Nobelprijs voor de Geneeskunde naar Japanner voor recycling cellen

De Nobelprijs voor de geneeskunde gaat dit jaar naar de 71-jarige Japanse celbioloog Yoshinori Ohsumi. De onderzoeker van de Technische Universiteit van Tokyo ontrafelde in de jaren negentig hoe cellen zichzelf schoonhouden: een proces genaamd 'autofagie' waarbij ze hun eigen eiwitten verpakken in kleine blaasjes en afbreken.

Yoshinori Ohsumi presenteert zijn onderzoek in zijn laboratorium in Yokohama, Japan. Beeld reuters

Volgens het Nobelcomité 'zorgden Ohsumi's ontdekkingen voor een nieuw paradigma hoe de cel zijn inhoud recyclet'. Begrip van het proces heeft onder meer consequenties voor hoe cellen reageren op uithongering, maar ook voor het begrip van ziektes zoals parkinson en kanker.

Een 'gereserveerde, slimme, buitengewoon vriendelijke man', zo omschrijft de Groningse celbioloog Fulvio Reggiori de winnaar. Reggiori kent Ohsumi goed en noemt de keuze van het Nobelcomité 'volstrekt onbetwist'. 'Ohsumi's werk heeft in dit veld een revolutie teweeggebracht.'


Kunnen wij het ouder worden vertragen?

Ergens diep in ons systeem zit een knop waarmee je het ouder worden kunt vertragen en misschien zelfs terugdraaien. Wetenschappers staan op het punt hem in te drukken. De eerste proeven op mensen zijn al begonnen. (+)

De persconferentie van het Nobelprijscomité. Beeld afp

Baanbrekend

Ohsumi's baanbrekende experiment stamt uit 1992. In gistcellen toonde hij toen als eerste het bestaan aan van 'vacuoles', minuscule containertjes in de cel die afgedankte eiwitten verpakken en wegbrengen naar het 'lysosoom', de recyclingfabriek van de cel. Daar worden de eiwitten weer uit elkaar gehaald, zodat de cel de onderdelen kan hergebruiken.

Sindsdien staat het proces volop in de belangstelling. Kankercellen gebruiken autofagie om zichzelf van grondstoffen te voorzien, en bij ziektes zoals parkinson en spierdystrofie zou het zinvol kunnen zijn de autofagie juist een tandje harder te zetten: die ziektes worden naar men aanneemt veroorzaakt door ophopend afval in de cel.

'Erg leuk nieuws. We worden hier wel opgewonden van', reageert in Utrecht ook hoogleraar celbiologie Judith Klumperman. Dat de prijs in de hoek van de autofagie zou vallen 'zoemde al wel een tijd rond', signaleert Klumperman. 'Het veld heeft zich in een razend tempo ontwikkeld.'

Aan de afvalrecycling in de cel werd al twee keer eerder een Nobelprijs toegekend. In 1974 won de Belgische ontdekker het lysosoom Christian de Duve; in 2004 viel de prijs toe aan drie wetenschappers die een ander onderdeel van de eiwitafbraak ontrafelden.

Reggiori vindt het 'best raar' dat Ohsumi, die enkele jaren geleden nog in Utrecht een lezing hield, de prijs der prijzen heeft gewonnen. 'Gek dat het iemand is met wie ik al zo vaak heb gesproken', zegt hij. Saillant detail is dat Ohsumi, om na zijn pensioen te kunnen blijven werken, weg moest bij de Universiteit van Kyoto.


Lees ook

De Volkskrant vroeg alle eerdere winnaars in Nederland hun prognose voor de Nobelprijzen 2016. Zijn de winnaars te voorspellen? Of is het inderdaad een gokspel, voorspellen wat er komen gaat? (+)

Gedeelde prijs

Vorig jaar werd de Nobelprijs voor Geneeskunde gedeeld door drie wetenschappers die nieuwe behandelingen hadden gevonden voor ernstige parasitaire infectieziekten: het duo William C. Campbell and Satoshi Omura ontdekte een medicijn tegen onder meer rivierblindheid en de zogeheten olifantenziekte en de Chinese Youyou Tu vond in een plant een stof die effectief is tegen malaria.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.