Nobelprijs voor Scheikunde naar onderzoek reparatie dna

De Nobelprijs voor Chemie gaat dit jaar naar drie biochemici, die mechanismen hebben ontrafeld waarmee cellen fouten in hun dna repareren. Dat soort schade, bijvoorbeeld door zonnestraling of roken, speelt een grote rol bij het ontstaan van kanker maar ook bij natuurlijke veroudering.

Beeld YouTube

De in Engeland werkzame Zweed Thomas Lindahl (1938), Amerikaan Paul Modrich (1946) en de Turkse Amerikaan Aziz Sancar (1946) gelden als de ontdekkers van drie verschillende biochemische trucs waarmee dna-schade van nature gerepareerd wordt in cellen. Vooral Lindahl geldt als een boegbeeld van de dna-repair gemeenschap, zegt geneticus Wim Vermeulen van het Erasmus MC in Rotterdam. 'Een erudiete man die het hele veld kent. Hij komt nog steeds naar conferenties.'

Dna-schade kan op verschillende manieren optreden. De dubbele dna-streng bestaat uit vier verschillende basen, A C T en G, die in vaste combinaties een trede van de moleculaire wenteltrap vormen. Soms gaat een van de basen spontaan stuk, soms verbreekt uv licht, een chemische invloed of straling een hele trede, of plakken basen zijdelings aan elkaar. Op al die defecten, die een mutatie kunnen geven die tot ziekten lijkt, heeft de natuur steeds antwoorden op maat, zo laat het bekroonde onderzoek zien, dat van Sancar bijvoorbeeld op het gebied van huidkanker. 'Deze prijs is voor de wachters van ons dna', zei het Nobelprijscomite woensdag bij de bekendmaking in Stockholm.

Paul Modrich Beeld reuters
Beeld afp

Erkenning

Vermeulen noemt de Nobelprijs voor dna-herstel een 'erkennig voor het concept van dna-reparatie'. Vermeulen: 'Inmiddels vinden we het bestaan van dna-herstel heel normaal, het staat in alle leerboeken. Maar je vergeet gemakkelijk dat het allemaal vrij recente inzichten zijn.' Ook in Rotterdam is sinds de jaren zeventig aan dna-herstel gewerkt, ondermeer door hoogleraar en Spinozaprijswinnaar Jan Hoeijmakers.

Volgens biochemicus Marcel Tijsterman van het Leidse LUMC zijn de inzichten in de mechanismen van dna-herstel inmiddels cruciaal bij de ontwikkeling van nieuwe farmaceutica. Nieuwe geneesmiddelen, bijvoorbeeld bij erfelijke borstkanker en eierstokkanker, grijpen in op de eiwitten die het herstel van dna-schade regelen. Daardoor kan bijvoorbeeld tumorgroei worden onderdrukt.

Tijsterman is momenteel op een internationaal congres over dna-herstel in Griekenland. Bij de bekendmaking woensdag rond het middaguur werden de beraadslagingen stilgelegd en was er een staande ovatie voor de vakgenoten, die overigens geen van allen aanwezig waren. 'Morgenavond wordt een mooi galadiner', weet Tijsterman alvast.

Beeld afp

Echte ontdekker

Opmerkelijk aan de toekenningen voor de drie onderzoekers, is dat daarbij de echte ontdekker van het idee van natuurlijke dna-repatie, de Amerikaan Philip Hanawalt die de eerste aanwijzingen in de bacterie e-coli vond, is gepasseerd.

Hanawalt (1931) leeft nog, weet Vermeulen in Rotterdam. 'Maar bij Nobelprijzen rolt het zoals het rolt.' De Nobelprijzen worden op 10 december in Stockholm uitgereikt door de Zweedse koning Gustav. De prijs voor chemie bedraagt bijna 860 duizend euro, in dit geval verdeeld over de drie winnaars.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden