Nog één keer over dat ene glaasje alcohol

Eén glas alcohol per dag bekort je leven aanzienlijk, berichtten media (waaronder de Volkskrant) vorige week. Nadere bestudering van de onderzoeksresultaten leert dat dat te kort door de bocht is.

De conclusie dat het dagelijkse wijntje bij het eten het leven aanzienlijk bekort, is te kort door de bocht. Foto Marcel van den Bergh Foto vk

Wat is er door nieuwsmedia gemeld?

Gezond drinken bestaat niet, ook dat ene glaasje kunt u beter laten staan, berichtten talloze media, waaronder wijzelf, Trouw, Het Parool, het AD, de NOS en RTL4. In de Volkskrant stond ook: een man van 40 die elke dag een glas wijn drinkt, verkort zijn leven met bijna anderhalf jaar. In het buitenland rekende de Britse krant The Guardian zelfs voor dat elk extra glas wijn je leven met 30 minuten zou verkorten. De bron voor deze onheilsboodschappen was een grote internationale studie (op basis van data van 600 duizend drinkers uit 19 landen) die in het toonaangevende wetenschapsblad The Lancet was verschenen.

Hoe zit het wel?

U gaat niet eerder dood als u een glas per dag drinkt, dat staat althans niet in deze studie. Een half jaar, anderhalf jaar eerder of 30 minuten eerder dood per glas? ‘Dat is goochelen met statistiek’, zegt hoogleraar farmaceutische wetenschappen Jan Tytgat (Universiteit van Leuven), die vorige week als een van de eerste wetenschappers kritisch reageerde. ‘Dat kun je niet zeggen op basis van deze studie.’

Wat er wél in de studie staat: dat er vanaf 100 gram alcohol per week (dat komt neer op ongeveer tien glazen bier van 250 ml of wijn van 100 ml) een verhoogd algemeen risico op sterfte is. Dat risico neemt vervolgens toe naarmate er meer wordt gedronken.

De onderzoekers keken vooral naar de relatie tussen alcohol drinken en hart- en vaatziekten, omdat daar – in tegenstelling tot bijvoorbeeld de verhoogde kans op allerlei vormen van kanker – nog altijd enige controverse over bestond. Een deel van die controverse komt volgens de onderzoekers voort uit het meenemen van de groep niet-drinkers in de meeste grote studies. Dat is een vertroebeld gezelschap van geheelonthouders en voormalige drinkers die vaker met gezondheidsproblemen kampen. Die groep doet in dit onderzoek daarom niet mee.

Voor de drinkers in de studie geldt dat de kans op een beroerte, hartfalen, een hoge bloeddruk en een aorta-aneurysma ‘lineair’ (hoe meer alcohol, hoe meer kans) toeneemt, zegt voedingswetenschapper Trudy Voortman, die vanuit het Erasmus MC in Rotterdam bij de studie betrokken was. ‘Daar kunnen we geen veilige ondergrens voor aanwijzen.’ De uitzondering is de hartaanval (myocardiaal infarct), waar het verband zelfs omgekeerd lijkt te zijn (minder kans, bij iets meer drinken).

Maar als je naar álle sterfte-oorzaken kijkt, wijst deze studie dus niet uit dat je van een glas alcohol per dag aantoonbaar korter leeft.

Waar ging het mis?

Andere media laten we buiten beschouwing, we beperken ons tot wat er mis is gegaan bij de Volkskrant. Het begon met een e-mail van de persafdeling van het Erasmus MC, die ons attendeerde op de studie in The Lancet. ‘Er wordt vaak nog gedacht dat er een veilige ondergrens is voor alcoholinname, maar die blijkt er niet te zijn’, aldus de woordvoerder. ‘Uit deze studie blijkt: hoe minder je drinkt, hoe langer je leeft.’

Die mededeling namen we te snel over: hadden we de achterliggende studie in The Lancet beter bestudeerd, dan hadden we ontdekt dat drinken pas meetbaar riskant wordt vanaf tien glazen per week. Wat het misverstand verergerde, is dat de betrokken onderzoeker Trudy Voortman ons bij voorinzage van het Volkskrant-bericht niet wees op de fout die we maakten. ‘Voor sterfte is het risico pas meetbaar vanaf 100 gram per week, maar voor ziekte niet, dat onderscheid zou ik graag maken’, laat Voortman in een reactie weten.

Foto rv

Ook Jaap Seidell, die we als buitenstaander vroegen mee te kijken, wees ons er niet op. Seidell zegt hierover: ‘Ik vond het juist een goed en genuanceerd stuk op basis van een studie die laat zien dat je dus niet voor je gezondheid moet drinken, precies zoals de Gezondheidsraad al aanbeveelt.’

Het gebruikte rekenvoorbeeld (de 40-jarige man die anderhalf jaar van zijn leven afdrinkt) verwijst naar een grafiek in de bijlage van de studie. Het gaat daar om een afgeleide kansberekening van het eigenlijke onderzoek. ‘Zo’n grafiek is bedoeld ter verduidelijking, maar ik snap dat hij ook verwarring kan oproepen’, zegt onderzoeker Voortman in een reactie hierop. Ze is geschrokken dat het nieuws als ‘elk glas haalt een half uur van je leven’ de wereld overging. ‘Die uitspraak gaat van zoveel aannames uit en heeft zoveel context nodig, ik zou dat nooit zo zeggen.’

Het nieuwsbericht (voor patiënten) dat later op de site van het Erasmus MC verscheen met de kop ‘geen alcohol = langer leven’, noemt Voortman ‘onvolledig’. Of in de woorden van voedingshoogleraar Martijn Katan: ‘De boodschap ‘geen alcohol is het gezondst’ klopt waarschijnlijk. Maar het bericht was right for the wrong reasons.’

Samengevat: een glaasje kan dus wel?

We houden het bij het advies van de Gezondheidsraad: voor uw gezondheid moet u niet drinken, doet u het toch, houdt het dan bij maximaal zeven glazen per week. En dan niet in een keer, want bingedrinken (vier glazen per gelegenheid voor vrouwen, vijf voor mannen) is volgens de Gezondheidsraad dan weer extra slecht. Bij borstkanker geldt overigens dat een glas per dag al te veel is, blijkt uit cijfers van de raad. Daar begint het risico al te stijgen bij de inname van 5 gram alcohol per dag (3,5 glazen per week).

‘In Nederland is de richtlijn om niet te drinken en als je het wel doet, maximaal een glas per dag precies goed’, zegt ook Voortman. ‘De boodschap van de onderzoekers dat de richtlijnen voor verantwoord alcoholgebruik in sommige landen niet streng genoeg zijn, geldt niet voor ons, maar voor landen zoals de VS, Portugal, Italië en Spanje, waar de norm veel hoger ligt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.