`Nobelprijs is niet van God gegeven¿

Novoselov: 'We drinken samen. Dat doen Russische vrienden. Overigens is drinken met Andrei geen pretje. Hij wordt nooit dronken, hoeveel je hem ook geeft.'


Waarom bent u destijds weggegaan uit Nijmegen?


Geim: 'Zo gaan die dingen. Ik ga er niks meer over zeggen. Alles wat je zegt klinkt onaangenaam.'


De naam Geim stond al jaren op lijstjes van potentiële Nobelprijswinnaars. Gaat zoiets je leven bepalen?


Geim: 'Niet zolang het niet gebeurt. Je moet het niet toelaten. Natuurlijk gaat het er nu en dan over. Maar dan sloegen collega's je op je schouders en hoopten dat je lang genoeg zou leven om het ooit mee te maken. En ik redeneerde: ik heb al zoveel prijzen gewonnen, een Nobelprijs kan er ook nog wel bij.'


Maar dat is niet zo?


Geim: 'Klink ik gelukkig?'


Geen idee, ik weet niet hoe u normaal bent.


Geim: 'Een Nobelprijs betekent een enorme verandering in je leven. Mensen lijken echt te denken dat die prijs van God gegeven is. De druk op winnaars is enorm. Iedereen wil iets van je. En niet eens zozeer de pers. Vooral alle officiële invitaties zijn een last. Je wilt niet onaardig zijn.'


Novoselov: 'Sinds de bekendmaking ben ik iets van eenderde van mijn tijd bezig om mijn leven weer op normaal te krijgen.'


Vorige week drukte Nature bozig commentaar af van de Nederlands-Amerikaanse nanofysicus Walter de Heer. De motivatie van het Nobelcomité rammelt, zegt hij.


Novoselov: 'Hij zegt niet met zoveel woorden dat hij graag in de prijs had gedeeld, maar tussen de regels lees je dat wel. Ik vind het niet erg chic. Je komt met artikelen waarop je een serieuze claim baseert, ofwel je houdt je mond. Nu gaat het om wat details in de motivatie van het comité. Wat is dat nou?'


Geim: 'Het is onaangenaam. Ook van Nature. Ik heb de hoofdredacteur Philip Campbell gebeld en gezegd dat er ook een paar komma's in de motivatie ontbreken en of hij niet moet opschrijven dat het Nobelcomité uit ongeletterden bestaat.'


Boos?


Geim: 'De Nobelprijs maakt dit soort dingen kennelijk los. Eerder wonnen we de Europhysics Prize - in ons vak heel belangrijk. Toen heb ik geen woord van kritiek gehoord. Ook niet van De Heer.'


Bereidt het Nobelcomité je daarop niet voor?


Geim: 'Ik kreeg het telefoontje uit Stockholm vijf minuten vóór ze de prijs zouden aankondigen. Ze waren heel aardig, en ik heb gezegd dat ik niet helemaal verrast was. En dat was het wel.'


De Nobelprijs is voor uw ontdekking in 2003 van grafeen, een flinterdunne nieuwe vorm van grafiet met spectaculaire eigenschappen en toepassingen. Hoe besluit je als onderzoeker dat dat je doel is?


Geim: 'Dat besluit je niet, zoiets gebeurt. Wij werkten in onze groep in Manchester aan metallische nanotransistors en hadden bedacht dat grafiet een interessant materiaal zou kunnen zijn. Wat we deden was proberen steeds dunnere laagjes grafiet te etsen. Dat ging redelijk, maar niet geweldig. Het was gewoon een dingetje erbij. On the back burner.'


Novoselov: 'Op een gegeven moment vertelde een van onze postdocs die zelf uit de microscopiewereld kwam, dat ze daar vaak plakband gebruikten om dunne lagen van een materiaal af te pellen. Dat zijn we gaan uitproberen. Met een restje plakband uit de prullenbak. En het werkte.'


U had ook geluk. Het stukje dat u uitkoos voor de eerste metingen had geen vijf procent dikker moeten zijn, anders had het zich nooit als grafeen gemanifesteerd, weten we nu.


Geim glimlacht: 'Het idee dat je iets nieuws vindt met ordinair plakband en tenslotte zelfs een Nobelprijs wint, spreek kennelijk enorm tot de verbeelding. Het is het soort legendes dat men graag rond wetenschap bouwt.'


Legendes?


Geim: 'Een mooi verhaal voor scholieren. Niet echt fout, maar zo werkt onderzoek in werkelijkheid natuurlijk niet. Dat is een voortdurende combinatie van factoren, toeval, handigheid, inzicht, meetwerk. Stumbling along.'


Was er wel een eurekamoment?


Geim: 'Niet dat plakband. Een soort van eurekamoment was hooguit toen we voor het eerst een elektrisch contact op een stukje extreem dun koolstof aanbracht en de curves op het scherm zagen verschijnen. Het was misschien tien procent van wat je zou verwachten van tweedimensionaal koolstof. Maar Kostya en ik beseften wel: dit is een grove opzet. Als we dit netjes doen, is het een mirakel. Dat was wel opwindend. Ik kon haast niet slapen. Maar zoiets is een proces, geen moment.'


Was het makkelijk om de vondst gepubliceerd te krijgen in een wetenschappelijk tijdschrift?


Geim: 'Nee. Dit artikel was het moeilijkst om gepubliceerd te krijgen van al mijn werk. Nature heeft het tot tweemaal toe geweigerd. Uiteindelijk nam Science het wel.'


Wat was er mis dan?


Geim: 'Niets. De wereld was er niet klaar voor. Dit was zo nieuw dat de referees van Nature vooral heel veel vragen hadden en enorme precisie eisten. Dat begreep ik wel, maar ik heb ze gezegd dat het tien jaar werk was om die allemaal te beantwoorden. En dat blijkt ook wel, het onderzoek is nog steeds gaande.'


Novoselov: 'Er was nog iets anders. Onze vondst van een nieuwe koolstofvariant kwam op het moment dat er in de materiaalfysica een enorm schandaal gaande was rond de Duitser Hendrik Jan Schön van Bell Labs, die allerlei geweldige ontdekkingen op het gebied van kunststof transistors uit zijn duim gezogen bleek te hebben. Dat was een trauma voor de hele natuurkunde. En dus moest je niet aankomen met opzienbarende dingen. Niemand durfde het te geloven.'


De laatste vijf jaar is grafeen een ware rage geworden.


Geim: 'Er worden enorme verwachtingen geformuleerd. Ik denk dat we eerst nog een hele hoop fundamentele natuurkunde moeten doen om te begrijpen wat we ermee zouden kunnen. Echte toepassingen zijn de eerste tien, vijftien jaar niet aan de orde.'


Hebt u patenten op grafeen?


Geim: 'Ik zei iemand op een conferentie dat ik het overwoog. Volgens hem was het daarvoor nog te vroeg. Als er toepassingen in zicht komen, gaan honderden advocaten octrooien schrijven, moet ik die de rest van mijn werkzame leven aanvechten en ben ik een vermogen kwijt. Uiteindelijk worden alleen advocaten rijk aan octrooien.'


Dan maar niet rijk?


'We zouden graag weer gewoon aan het werk gaan. Dat vooral.'


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden