Nobelprijs toegekend aan twee immunologen

De Nobelprijs voor geneeskunde 1996 is toegekend aan de Australische immunoloog Peter Doherty en zijn Zwitserse collega Rolf Zinkernagel. Zij delen de prijs voor hun ontdekking, meer dan twintig jaar geleden, hoe cellen uit het afweersysteem van de mens lichaamscellen die door virussen zijn geïnfecteerd weten te herkennen en op...

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Dat heeft het Karolinska Instituut in Stockholm, dat deze Nobelprijs toekent, maandag bekend gemaakt. De prijs bedraagt dit jaar 1,9 miljoen gulden, het hoogste bedrag tot dusver in de geschiedenis van de Nobelprijs. Doherty en Zinkernagel wonnen vorig jaar de Amerikaanse Albert Lasker Prijs voor medisch onderzoek. De Lasker-prijzen worden wel gezien als voorbode van de Nobelprijs.

Doherty (55) en Zinkernagel (52) werkten in de jaren 1973 tot 1975 samen in Canberra (Australië) aan de opheldering van de vraag hoe één van de twee 'armen' van het afweersysteem precies functioneert. De lichaamsafweer tegen bacteriën, virussen en parasieten kent twee compartimenten: antistoffen, eiwitten die in het bloed circuleren en door zogenoemde B-cellen worden geproduceerd, en de T-cellen, die hun afweerfunctie vervullen in direct contact van cel tot cel.

In proeven met muizen die ze infecteerden met een virus dat hersenvliesontsteking veroorzaakt, wisten Doherty en Zinkernagel aan te tonen dat T-cellen virus-geïnfecteerde cellen alléén kunnen herkennen aan de combinatie van virus-eiwitten op de celmembraan en eiwitten op diezelfde membraan die aangeven dat het om lichaamseigen cellen gaat. Dit fenomeen staat in de immunologie bekend als 'MHC-restrictie'.

Volgens het Karolinska Instituut is het fundamentele onderzoekswerk van Doherty en Zinkernagel 'van directe betekenis voor de klinische geneeskunde' geweest. Het is van groot belang gebleken voor pogingen om de reacties van de afweer op infecties of bij kanker kunstmatig te versterken. Ook vergrootte het het begrip van hoe auto-immuunziekten zoals reuma, multipele sclerose en jeugddiabetes ontstaan. Bij auto-immuunziekten valt het afweersysteem ten onrechte lichaamseigen cellen aan en vernietigt ze. Hun werk biedt tenslotte ook aanknopingspunten voor het ontwikkelen van nieuwe vaccins, aldus het Karolinska Instituut in zijn motivering.

Doherty is momenteel bijzonder hoogleraar immunologie aan de universiteit van Tennessee in Memphis (VS), Zinkernagel is hoogleraar en hoofd van het Instituut voor Experimentele immunologie van de Universiteit van Zürich. Zinkernagel zei in een reactie verrast te zijn door de prijs, omdat deze 16 jaar geleden al eens voor soortgelijk onderzoek is toegekend.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden