Van der Zee over de erkenning of er meerdere oorzaken zijn. ‘Het is niet alleen de varroamijt, dat kun je niet meer volhouden.’

Van der Zee is voorstander van ‘een moratorium’, een tijdelijk staken van het gebruik van neonicotinoïden. ‘In ieder geval moet je gaan monitoren hoe het bijvoorbeeld kan dat de wintersterfte onder bijenvolken in de Randstad afgelopen jaar 43 procent was, en in het oosten maar 20 procent.’ Ook de Stichting Natuur & Milieu, die onlangs een bijencampagne begon, keert zich tegen het gebruik van genoemde stoffen.

Het College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (CTGB) laat weten te onderzoeken of er ‘nieuwe informatie’ is om het gebruik van Imidacloprid ter discussie te stellen.

Een imker op het Bijenpark in Nes aan de Amstel monstert zijn bijen. (Joost van den Broek / de Volkskrant) Beeld Joost van den Broek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden