Nobelprijs fysica voor onderzoek naar licht

Een Duitser en twee Amerikaanse fysici krijgen dit jaar de Nobelprijs voor natuurkunde voor hun onderzoek naar de eigenschappen van lichtdeeltjes en de toepassing daarvan in meetapparatuur....

Met de prijs herdenkt de Academie ook dat het dit jaar een eeuw geleden is dat Albert Einstein bewees dat licht uit deeltjes bestaat. Einstein zelf kreeg daarvoor de Nobelprijs in 1921.

De Amerikaanse theoreticus Roy Glauber (80) van Harvard University werkte in de jaren zestig van de vorige eeuw een theorie uit voor de manier waarop zulke lichtdeeltjes, quanta genoemd, in materie worden geabsorbeerd. Die theorie is later cruciaal gebleken bij de ontwikkeling van lasers en lichtdetectoren. Hij krijgt de helft van de 10 miljoen Zweedse kronen (iets meer dan 1 miljoen euro) van de prijs.

De Amerikaan John Hall van het Bureau voor Standaarden in Boulder en de Duitser Theodor Hänsch van het Max Planck-instituut in Garching delen de andere helft voor hun werk aan nieuwe lasertechnieken waarmee tijd- en frequentiemetingen kunnen worden gedaan met een precisie tot vijftien cijfers achter de komma. Die nauwkeurigheid is niet alleen essentieel voor fundamenteel onderzoek van de materie, maar ook voor toepassingen in klokken en bij plaatsbepaling met GPS-systemen.

Cruciaal aan hun vinding is dat ze korte pulsjes laserlicht kunnen maken waarin alleen heel bepaalde kleuren licht kunnen voorkomen. Die kleurenwaaier, de frequency comb genoemd, kan in metingen worden gebruikt als extreem nauwkeurige referentie.

Volgens de Nederlandse directeur prof. Meijer van het Haber Instituut voor Moleculefysica in Berlijn was met name Hänsch al jaren een gedoodverfde winnaar van de Nobelprijs. ‘Geen twijfel mogelijk. Het is de bekroning van dertig jaar stug doordouwen.’

Ook Kjeld Eikema van het Lasercentrum van de VU Amsterdam is verheugd over de toekenning aan Hänsch en Hall. Hij werkte een aantal jaren als postdoc in het lab van Hänsch. Nu werkt hij aan een UV-versie van de frequency comb-lasertechnieken die daar in de jaren tachtig en negentig werden ontwikkeld. Hij wil ook in dat deel van het spectrum de extreme precisie bereiken die al in zichtbaar licht kan worden gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.