'Noblesse oblige: juist het Rijks moet het goede voorbeeld geven'

Gerard Rooijakkers is verantwoordelijk voor de kritiek die de Raad voor Cultuur vorige week naar buiten bracht over de musea.

'De erfgoedsector moet in beweging komen. Wij nemen de musea serieus en houden ze een spiegel voor. Het tempo van de heroriëntatie was tot nu toe niet zo hoog, terwijl er echt veranderingen nodig zijn.'

Uitgever Gerard Rooijakkers, oud-hoogleraar etnologie, is in de Raad voor Cultuur woordvoerder erfgoed. De raad baarde vorige week veel opzien met zijn kritische tot zeer kritische opmerkingen over gerenommeerde musea met wereldberoemde collecties. Het Mauritshuis leunt te veel op de collectie, oordeelde de raad. Bij het Scheepvaartmuseum dreigt gebrek aan balans tussen de zakelijke en de inhoudelijke kant. Het Rijksmuseum schreef geen degelijk plan voor de komende jaren. Gevestigde reputaties bleken niet voldoende om gespaard te blijven voor kortingen tot 11,1 procent.

Directeur Wim Pijbes van het Rijksmuseum was een van degenen die zeer geïrriteerd reageerden. De raad zou er vaak naast zitten met zijn opmerkingen, zoals over het toezicht, en zou zo reputatieschade veroorzaken. Terwijl de Rekenkamer onlangs geen problemen constateerde.

'Het Rijksmuseum schreeuwt nu moord en brand omdat het niet gewend is opmerkingen te krijgen', zegt Rooijakkers. 'We zeggen ook niet dat de governance, het toezicht, slecht is. We constateren dat het Rijksmuseum er in zijn aanvraag niet duidelijk over is. Terwijl juist het Rijksmuseum het goede voorbeeld moet geven: noblesse oblige.

Volgens de Nederlandse Museum Vereniging is het advies om vier musea te sluiten voorbarig.

'We hadden liever eerst ons advies gegeven over de hervorming van de héle museale voedselketen, van oudheidkamer tot Rijksmuseum. Nu zijn alleen de grote predatoren beoordeeld. Het uitgebreide stelseladvies ligt er pas eind dit jaar, maar onze boodschap is duidelijk: niets is vanzelfsprekend. Ondernemers die in deze tijden scherp zijn, overleven het. Dat geldt ook voor musea.'

Wat moet er veranderen?

'Betere, intensieve samenwerking is nodig, met eventuele fusies, waarbij collecties worden verplaatst. We gaan 'moedermusea' voorstellen die extra verantwoordelijkheid krijgen voor kleinere musea. Niet alle musea hoeven hetzelfde te verzamelen. We bekijken de status van de gebouwen en de wetenschappelijke functie. Er moet een opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie komen tussen overheid en musea. Musea zijn nu nog erg geconcentreerd op hun collectie. Juist bij het Openluchtmuseum en het Zuiderzeemuseum zie je een interessante museologische aanpak, omdat ze niet op grote namen in hun collectie kunnen leunen. Dat gaat toch verder dan het tonen van een schedel met diamanten van Damien Hirst.'

Wat verwijt u de musea die 'strafkortingen' krijgen?

'Daar is geen sprake van, dat werpen wij verre van ons. Veel liever had ik gezien dat de musea die het goed doen, zoals het Van Gogh, er geld bij zouden krijgen. Maar er moest nu eenmaal bezuinigd worden. Wat we duidelijk willen maken, is dat een museum meer moet doen dan zeggen: kom eens kijken naar de mooie spullen die we hebben. Een museum heeft educatieve publiekstaken, moet ook goed kijken naar de plek die het in het geheel inneemt.'

Maar een mooie collectie vormt toch de kern van een museum?

'Kijk naar Paleis Het Loo. Dat heeft alles in huis om het grote verhaal over Nederland en de Oranjes te vertellen, maar dat gebeurt onvoldoende; het veranderingstempo is schrikbarend laag.

Het Mauritshuis verbouwt voor 22 miljoen euro, maar verzuimt een handreiking te doen naar het publiek en presenteert geen vernieuwend herinrichtingsplan. Natuurlijk heeft het een prachtcollectie, maar plaats die in een breder verband.

'Zet een tandje bij, kom uit je comfort zone.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden