Nog één keer samen in geest van Madiba

Als de zon op zijn hoogst is, zegt de traditie, moet Mandela worden begraven. Maar zondag zijn er al die verhalen van sprekers die de geschiedenis vorm gaven. De dienst loopt uit.

QUNU - Aan het eind komt alles goed. Vorige week, tijdens de grote herdenking van Nelson Mandela, liet Zuid-Afrika zich van zijn rommeligste kant zien. Maar bij de uitvaart in Qunu, de plaats waar hij zijn jeugd doorbracht, is sprake van waardigheid, stijl en humor. Precies die dingen die Tata Madiba zelf zo kenmerkten.


Op zaterdag komt de Vader van de natie thuis in het gebied waar hij als jongen met de geiten wandelde en kattenkwaad uithaalde. Qunu, het dorp dat zich lange tijd enkel slaperig uitrekte boven op de glooiende heuvels van de Westkaap, is voor even het drukke centrum van de wereld. De inwoners blijven er nuchter en vriendelijk onder.


Hand in hand staan de dorpelingen langs de vers geasfalteerde weg als de indrukwekkende stoet met daarin de lijkwagen van Mandela en zijn met de Zuid-Afrikaanse regenboogvlag bedekte kist de laatste meters maakt naar het huis dat de oud-president er liet bouwen. Daar ook brengt hij zijn laatste nacht boven de aarde door. In Qunu is dan al bijna alles gereed voor het afscheid.


President Jacob Zuma maakte op donderdagavond 5 december de dood van Mandela bekend en kondigde tien dagen van nationale rouw af. In die tijd kreeg de Zuid-Afrikaanse leider het soms zwaar voor de kiezen. Zeker toen hij, op dinsdag tijdens de herdenking voor Mandela in het grote stadion van Johannesburg, voor het oog van de wereld op boegeroep werd onthaald.


Maar Zuma heeft zich hersteld. Op zaterdag, tijdens het afscheid in Johannesburg namens de regeringspartij ANC, houdt hij niet alleen een hartverwarmende toespraak, maar blijkt hij ook - net als een dag later - een man met een ontroerende zangstem. En net als Zuma lijkt iedereen een tandje bij te zetten om de geliefde Mandela in Qunu een zeer waardig afscheid te geven.


Voor de uitvaartdienst is een enorme tent opgetrokken, die plaats biedt aan 4.500 bezoekers. Elke Zuid-Afrikaan kan de plechtigheid op de televisie volgen. De lijst met sprekers geeft een boeiende staalkaart van de vrijheidsstrijd in niet alleen Zuid-Afrika, maar in heel het continent. Hier spreken en zingen de mensen die de geschiedenis van Afrika in de afgelopen halve eeuw een beslissende draai hebben gegeven.


En dus, hoe kan het anders met zoveel verhalen, loopt de dienst uit. Volgens de tradities van het Thembu-volk, waartoe Nelson Mandela behoort, moet een leider precies aan het begin van de middag worden begraven: als de zon het hoogst staat en de schaduw het kortst is. Maar het nog één keer samen zijn in de geest van Madiba is veel belangrijker dan punctualiteit.


Jacob Zuma zingt, ceremoniemeester Cyril Ramaphosa vertelt grappen, dochter Nandi spreekt over de strenge vader die een ondeugende opa werd, Zambia's ex-president Kenneth Kaunda gooit alle protocol het raam uit en laat de geschiedenis op bijna burleske wijze tot leven komen - en het publiek in de tent en ver, ver daarbuiten kan er eigenlijk geen genoeg van krijgen.


De meest emotionele woorden tijdens de uitvaart komen van Ahmed Kathrade, die meer dan zestig jaar met Mandela bevriend was en 26 jaar op Robbeneiland gevangen heeft gezeten. Hij vertelt hoe hij de zieke Madiba in het ziekenhuis bezocht, en 'verdriet, emotie en trots' voelde. Nu zijn 'oudere broer' is gestorven, voelt de broze Kathrade zich alleen. 'Ik heb niemand meer bij wie ik mijn toevlucht kan zoeken.'


Dan is het tijd voor de begrafenis in besloten kring. Het is al na het middaguur, dus volgens de tradities mag Nelson Mandela eigenlijk niet meer begraven worden.


En misschien ook is dat niet gebeurd. Misschien is hij gestorven, maar nog altijd hier. Zodat Zuid-Afrika weet: Madiba leeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden