Nobelprijs voor ontdekkers medicijnen rivierblindheid en malaria

De Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde wordt dit jaar gedeeld door drie wetenschappers die nieuwe behandelingen hebben gevonden voor ernstige parasitaire infectieziekten.

Beeld AP

Het duo William C. Campbell and Satoshi Omura ontdekte een medicijn tegen onder meer rivierblindheid en de zogeheten olifantenziekte. De Chinese Youyou Tu vond in een plant een stof die effectief is tegen malaria.

Infecties met parasieten treffen het armste deel van de wereldbevolking en de drie wetenschappers hebben volgens het Nobelcomité een grote bijdrage geleverd aan de bestrijding ervan. De gevolgen van hun vindingen voor de gezondheid van de wereldbevolking zijn niet in cijfers uit te drukken, aldus het comité.

De Japanse microbioloog Omura bestudeerde een specifieke groep bacteriën in bodemmonsters, kweekte die in zijn laboratorium en selecteerde vijftig kandidaten die mogelijk konden worden ingezet tegen schadelijke micro-organismen.

De Ierse bioloog Campbell (werkzaam in de Verenigde Staten) zette diens werk voort en ontdekte dat een component uit een van de gekweekte bacteriën uitermate efficiënt was tegen parasieten. Hij isoleerde de actieve stof, die na chemische aanpassing op de markt kwam als de ontwormingspil ivermectine.

De pil werkt tegen rivierblindheid, een infectieziekte die wordt overgedragen door de beet van een vlieg en tot blindheid kan leiden, en tegen lymfatische filariasis, ook wel olifantenziekte genoemd. Daarbij kan besmetting door rondwormen ernstige misvormingen veroorzaken.

De behandeling met ivermectine is zo'n succes dat de twee ziekten op het punt staan te worden uitgeroeid. Dat zou, schrijft het Nobelcomité, een grootse prestatie zijn in de medische geschiedenis van de mens.

Satoshi Omura. Beeld Reuters
Youyou Tu. Beeld Reuters

Potentie

De Chinese onderzoekster Tu doorzocht de literatuur over traditionele Chinese kruidengeneeskunde en ontdekte veertig jaar geleden de potentie van de plant Artemisia annua (zomeralsem). Zomeralsem werd door Chinese kruidenartsen vroeger gebruikt om koorts te behandelen en Tu slaagde erin om uit de plant een stof te isoleren en te ontdoen van het giftige deel.

De stof, die artemisinine werd genoemd, bleek zeer effectief tegen malariaparasieten. Het medicijn dat werd ontwikkeld kwam net op tijd: steeds meer patiënten werden resistent tegen de gebruikelijke medicijnen. Artemisinine wordt nu overal ingezet waar malaria voorkomt, in combinatie met andere medicijnen.

In de eerste dagen na besmetting kan het middel bij patiënten heel snel de zich ontwikkelende malariaparasieten doden, voordat ze zich massaal vermenigvuldigen en de rode bloedcellen binnendringen. Daarna kan een tweede medicijn de overgebleven volwassen parasieten uitschakelen.

Met die combinatietherapie is de sterfte aan malaria met 20 procent gedaald, bij kinderen zelfs met 30 procent. Dat betekent dat alleen al in Afrika jaarlijks honderdduizend levens worden gered. Tu is de eerste Chinese wetenschapper die een Nobelprijs in de geneeskunde wint.

Dr. Jeffrey Gordon. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.