Nog 13 maanden tot de Brexit en het draait steeds meer uit op een nare vechtscheiding

Het leek dor en saai, de presentatie van de scheidingsakte woensdag in Brussel. Maar Londen ontplofte: de Britse eenheid staat op het spel.

De onderhandelingen dreigen een naar staartje te krijgen. Beeld epa

Het uit elkaar gaan van Groot-Brittannië en de Europese Unie krijgt het karakter van een venijnige vechtscheiding. Sinds het begin van de Brexit-onderhandelingen was al duidelijk dat de twee partijen moeilijk tot akkoorden kunnen komen, maar woensdag bleken ze het zelfs niet meer eens te zijn waarover ze het eerder eens waren geworden. De stemming is zo slecht en de resterende onderhandelingstijd zo kort dat serieus wordt gesproken over de kans op een wanordelijk Brits vertrek uit de EU.

Bron van alle emotie was de presentatie in Brussel van de wettelijke ontwerptekst van de scheidingsakte. Het 120 pagina's tellende document is de juridische uitwerking van het voorlopige scheidingsakkoord dat de Britse premier Theresa May en de EU in december sloten. EU-onderhandelaar Michel Barnier zei dat er geen verrassingen in zaten. Het klonk allemaal heel saai, maar terwijl de Fransman nog bezig was met zijn persconferentie, ontplofte Londen. Vanwege Noord-Ierland.

Ierland

Wat daarover in de ontwerpakte staat, bedreigt de 'constitutionele eenheid' van Groot-Brittannië, zei May. Ukip, de Brexit-partij, betichtte Brussel zelfs van het 'annexeren' van Noord-Ierland. Een regeringswoordvoerder verklaarde dat May in december instemde met het voorlopige akkoord, maar niet kan instemmen met het nu gepresenteerde ontwerpverdrag, daarmee suggererend dat er licht zit tussen het een en het ander.

Steens des aanstoots is een paragraaf waarin staat dat per se moet worden voorkomen dat het Britse vertrek uit de EU leidt tot een 'harde grens' tussen de Ierse Republiek en de Britse provincie Noord-Ierland. De vraag is alleen hoe. Het kan via afspraken in een algemeen handelsverdrag tussen Londen en de EU of via specifiek op de Ierse situatie toegesneden oplossingen. Maar lukt dat allemaal niet, dan treedt automatisch optie drie in werking: de huidige EU-regels blijven gewoon van kracht in Noord-Ierland, opdat het vrije verkeer met de Ierse Republiek gehandhaafd blijft. Voor de Noord-Ieren gaan dan andere regels gelden dan voor de andere Britten.

Michel Barnier Beeld epa

Gevecht om elke punt en komma

En die status aparte is onverteerbaar voor Londen, getuige de reacties waarin gesproken werd van annexatie of aantasting van de constitutionele eenheid. Over dat laatste zei May: 'Geen Britse premier zou daar ooit mee kunnen instemmen.' Maar May heeft er al mee ingestemd, was Barniers boodschap. De hele procedure met de drie opties staat in het akkoord van december.

Zo wordt er gevochten over elke komma. Er is strijd over de scheiding, er is strijd over een overgangsperiode, er is strijd over de toekomstige handelsrelatie. De datum waarop Groot-Brittannië de EU verlaat is 29 maart 2019. De Britten willen voor daarna een overgangsperiode om de breuk te verzachten, maar er is onenigheid over hoe lang die periode moet gaan duren. De onderhandelingen over een handelsverdrag voor na de Brexit moeten nog beginnen, maar nu al is in de EU kritiek op Britse proefballonnetjes over het selectief winkelen in de EU-regels. Barnier: 'De interne markt is één en ondeelbaar. Daar kunnen niet alleen de krenten uit worden gehaald.'

Dat schiet niet op, terwijl er nog maar dertien maanden resteren tot het Britse vertrek. Dat betekent dat er dit najaar overeenstemming moet zijn over scheidingsakte, overgangsperiode en een raamwerk voor een handelsverdrag, want die moeten allemaal geratificeerd zijn in de hoofdsteden voor Exit-Day. De tijd om tot een 'ordelijk vertrek' te komen tikt dus snel weg, terwijl op alle fronten over alles wordt gestreden: tussen EU en Londen, tussen politici in Londen onderling en mogelijk straks ook tussen de EU-lidstaten als de handel ter sprake komt. Het alternatief is een chaotische Brexit van Europa's op een na grootste economie. De noodplannen liggen klaar, aldus Barnier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.