Nobelprijs voor góede Turk

Wie kreeg afgelopen weekeinde eigenlijk de Nobelprijs? De schrijver Pamuk of de Turk die de westerse cultuur adoreert?..

Van onze verslaggever Michaël Zeeman

‘De Turkse uitdrukking ‘een bron uitgraven met een naald’ lijkt mij gemunt met het oog op het werk van de schrijver’, zei Orhan Pamuk in zijn Nobel-lezing, het officiële dankwoord van de prijswinnaar. ‘En als ik het over een schrijver heb, dan staat mij in de eerste plaats iemand voor ogen die zich opsluit in een kamer, aan een tafel gaat zitten en, in zijn eentje, zichzelf naar binnen keert. Het geheim van de schrijver is niet inspiratie, maar vasthoudendheid, geduld.’

Vanaf verleden week donderdag was de kans dat hij zich zou kunnen afzonderen en opsluiten om zichzelf naar binnen te keren voor de Turkse schrijver nihil. Omzwermd door zijn vertalers, uitgevers, zijn literair agent en de trouwe, vasthoudende critici van zijn werk uit enkele landen, alsmede een klein legioen employees van het Nobelprijs-comité, stuiterde hij in Stockholm van ontvangst naar receptie, van lezing naar vraaggesprek en ten slotte, gistermiddag en -avond, van de plechtige uitreiking in het Concertgebouw naar het illustere banket in het Raadhuis van de Zweedse hoofdstad.

In de schaarse momenten waarop het officiële prijswinnaars-programma hem met rust liet, waren er altijd wel verslaggevers in de buurt die zijn laatste woord over de haperende Turkse toetreding tot de Europese Unie wilden optekenen of zijn voor Turkse begrippen onorthodoxe visie op het lot van de Armeniërs nog wel wat aangescherpt zouden willen zien.

Op de grote receptie van de Nobel-stichting, zaterdagmiddag in het Nordiska Museum, praat geen mens over zijn boeken. Wie zijn oor te luisteren legt in het bezadigde rondcirkelen van de ene groep naar de andere krijgt de indruk dat Pamuk zijn prijs niet zozeer gekregen heeft omdat hij zulke goede boeken schrijft, maar louter omdat hij een Turk is – een goéde Turk bovenal, een Turk die de verdiensten van de westerse cultuur adoreert en de zorgen van de westerse samenleving waar het om zijn land gaat verstaat, ja, misschien wel deelt. De gesprekken over de verdiensten van de andere prijswinnaars, die in de natuurkunde en scheikunde, de medicijnen en de economie, steken er schamel bij af.

Als het allemaal achter de rug is, trekt de schrijver zich avond aan avond terug in het luisterrijke Grand Hotel van Stockholm. Op de divans en de sofa’s van de lounge verzamelt hij, als was hij een pasja, zijn verwanten en vrienden om zich heen en laat zich hun hartelijkheid welgevallen. Gelukkig? ‘Gelukkig’. Twee glazen verder valt ook de aandrang het gastheerschap voor de hele ceremonie op zich te nemen van hem af.

Zondag, eind van de middag, is het zo ver: de zeven laureaten gaan het podium op, tegenover hen nestelt zich de koninklijke familie. Ruim zevenhonderd mannen in de voor deze gelegenheid voorgeschreven fraks verzamelen zich met hun ravissant uitgedoste dames in het Concertgebouw; ’t biedt bij de Zweedse temperaturen een enigszins antarctisch gezicht: zevenhonderd pinguïns op een rij.

De ceremonie draagt een ritueel karakter, dat echter ineens een vrolijke noot krijgt wanneer de secretaris van de Zweedse Academie, Horace Engdahl, de plechtige slotformule van zijn lofrede op Pamuk ineens in het Turks uitspreekt. Hij stelt het beeld dat van Pamuks geboortestad, Istanboel, uit diens boeken oprijst gelijk met het Dublin van Joyce, het Parijs van Proust en het Sint Petersburg van Dostojevski. Ook die zuiver literaire vergelijking krijgt ineens politieke betekenis – en dat de schrijver de felicitaties van de academie in zijn eigen taal krijgt toegekend, onderstreept dat.

De bron die de schrijver met zijn naald heeft uitgegraven spuit betrouwbaar water.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden