Nir Baram

Een historisch decor en hedendaagse vragen, in Nir Barams grote roman.

Nir Baram: Goede mensen

Uit het Hebreeuws vertaald door Hilde Pach. De Bezige Bij; 506 pagina's; € 23,90.


'Het grootste literaire talent van Israël.' Zo wordt Nir Baram (1976) aangeprezen. Dat is nogal wat, maar met vijfhonderd pagina's over de dubieuze drijfveren van twee collaborateurs - verteld van de Kristallnacht tot aan de Duitse inval in Wit-Rusland (juni 1941) -, is zijn vierde roman, Goede mensen, de eerste die in het Nederlands is vertaald, ook niet bescheiden bedoeld.


De Duitse marktonderzoeker Thomas Heiselberg en de Russische jodin Aleksandra (Sasja) Vajsberg raken beiden actief betrokken bij de nazistische en communistische regimes die hun landen teisteren.


Hun karakters worden gecreëerd en onthuld in een afwisseling van dialoog, bespiegeling en indrukwekkende beelden. Ogen 'glinsterden alsof ze met olie waren ingesmeerd', beleefdheid is 'een heuveltje van vier handen tussen hen in', en over een verwoest huis (maar evengoed over Thomas): 'alleen de buitenste muren waren blijven staan. Als vleugels van een vogel zonder lichaam.'


Thomas - die in de spiegel 'uitdrukkingen' ziet die zich niet aan zijn gezicht hechten - verwordt tot een 'spookman' die overal 'verwarring' zaait. Hij is een voorloper van het postmodernisme dat later door Europa zal waren. Goede mensen is een aanklacht tegen de door individualisme gedreven onverschilligheid. Niet een ideaal, maar het gebrek daaraan leidt tot verraad.


Wanneer Sasja haar broertje in het leger bezoekt, gedraagt hij zich barbaars: hij spiest de punt van zijn bajonet 'door het piepkleine oogje' van een konijn. Zaitsjik, konijntje, dat was vroeger zijn koosnaampje voor Sasja. Een wantrouwende, berekenende en strategische blik verblindt zowel Sasja als Thomas. Ze zien niet wat om hen heen gebeurt, omdat ze altijd een stap vooruit denken.


Thomas is van mening dat de geschiedenis de 'horizon van onze verbeelding' versmalt, maar Baram laat zich niet begrenzen. Zijn intelligente roman vermengt een historisch decor met hedendaagse vragen over versplinterde identiteit en mateloze ambitie. De 'verbijsterende elasticiteit van de menselijke ziel' die Goede mensen portretteert, is veel meer een waarschuwing voor het heden dan een verklaring van het verleden.


Thomas legt uit: 'Ieder mens heeft een bepaald punt, snap je, en vanaf het moment dat je dat overschreden hebt, zijn we allemaal vandalen.' Baram houdt zijn personages en de lezer een spiegel voor waarin steeds verschillende gezichten te zien zijn en 'een bepaald punt' allang verdwenen is. Angstaanjagend goed, dit boek.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden