nieuws nobelprijs

Nobelprijswinnaar Abiy Ahmed is vredesduif en wervelstorm ineen

Niet alleen in eigen land, ook elders in de Hoorn van Afrika wist de Ethiopische premier Abiy Ahmed (43) een einde te maken aan lange twisten. Een verrassende keuze van het Noorse Nobelcomité.

De Ethiopische premier Abiy Ahmed. Beeld REUTERS

Abiy Ahmed gunt niemand rust, zichzelf al helemaal niet. Als een wervelstorm raast de pas 43-jarige premier sinds zijn aantreden vorig jaar door Ethiopië om de wind van democratisering rond te blazen, na decennia van gesloten bestuur. Niet alleen in eigen land, ook in de bredere regio, de woelige Hoorn van Afrika, wist hij de boel op te schulden. Zo trad hij op als vredesduif in Soedan en Zuid-Soedan, maar vooral wist hij een einde te maken aan de jarenlange twist met buurland Eritrea; ook wel omschreven als ‘het Noord-Korea van Afrika’.

Voor deze opzienbarende inspanningen ontving Abiy vrijdag de Nobelprijs voor de Vrede. Het is een relatief verrassende keuze van het Noorse Nobelcomité, want veel waarnemers rekenden erop dat de prijs naar de 16-jarige Zweedse klimaatactivist Greta Thunberg zou gaan.  Obiy ontvangt de prijs op 10 december tijdens de jaarlijkse ceremonie in Oslo.

Abiy’s hervormingen waren amper bij te benen na zijn start als premier, in april 2018. Hij nam direct het initiatief. Politieke gevangenen in het lange tijd zo repressieve Ethiopië kwamen vrij. Ballingen konden terugkeren. Oppositiegroepen kregen meer ruimte. Abiy kwam, zag en overwon, zo leek het, met zijn jeugdige en energieke uitstraling.

De frisse wind moest ook gaan waaien door de staatsgeleide economie van Ethiopië, waar de marxistische geest uit de Koude Oorlog nog rondwaarde. Liberalisering is Abiy’s credo. Hij bepleit gedeeltelijke privatisering van staatsfirma’s in strategische sectoren zoals de telecom en het bankwezen. In deze strategische sectoren zijn voor het eerst buitenlandse investeerders welkom. Banen scheppen is belangrijk in Ethiopië, een land met meer dan 100 miljoen mensen.

Een brug van liefde

Uniek was hoe Abiy vorig jaar juli naar Eritrea vloog om vrede te stichten. Ethiopië en Eritrea leefden jarenlang op voet van oorlog – rond de eeuwwisseling vochten de landen zelfs een echte oorlog uit. Abiy schudde de hand van president Isaias Afewerki en verkondigde dat de onderlinge grens was vervangen door ‘een brug van liefde’. Dit jaar bemiddelde Abiy in Soedan, een ander buurland, waar burgerdemonstranten na de val van president Omar al-Bashir het leger onder druk zetten voor een machtsdeling. Tijdens de ondertekening van dit akkoord in Soedan, in augustus, werd Abiy door een menigte toegejuicht.

Vreemd als het misschien mag klinken, roept Abiy met zijn hervormingsdrift wel de vraag op of hij – onbedoeld – een geest uit de fles laat die het federale staatsbestel van Ethiopië op de proef zal stellen. Sinds zijn aantreden grijpen namelijk lokale spelers de toegenomen politieke bewegingsruimte aan ten behoeve van hun eigen agenda’s – met geweld. Op deelstaatniveau maakt Ethiopië steeds meer confrontaties mee. Het land verkeert volgens de denktank International Crisis Group al in ‘crisis’, met meer dan 2 miljoen ontheemden, een gegeven dat internationaal minder aandacht trekt dan een vredesoffensief richting Eritrea. Sommige waarnemers vrezen zelfs een scenario zoals begin jaren negentig in Joegoslavië: desintegratie, ‘balkanisering’.

In diverse delen van Ethiopië heerste al onrust voor Abiy’s aantreden. Ethiopiërs van grote bevolkingsgroepen als de Oromo en de Amharen gingen de straten op voor meer zeggenschap. Zij hekelden de dominante politieke positie van de relatief kleine groep Tigreëers, die in 1991 een leidende rol hadden gespeeld bij de val van het communistische bewind van kolonel Mengistu. De staat reageerde op de straatprotesten met geweld, maar vervolgens werd Abiy Ahmed naar voren geschoven als premier, wellicht ter bezwering: zijn ouders kwamen uit Oromo en Amhara, de regio’s waar veel mensen zich tekortgedaan voelden.

‘Oude krachten’

Abiy, voormalig legerofficier, ging voortvarend te werk door bijvoorbeeld het stempel van terroristische organisatie te verwijderen van bewegingen die streden voor lokale autonomie, zoals het Oromo Bevrijdingsfront en het Ogaden Nationale Bevrijdingsfront. Maar zulke handreikingen moedigen op sommige plekken alleen maar aan tot ‘etno-nationalisme’. Het Oromo Bevrijdingsfront is inmiddels een concurrent voor Abiy’s eigen politieke, meer gematigde beweging in zijn thuisregio Oromo. En in Amhara vond in juni een mislukte machtsgreep plaats door een veiligheidschef die eerder in de cel had gezeten voor opstandige acties, maar die door Abiy in ere was hersteld.

Abiy lijkt met de snelheid van zijn hervormingen te willen bereiken dat ‘oude’ krachten het nakijken krijgen, en de meerderheid van de bevolking achter hem blijft staan. Zo staat hij erop dat Ethiopië in mei volgend jaar verkiezingen houdt, al waarschuwen sommigen dat stembusstrijd zal bijdragen tot extra onrust in het land, zoals het tijdschrift Africa Confidential vaststelt.

Abiy heeft ook in stijl gereageerd op de roep om autonomie onder de etnische groep de Sidama. Volgende maand is er een referendum over de vraag of er een nieuwe deelstaat komt. Critici vrezen dat zo’n regionale volksraadpleging voeding geeft aan vergelijkbare eisen elders in Ethiopië.

Abiy’s als ietwat solistisch omschreven aanpak past in de strategie om behoudzuchtige krachten te omzeilen, waarbij Abiy wel moet voorkomen dat hij gevestigde elites tegen zich opzet. Zoals de Tigreëers, die na de machtsovername van 1991 sleutelposities gingen bekleden in politiek, leger en economie. In hun regio, Tigray, bestaat argwaan jegens Abiy’s toenadering van vorig jaar richting buurland Eritrea. Tigray voerde rond de eeuwwisseling de strijd tegen Eritrea aan. De regio ligt pal aan de grens.

Overigens is de vaart uit de toenadering tussen Ethiopië en Eritrea. Vliegverkeer gaat door, maar de  grensovergang op land, die vorig jaar eveneens werd heropend, is al maanden weer dicht. Onduidelijk is waarom. 

De Nobelprijsweek

Verliest de Nobelprijs zijn glans nu andere prijzen actueler en lucratiever zijn?

Nobelprijs voor Geneeskunde: cel ‘weet’ hoeveel zuurstof er in de buurt is

Nobelprijs voor de Natuurkunde: het wemelt van de planeten

Nobelprijs voor de Scheikunde: batterij die ons leven veranderde

Nobelprijs voor de Literatuur, twee keer toegekend: ambachtsvrouw Olga Tokarczuk schept nieuwe werelden en  provocateur Peter Handke voelt zich alleen thuis in de literatuur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden