Nobelprijzen

Voor ijdele topwetenschappers is oktober een spannende maand. Dan materialiseert de erfenis van Alfred Nobel (www.top-biography.com) in de vorm van zes zeer prestigieuze prijzen, toegekend door een viertal Zweedse en Noorse instellingen....

Veruit het succesvolst is Nederland tot nu toe geweest in de natuurkunde. Alle winnaars op een rijtje (www.fom.nl) levert een indrukwekend lijstje op: Van Lorentz en Zeeman in 1902 tot Veltman en 't Hooft in 1999. Daarentegen kregen 'we' nog nooit de Nobelprijs voor de literatuur en slechts eenmaal die voor de vrede: in 1911 won Asser voor zijn bijdrage aan het internationaal recht (www.kb.nl).

Scheikunde was tweemaal aan de beurt, waarvan de laatste maal in 1995 voor Paul Crutzen. Diens opleiding en werkzame leven voltrokken zich echter hoofdzakelijk buiten Nederland (www.pubs.acs .org). Dat gebeurt vaker. Neem de prijs voor fysiologie en geneeskunde. In 1973 was Niko Tinbergen een van de gelukkigen, maar hij was toen al bijna twintig jaar Brits staatsburger. Voor een echt vaderlandse prijs in deze categorie moeten we terug tot Christiaan Eijkman in 1929.

Overigens was de Nobelprijs voor Tinbergen een bijzondere, al was het maar omdat zijn broer Jan - een van de twee Nederlandse winnaars van de Nobelprijs voor economie - al vier jaar eerder in Stockholm acte de présence mocht geven. Bovendien kreeg Niko Tinbergen de prijs samen met Lorentz en Von Frisch, alledrie onderzoekers die excelleerden in dier onderzoek, zoals Tinbergen zelf ook memoreerde tijdens zijn dankrede (www.nobel.se).

De biologie, waarvoor geen Nobelprijs bestaat, lift vaker mee met andere wetenschapsgebieden. Bijvoorbeeld in het geval van dé Nobelprijs van de 20ste eeuw, die, althans volgens een rondvraag van het tijdschrift Natuur & Techniek, toekwam aan de ontrafeling van DNA door Watson en Crick, die daar in 1962 samen met Wilkins de Nobelprijs voor Chemie voor ontvingen. Overigens werd bij die toekenning, al dan niet bewust, de rol van Rosalind Franklin over het hoofd gezien (www.academischeboekengids.nl).

Voor een klein land lijkt Nederland redelijk bedeeld met prijzen. Wel valt een groot deel daarvan in de eerste twintig jaar van de vorige eeuw. Dat zou - wetenschapsfilosoof André Klukhuhn refereerde daar onlangs aan bij de alternatieve opening van het academisch jaar - een gevolg zijn van het toen goede klimaat voor onafhankelijk fundamenteel onderzoek. Nu zou daar veel aan schorten (www.postdocplatform.nl).

Vooral in de VS geeft een Nobelprijs ook een enorme maatschappelijke status. Acht Nobelprijswinnaars riepen na de aanslag van 11 september vorig jaar gezamenlijk op tot een gematigde reactie (www.vredesplein.nl).

Aan de andere kant wordt al het gedoe rond de prijs gerelativeerd door de jaarlijkse uitreiking van de alternatieve Nobelprijzen, net voordat de echte aan de beurt zijn. Dit jaar viel vooral het onderzoek op naar struisvogels die verliefd worden op hun verzorgers en een vertaalmachine die hondengeblaf omzet in Japans (www.improb.com).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden