Nix Disney

'The Monster of Nix', het sprookje dat animatiefilmmaker Rosto maakte voor zijn zoon Max, wordt namens Nederland ingezonden voor een Oscar. Geen simpele Disneywereld maar 'een plek waar ik zelf dood zou willen gaan'.

Alsof we in een toren zitten die boven de skyline van Amsterdam uitsteekt, zo suist de wind om Studio Rosto A.D. De werkplaats in het centrum van de hoofdstad is de kraamkamer van de meest ambitieuze Nederlandse korte film uit de geschiedenis.

The Monster of Nix vertelt het verhaal van het jongetje Willy en zijn zoektocht naar het monster dat zijn grootmoeder en delen van het lieflijke plaatsje Nix heeft weggenomen. De hallucinerende musical bestaat uit 3D-animatie, live-action en prachtig geschilderde matte paintings voor de achtergronden. Een ware tour de force.

Dat is niet zoals de film ooit begon. Rosto, bij een select publiek bekend van experimentele animatiefilms vol donkere droomlogica en mythische beelden, had heel andere plannen. 'Vóór The Monster of Nix had ik net een psychisch enorm veeleisende film afgerond. Mijn onderbewuste had ik bij wijze van spreken naar buiten proberen te trekken. Een enorm pijnlijke ervaring. Daarna wilde ik even een lekker lichte kinderfilm maken om te herstellen. Little did I know...'

Zes jaar later is de 30 minuten lange 'existentialistische sprookjesfilm' klaar voor de bioscooppremière rond - hoe kan het ook anders - Halloween, eind oktober. De film is deze week al te zien op het Nederlands Film Festival.

Monnikenarbeid

The Monster of Nix groeide uit van een luchtig tussendoortje tot een project van 'onnederlandse proporties'. 'Een film van een kaliber dat je zelden in ons land ziet', kenschetst Rosto de productie, waaraan meer dan honderd man meewerkten. Het creëren van de wereld van Nix was monnikenarbeid, en elk tegeltje, elk grassprietje ging door zíjn handen. Al was het maar ter controle.

Rosto: 'Ik wilde zeker zijn dat het dorp Nix niet een kunstmatig, eendimensionaal Disneydorp zou worden, maar een plek waar ik zelf dood zou willen gaan.' Dus worden er in Nix geen dieren doodgemaakt. 'De production designer kwam op een bepaald moment op het idee om in het huis van Willy een vogelkooi op te hangen en een opgezette beer uit de muur te laten steken met een stuurtje in zijn handen en een pothelm op zijn kop. Dat zag er verschrikkelijk schattig uit, maar ik heb het toch moeten afkeuren: het klopte niet. Dieren worden in Nix nooit gevangen gehouden of opgezet.'

De kolossale slager die verdwaasd in het halfverwoeste Nix rondloopt, heeft dientengevolge een 'vegetarische slagerij'. Het roodgespatte mes waarmee hij rondloopt, heeft die kleur vanwege de kersen, tomaten en granaatappelen die hij de hele dag kapothakt. 'Dat soort vondsten zweet je dan uit de backstory. Al ben ik zelf geen vegetariër en kan ik zeer genieten van een mals stukje vlees, ik vond het principe van vreedzaamheid belangrijk om uit te dragen.'

Hoofdpersoon Willy is wél gegrond in de werkelijkheid. Rosto's toen 6-jarige zoon Max stond model, inclusief het lange blonde haar en het constant worden aangezien voor een meisje. Dat Max niet Willy mocht spelen, vond Rosto jr. dan ook bijzonder onterecht. De rol ging naar actrice Kimmy Ligtvoet, die mime-ervaring had en de hele opnametijd met een plastic bol van vier kilo op haar nek moest rondlopen. Daarop werden later in de computer de bewegende gelaatsuitdrukkingen van Willy getekend. Alle opnames moesten zodoende vrijwel blind worden uitgevoerd, ook de scènes waarin de actrice een steile berghelling oprende die in de studio gebouwd was. Op de top stond een regieassistent om Ligtvoet tegen te houden, zodat ze niet naar beneden zou storten.

'Gelukkig wist Max zich in de postproductie flink met de film te bemoeien', aldus de trotse vader. 'Dan stond-ie hier in de studio over de schouder van een animator mee te kijken en zei hij dingen als: 'Hou je dat zo, of ga je het nog fiksen?' Waarop die animator natuurlijk lachend naar me schreeuwde: 'Rosto, hou dat gespuis van je op de poef!''

Terry Gilliam

The Monster of Nix is dit jaar de Nederlandse inzending voor de Oscar voor beste korte animatiefilm. Dat Terry Gilliam (Monty Python) en Tom Waits als stemacteurs meewerkten, zal de aandacht voor de film geen kwaad doen.

Gilliam ontmoette Rosto op een filmfestival in Colorado. Sindsdien zijn ze vrienden. Als Rosto in Londen is, proberen de twee tegendraadse filmmakers altijd even ergens een hapje te eten. Toch was het geen makkie, het opnemen van Gilliams stem als 'The Ranger', de held op sokken die Willy een tijdje vergezelt het Donkere Bomenbos in (tot hij een smoes heeft om weer terug te rennen). 'Bij Python nam Terry altijd de stemmetjes op met een deken over zijn hoofd. Daaronder maakt hij dan allemaal pruttelende geluidjes in de microfoon. Nu zat hij ineens in een geluidsstudio vol verwachtingsvolle blikken. Wat achteraf ideaal was: er kwam alleen maar nerveus gestuntel uit hem. Exact wat we zochten.'

Tom Waits, die de stem van slechterik Virgil voor zijn rekening nam, was daarentegen 'een wild beest, een natuurkracht dat zich niet zomaar laat beteugelen'. Naast Waits en cultbands The Residents en The Dø die muzikaal meewerkten, zijn er meer rock-invloeden in het universum van Nix. Vermiste personages uit het dorp heten Deedee & Joey, Enthwistle & Moon, John & George, Sid & Nancy en Jimi & Janis: allemaal overleden rocksterren. In de slaapkamer van Willy staat een enorm drumstel en ligt een gitaar op de grond. Getuige een poster aan de muur is Willy fan van Kurt Cobain. 'Willy draagt ook een jurkje, net als zijn idool, die er evenmin voor terugdeinsde zich in vrouwenkleren te hullen. Gewoon, omdat het hem geen fuck kon schelen wat mensen van hem dachten.'

Andere popculturele verwijzingen in de sprookjeswereld van Nix zijn obscuurder. Het uiterlijk van 'Schnarzl the miseducated wizard' is gebaseerd op de Chileense regisseur/acteur Alejandro Jodorowsky, die in dezelfde outfit een psychedelische alchemist speelde in zijn film The Holy Mountain uit 1973. Rosto: 'Zo ziet een tovenaar er voor mij uit, inclusief de twee geiten die hij dus ook in Nix bij zich heeft. En bijvoorbeeld niet als Gandalf, want daar heb ik persoonlijk niets mee.'

Edward Scissorhands

Rosto hoort vaak dat The Monster of Nix mensen doet denken aan het werk van Tim Burton. En ja, Burton en hij delen een voorliefde voor het Duitse expressionisme, met de uitgetrokken decors, de zwarte ogen, het overdreven acteren. 'Bij Tim Burton heb ik alleen wel vaak het gevoel dat hij vooral de esthetiek heeft overgenomen. Een soort paasei zonder inhoud. Terwijl het expressionisme voor mij de unieke potentie van cinema uitdrukt: je omgeving wordt zwart en met licht worden uit het donker beelden, gedachten, ideeën en gevoelens tevoorschijn getoverd die voorheen in de schaduwen verstopt zaten.'

Op de zolder van Studio Rosto A.D. geen Edward Scissorhands- of Jack Skellingtonpoppetjes. Wel Mickey en Donald. Op zijn vierde had Rosto zijn eerste nachtmerrie, herinnert hij zich, vol Disneyfiguren die onthoofd werden. 'Thuis draaide mijn vader vaak zwart-wit 8mm-filmpjes van Disney, zonder geluid maar met het geratel van de projector als soundtrack. Dat waren gruwelijke beelden: Donald die met zijn hoofd tussen een deur kwam, waarbij zijn hele gezicht uiteengetrokken werd, en dat dan zonder de comic relief van de muziek en de geluidseffecten. Zulk obsceen geweld in de oude Disneyfilmpjes verneukt de onschuldige kinderziel.'

Alle indrukken die op je afkomen, worden geabsorbeerd als je antennes maar open staan, aldus de filmmaker. In de korte muziekfilm No Place Like Home heeft een van de personages op de plek van zijn linkeroog een dichtgegroeid gapend gat in zijn schedel. Met een zeker genoegen tuurt de camera daar de hele tijd doorheen. 'Achteraf ben ik er van overtuigd geraakt dat dat shot voortkomt uit de Man-van-Zes-Miljoen action figure die ik als kind zo graag had willen hebben, maar nooit kreeg. Steve Austin had namelijk een bionisch oog en daar kon je dan van achteren doorheen kijken. Ik vind het fascinerend hoe zoiets onderbewust terugkomt. En geestig, al ben ik me ervan bewust dat er maar een zeer beperkte groep is die hetzelfde gevoel voor humor heeft als ik.'

Ook de karakters in The Monster of Nix zijn zowel komisch als absurd, en in sommige gevallen ronduit creepy. Het thema van de film, dat alles gedoemd is te verdwijnen, of het nu oma's zijn of hele werelden, is evenmin luchtig. 'Het valt me op dat ouders soms heel bezorgd opzij kijken tijdens de film, vanwege de tere kinderzieltjes. De kinderen daarentegen blijken een opvallend hoge tolerantie te hebben. Je kunt ze meenemen naar de donkerste diepten, als je ze uiteindelijk maar laat zien dat er een wedergeboorte is.'

The Monster of Nix heeft dan ook ogenschijnlijk een euforisch einde. Niemand gaat met een naar gevoel naar bed. 'Ik heb tot nu toe altijd films gemaakt die ik zelf wilde zien. Nu heb ik er eens eentje gemaakt die ik wilde láten zien, aan mijn zoon Max.' Geen Super-8 en mét geluid.

'The Monster of Nix' is vanaf 31/10 te zien in de bioscoop. De film draait op het Nederlands Film Festival (21 t/m 30 sept.) en op Cinekid (12 t/m 21 okt.)

Filmografie Rosto

1999 Beheaded (3 min.)

2002 (the rise and fall of the legendary) Anglobilly Feverson (10 min.)

2005 Jona/Tomberry (12 min.) Grand Prix Canal+ (Cannes Filmfestival), nominatie Gouden Kalf

2006 Big White/Big Black (4 min.)

2008 Thee Wreckers: No Place Like Home (6 min.)

2011 The Monster of Nix (30 min.)

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden