Nobelprijs voor de Vrede was lang niet altijd zo onomstreden

Drie vrouwen die zich in hebben gezet voor de vrouwenrechten in hun land hebben de Nobelprijs voor de Vrede 2011 gewonnen. Een veilige keuze die waarschijnlijk weinig kritiek zal oproepen. Dat is wel eens anders geweest. Op eerdere winnaars als Henry Kissinger (1973), Yasser Arafat (1994) en Barack Obama (2009) viel veel meer af te dingen. Een overzicht van de controversiëlere winnaars.

Ook Yasser Arafat schaarde zich in het illustere rijtje van Nobelprijs van de Vrede-winnaars.

Voorzitter Thorbjørn Jagland van het Nobelcomité bezwoer gisteren dat de winnaar van de Nobelprijs van de Vrede dit jaar minder controversieel zou zijn dan die van vorig jaar. En inderdaad: aan de drie winnaressen - de Liberiaanse president Ellen Johnson Sirleaf, de Liberiaanse vrouwenactiviste Leymah Gbowee en de Jemenitische vrouwenactiviste Tawakkul Karman - kan het comité zich nauwelijks een buil vallen.

Jagland doelde op de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede in 2010 aan de Chinese activist Liu Xiaobo. Tot grote woede van China, dat de wereld opriep om de Nobelprijzen te boycotten. Tevergeefs, want in de rest van de wereld kon de dissident vooral rekenen op steun.

Bijvoorbeeld van de Amerikaanse president Obama, die Liu Xiaobo een overtuigende en dappere verdediger van mensenrechten en democratie noemde, en zijn onmiddellijke vrijlating bepleitte. Maar er zijn ook Nobelprijswinnaars geweest die het Nobelcomité wereldwijd op kritiek kwam te staan.

2009: Barack Obama
De toekenning van de Nobelprijs van de Vrede aan de toen nog kersverse Amerikaanse president Obama kwam in 2009 voor velen als een grote verrassing. Obama zat toen negen maanden in het zadel, maar van de grote 'change' waarover hij tijdens zijn verkiezingscampagne sprak, was nog weinig terechtgekomen.

Obama ontving de prijs 'voor zijn buitengewone pogingen om de internationale diplomatie en de samenwerking tussen mensen te versterken', aldus het Nobelcomité. 'Obama's diplomatie is gebaseerd op het principe dat wie de wereld leidt, dat moet doen op basis van de normen en waarden die door het merendeel van de wereldbevolking gedeeld worden.' Volgens critici was dit oordeel gebaseerd op 'loze verkiezingsbeloften' van de president, waar in de praktijk weinig van terecht was gekomen. De keuze voor Obama was vooral een politieke, menen zij.

1994: Yasser Arafat
In 1994 kende het Nobelcomité de Palestijnse leider Yasser Arafat de prijs toe. Hij moest deze delen met Yitzchak Rabin en Shimon Peres, beiden oud-premier van Israël.

De benoeming van Arafat was zeer controversieel, omdat Arafat door velen als een terrorist wordt beschouwd vanwege zijn betrokkenheid bij aanslagen op burgers. Bovendien onderhield hij banden met dictators als Saddam Hussein and Idi Amin. Het Nobelcomité roemde echter 'zijn pogingen om vrede in het Midden-Oosten te bewerkstelligen'.

1973: Henry Kissinger
Een van de meest controversiële toekenningen van de vredesprijs, was die van 1973. De toenmalige Amerikaanse minister van
Buitenlandse Zaken Henry Kissinger kreeg de prijs 'voor de Parijse Akkoorden van 1973, om tot een staakt-het-vuren in de Vietnamoorlog te komen en tot terugtrekking van de Amerikaanse strijdkrachten.' Hij deelde de prijs met de Vietnamese generaal Le Duc Tho.

Laatstgenoemde weigerde de prijs echter in ontvangst te nemen, omdat de oorlog in zijn land - ondanks de Parijse Akkoorden - nog
steeds niet voorbij was. De akkoorden bleken inderdaad nauwelijks invloed te hebben op de strijd in Vietnam. Ondertussen was de
persoon van Kissinger omstreden vanwege zijn vermeende rol in de Koude Oorlog als belangrijkste adviseur van president Nixon. Twee leden van het Nobelcomité stapten op uit protest tegen de toekenning van de prijs aan Kissinger.

Lijstje
Ook na het winnen van onder andere Theodore Roosevelt (1906), Kofi Annan (2001) en Mohamed el-Baradei (2005) was er veel kritiek. Aan de andere kant staan namen als die van George C. Marshall (1953) en Nelson Mandela (1993), die niet of nauwelijks weerstand opriepen. Dit jaar heeft het comité blijkbaar voor de veilige weg gekozen: de drie dames die de prijs in december in ontvangst mogen nemen, zullen op weinig kritiek stuiten.




Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden