Reportage

'Nog elke dag denk ik aan de vrouw die in mijn keukentje lag'

De ramp met vlucht MH17 heeft ook de Oost-Oekraïners hard geraakt. 'De mensen hebben een trauma opgelopen door het neerstorten van het toestel. Opeens kregen we wrakstukken en oorlog over ons heen.'

Inna Tipoenova: 'Mijn zoon dacht eerst dat het een granaat was, maar er was een lichaam dwars door het dak gevallen.' Beeld Daniel Rosenthal

'Waarom heeft Nederland nog steeds niet vastgesteld dat de Boeing door een Oekraïens gevechtsvliegtuig is neergehaald?', wil Lev Boelatov weten. Hij verspert ons de weg, als we uit het gemeentehuisje van Petropavlovka komen, één van de dorpjes waar vorig jaar MH17 neerstortte. Boelatov eist op hoge toon dat we meekomen naar zijn huis, van waaruit hij 'met eigen ogen' heeft gezien dat een Oekraïense SU-25 het toestel neerschoot. Er waren zelfs drie gevechtsvliegtuigen in de lucht, waarvan er één werd neergeschoten. Waar het wrak van dat toestel dan gebleven is, tja, dat weet hij ook niet. 'Maar ik weet wel dat het een operatie is die tot op de seconde, op het hoogste niveau door de Amerikanen is geregeld', sist hij.

'Ach, luister maar niet naar hem', zegt een andere dorpeling die halfdronken op zijn brommer komt aanrijden. Hij stelt zichzelf voor als 'djadja Sasja', oompje Sasja. 'Hij kletst maar wat', fluistert hij kwaadaardig. 'Hij beschuldigt Jan en alleman, maar ik heb zelf gezien hoe hij allerlei spullen uit het vliegtuig naar zijn huis sleepte.' Het blijft een dorp vol dorpse haat en nijd, ook na een ramp.

Burgemeester Oleg Mirosjntsjenko van Rossypnoje voor een schuur waar resten van MH17 liggen geborgen. Beeld Daniel Rosenthal

'De mensen hier hebben een trauma opgelopen door het neerstorten van het toestel', zegt Natalja Volosjina, de burgemeester van Petropavlovka. 'Niet alleen voor de familieleden van de passagiers is het een tragedie, ook de mensen hier hebben geleden. Er gebeurde hier nooit wat en opeens kregen we wrakstukken en de oorlog over ons heen.'

Een groot wrakstuk kwam voor het gebouwtje terecht, vlak bij het kinderspeelplaatsje. 'Gelukkig waren er op dat moment geen kinderen', zegt Volosjina. Eerst dachten de dorpelingen dat het een militair toestel was: de dagen ervoor voerden Oekraïense gevechtsvliegtuigen beschietingen uit op rebelleneenheden iets zuidelijker. Maar uit de regen van koffers, knuffels, handtassen en andere spullen maakten ze al snel op dat het een burgertoestel was.

'Wij hebben nog geluk gehad, hier in Petropavlovka', zegt een man. 'Er zijn hier geen passagiers naar beneden gekomen, maar het was ook vreselijk om al die persoonlijke spullen te zien: je weet dat die knuffel nog maar kort daarvoor door een kind werd vastgehouden.' Verder wil hij er liever niet over praten. Bijna niemand wil nog worden herinnerd aan de dag, maar voor de dorpelingen ligt er nog een laag van leed over de 17de juli heen: kort erna lanceerden de Oekraïense troepen een offensief om het gebied op de rebellen te veroveren. 'Maandenlang hebben we in de kelders gezeten omdat de Oekraïners ons dorp beschoten.'

Kinderen in Rossypnoje. Beeld Daniel Rosenthal

Verpauperde dorpen

Die ervaring heeft haar sporen nagelaten in het gebied. 'Ik haat de Oekraïners niet, maar het is moeilijk te vergeten van welke kant de granaten kwamen', zegt Volosjina. Haar dochter studeert net af aan een Oekraïense universiteit, maar Volosjina moet verstek laten gaan bij de diploma-uitreiking. 'Zij beschouwen mij als een separatist en een terrorist. Als ik daarheen ga, pakken ze me meteen op.'

Het leven was toch al schraal in de streek, maar sinds het begin van de oorlog in Oost-Oekraïne zijn de dorpen nog verder verpauperd. De jeugd is weggetrokken, alleen de bejaarden en de armste gezinnen zijn achtergebleven. De banken zijn dicht, winkels en fabrieken hebben de deuren gesloten en veel landbouwvelden liggen braak. Veel te gevaarlijk om te bewerken: er kunnen mijnen en onontplofte granaten liggen. Geld om de wegen te onderhouden hebben de autoriteiten van de 'Volksrepubliek Donetsk' (DNR) niet: dus is het slalommen om de gaten te ontwijken of ploegen door de modder. Zoals de schrijver Gogol al zei: 'Oe Rossii dve bedy: doeraki i dorogi', 'Rusland heeft twee problemen: idioten en wegen'.

Illegale kolenmijn in Rossypnoje. Beeld Daniel Rosenthal

Krakkemikkig

Langs een zandweggetje naar Rossypnoje knettert de motor van een lier waarmee twee mannen een geroeste bak met steenkolen uit een geïmproviseerde mijnschacht sjorren. De kabel, de katrol, de machine waarmee ze lucht in de nauwe schacht pompen, het ziet er allemaal krakkemikkig uit. De laadbak dient ook als lift voor de mannen die 140 meter lager aan het werk zijn. 'Het is gevaarlijk', geeft een collega toe. 'De schachten zijn maar 50 centimeter hoog en aan veiligheidsvoorschriften doen we hier niet.'

Dergelijke kópanki, illegale mijnen, kom je om de haverklap tegen in het rampgebied. 'Vroeger werkten we in de echte kolenmijnen, maar die zijn vrijwel allemaal gesloten', zegt de man, die onder geen beding zijn naam wil noemen. 'Sommige hebben schade opgelopen door beschietingen, andere liggen stil omdat Oekraïne weigert hout te leveren voor de stutbalken. Dus moeten we wel hier werken. Onze kinderen moeten toch wat eten?'

'Ach, illegale mijnen. Wat heet illegaal?', zegt burgemeester Oleg Mirosjnitsjenko van Rossypnoje. Hij heeft zelf 25 jaar onder de grond gewerkt en heeft er alle begrip voor dat de mannen uit zijn dorp - ooit vijfduizend inwoners, van wie bijna de helft is weggetrokken - in de kópanki werken. 'Er is geen ander werk hier. Bijna alles ligt stil.'

Hij is nog dagelijks bezig met de nasleep van de ramp met MH17. 'Veel mensen hebben psychische problemen. Het is heel moeilijk te verwerken, die beelden van de lijken van passagiers die hier neerkwamen. Overal lagen ze, twee waren zelfs terechtgekomen bij het weeshuis.'

In totaal werden er 39 lichamen gevonden in Rossypnoje. Mirosjnitsjenko: 'Ik heb hen allemaal in het gezicht gekeken. Zoiets kun je beter niet zien, maar ik vond dat ik moest zien wie ze waren. Als mijnwerker heb ik veel collega's moeten begraven, maar zoiets had ik nog nooit gezien.'

Wat hem ook diep heeft geraakt, waren de berichten dat de inwoners spullen uit het vliegtuig geplunderd zouden hebben. 'Dat is volstrekt niet waar. Allerlei mensen, ook mijnwerkers uit de buurt, hebben meegeholpen de lichamen te bergen. Alle spullen die ze hebben gevonden, leverden ze netjes bij ons af.' Hij is blij dat de Nederlandse regering als bewijs van erkentenis van plan is hulp aan de bevolking te geven. 'We zouden wel een gaspijpleiding kunnen gebruiken. We hebben hier geen gas in Rossypnoje', mijmert Mirosjnitsjenko.

MH17

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de rampvlucht met MH17 nog eens terug.

Lees hier de reconstructie van Natalie Righton van de Volkskrant.

Hij wordt gestoord door een telefoontje van een televisieploeg van RT (Russia Today). Ze hebben een stuk van het vliegtuig gevonden en willen hem dat overhandigen. Als hij op de afgesproken plaats aankomt, staat de blonde Russische verslaggeefster klaar met camera en microfoon. Maar voor ze een woord kan zeggen, ontploft de burgemeester als hij het stuk ziet liggen bij een hoop vuil. 'Wie heeft dat stuk hier neergelegd?', schreeuwt hij. 'Vanmorgen lag het hier nog niet. Jullie hebben het hier expres neergelegd, maar aan zo'n theater doe ik niet mee!' Als de pro-Russische burgemeester in zijn auto stapt, roept de verbouwereerde RT-verslaggeefster ons in perfect Amerikaans nog na: 'But this is an important piece of evidence!'

'Een belangrijk stuk bewijsmateriaal!', snuift Mirosjnitsjenko verontwaardigd. 'Zij beweren dat het aantoont dat een SU-25 de Boeing heeft neergeschoten. Dat kan best zijn, maar ik wil er geen theater van maken. Ik geef dergelijke stukken alleen aan Hans.' Hans van der Ven is de commandant van het repatriëringsteam in Oekraïne.

De dag van de ramp zal Inna Tipoenova nooit loslaten. De 60-jarige vrouw hoorde van haar zoon dat er iets op hun huisje was terechtgekomen. 'Hij dacht eerst dat het een granaat was, maar toen ik thuiskwam, bleek dat er een lichaam dwars door het dak bij ons in de zomerkeuken was gevallen. Het was een vrouw, ze lag met haar gezicht op de grond, maar ik durfde haar niet om te draaien.'

Een vrouw verbrandt onkruid in Grabovo. Beeld Daniel Rosenthal

Die nacht is ze nog een paar keer komen kijken. 'Ik hoopte zo erg dat ze nog leefde. Tien jaar geleden heb ik zelf een zoon verloren. Hij werkte in een kópanka en werd verpletterd, toen de kabel brak en de laadbak naar beneden kwam zetten.'

Arbeiders van de mijn waar ze ooit werkte, hebben het dak provisorisch gerepareerd, maar nog elke dag denkt ze aan de vreemdeling die in haar keukentje lag. 'Het was iemand die leefde, die ergens heen op weg was en geen benul had van wat zich hier afspeelde. Misschien had ze wel kinderen. Ik zou graag willen weten hoe ze eruitzag toen ze nog leefde.'

Beeld DANIEL ROSENTHAL

Doodstil

Boven de glooiende velden tussen Rossypnoje en Grabovo, waar het grootste deel van het toestel neerkwam, is het doodstil. Sinds de ramp met MH17 vliegt er geen enkel toestel meer over het gebied. Ook Oekraïense gevechtsvliegtuigen mijden het luchtruim boven de rebellenrepubliek uit vrees dat ze worden neergehaald. In de verte klinkt af en toe alleen het doffe gedreun van de oorlog.

De romp van het toestel kwam vlak voor Grabovo in het veld neer: aan de overkant van de weg begint het dorp. 'We dachten eerst dat de bus ontploft was, dus we renden er meteen heen', zegt Vladimir Demoera (52), een Afghanistan-veteraan die op een rammelende fiets komt aanrijden. 'Wat we zagen was een hel. Overal lagen lijken. Sommigen zaten nog vastgegespt in hun stoelen. Na Afghanistan heb ik nooit zoveel dood gezien.'

Het dorp is zich langzaam aan het oprichten. 'We moeten wel. Het is een heel kleine wereld waarin we leven. We wonen hier, we werken hier, we verbouwen ons eigen voedsel en af en toe komt de bus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden