Nog eens Europa

Europa heeft niet één Hooggerechtshof maar twee. In mijn column van vorige week heb ik dat niet goed vermeld, en lezers wezen me erop....

Ronald Plasterk

De Europese Unie heeft 25 leden, en een Hooggerechtshof, dat zetelt inLuxemburg. De Raad van Europa heeft 46 leden, alle 25 EU-leden plus ondermeer Bosnië-Herzegovina, Azerbeidzjan, de Russische Federatie, Servië enTurkije.

De Raad van Europa werd opgericht in 1949 (ik citeer hun website) 'omde rechten van de mens, de parlementaire democratie en de rechtsstaat teverdedigen; op Europees niveau verdragen te sluiten teneinde demaatschappelijke en juridische praktijken in de lidstaten met elkaar inovereenstemming te brengen; de bewustwording te bevorderen van een Europeseidentiteit die gebaseerd is op gemeenschappelijke waarden en uitstijgtboven culturele verschillen.' De Raad neemt dit ruim op en heeft in haarParlementaire Vergadering onder meer commissies voor Sociale Zaken,Cultuur, Milieu, Gelijke Rechten Mannen en Vrouwen, en Economische Zaken.Kortom, bijna alles waar de EU ook over gaat.

Er is ook een Europese vlag, en een Europees Volkslied, en dat isopvallend genoeg bij de Europese Raad niet de Ode an die Freude die deGrondwet van de EU in gedachten had, maar de Hymne Européen van ChristopheGuyard. De Raad van Europa zetelt in een fraai gebouw in Straatsburg.

Nu schreef ik vorige week dat het Straatsburgse Hof een sinds 1066 inEngeland geldende wet in strijd met de mensenrechten had verklaard, een wetdie zegt dat gevangenen tijdens hun gevangenschap niet mogen stemmen. InEngeland redeneert men: je straf is dat je tijdelijk buiten de samenlevingwordt geplaatst, inclusief de besluitvorming daarover. Dat is niet zo'ngekke gedachte, want (zoals in een voetnoot bij de uitspraak van hetStraatsburgse Hof netjes staat opgesomd) dezelfde regel geldt in delidstaten Armenië, Azerbeidzjan, Bulgarije, Estland, Georgië, Hongarije,Ierland, Litouwen, Liechtenstein, Moldavië, Rusland, en Slowakije. Tochoordeelde het Hof met twaalf tegen vijf stemmen dat het Engelse algeheleverbod te stemmen in strijd is met Artikel 3 van de Europese Conventie overMensenrechten: het recht op vrije verkiezingen. U kunt het allemaal nalezenin 'Hirst versus the United Kingdom', een zaak aangekaart door een Engelsebijlmoordenaar die stemrecht eiste.

Vorige week legde ik een verband met de EU, en de dit voorjaarweggestemde concept-Grondwet. Ik had daarbij moeten vermelden dat hetStraatsburgse Hof geen orgaan is van de EU; bij deze dus. Maar een verbandis er natuurlijk wel. De twee organisaties begeven zich op dezelfdeterreinen. De Grondwet van de Europese Unie bevatte ook een catalogus metmensenrechten die getoetst worden door een Hof, dat in Luxemburg zetelt.Als een lidstaat een wet instelt die in strijd zou kunnen zijn met deEuropese Grondwet, dan komt men rechters in Luxemburg tegen, en daarnaastmogelijk ook nog eens rechters in Straatsburg.

Amerika heeft een Supreme Court dat alle wetten kan toetsen aan zeerbrede begrippen als menselijkheid, en dat daardoor uiteindelijk besluitover abortus, euthanasie, burgerrechten, stamcelonderzoek. Tot welkeellende deze overlap van politiek en rechtspraak leidt, bleek weer bij debenoeming van rechter Harriet Miers. Nederland heeft wel een Grondwet,(Engeland heeft er geen), maar het democratisch gekozen Nederlandseparlement mag te allen tijde een wet aannemen, ook als er mensen zijn diemenen dat die wet in strijd is met een van de breed geformuleerde tekstenuit de Grondwet.

Zo verbiedt de Nederlandse Grondwet discriminatie op basis van afkomst,maar als u meent dat u koning mag worden, kunt u in Nederland nergensterecht (hooguit bij het Riagg). Als u daarentegen meent dat de monarchiein strijd is met een Europees grondrecht, dan heeft u tweehooggerechtshoven om uit te kiezen! Het is onwenselijk dat we op dezemanier in Europa de Amerikaanse kant opgaan, waarbij rechters belangrijkepolitieke besluiten nemen.

Daarnaast is er een opvallend grote overlap tussen de taakopvatting vande EU en Europese Raad. Het kost allemaal gebouwen, formatieplaatsen,tolken, stapels papier, reiskosten, en het zadelt de burger op metonduidelijkheid over verantwoordelijkheden. Dat Europa twee volksliederenheeft is tot daaraan toe, maar twee hooggerechtshoven die mensenrechtentoetsen, dat is er minstens een te veel.

De Raad van Europa heeft, juist omdat die zich ook uitstrekt tot landenwaar in het recente verleden grote schendingen van mensenrechten hebbenplaatsgevonden, de beste papieren. De Raad heeft een goede rol gespeeld bijhet einde van het kolonelsregime in Griekenland. De simpelste oplossing zouzijn als in een toekomstig verdrag van de EU, in plaats van pagina'smensenrechten, alleen komt te staan: 'alle leden van de EU hebben deEuropese Conventie voor de Mensenrechten ondertekend en zijn lid van deRaad van Europa'.

Dan moet ook nog eens goed gekeken worden of er op anderebeleidsterreinen geen dubbel werk gebeurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden