Nieuws Vervalsing

Niod: Hitleraquarel vermoedelijk toch vals, ondanks eerdere conclusie

Volgens het Niod is er een aanzienlijke kans dat een aquarel gesigneerd met ‘A. Hitler’ niet door de Führer zelf geschilderd is. Ruim een jaar geleden concludeerde het instituut nog dat het aan het Niod geschonken werkje ‘vrijwel zeker een origineel’ was.

Op de aquarel is Neutor in Wenen te zien. Beeld ANP Handouts

Vrijdag rectificeerde het instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies de berichtgeving over de aquarel op de eigen website. Uit het onderzoek dat het Niod naar het kunstwerk heeft gedaan ‘mag zeker niet de conclusie worden getrokken dat het hier om een origineel werk gaat, integendeel’, staat daar nu te lezen. Zo sceptisch over de authenticiteit toonde het instituut zich niet eerder.

Wel meldde het Niod eind vorig jaar al dat twee onderzoekers ernstige twijfels hadden geuit over de authenticiteit van het kunstwerk en de kwaliteit van het authenticiteitsonderzoek van het Niod. Bart FM Droog en Jaap van den Born, die enkele jaren geleden ontdekten dat een aan Hitler toegeschreven gedicht niet door de Führer geschreven was, verweten het Niod te lijden aan ‘tunnelvisie’.

Directeur Frank van Vree kondigde destijds nader onderzoek aan, al had dat geen prioriteit, zei hij. Nu laat Van Vree weten dat zulk vervolgonderzoek nog niet is uitgevoerd. ‘We zijn daar nog niet aan toegekomen’, zegt hij. ‘Dat gaan we vast nog een keer doen.’ Volgens de directeur is de tekst op de website vooral aangepast om verwarring te voorkomen. Het eerste bericht over de aquarel, waarin stond dat het vrijwel zeker door Hitler vervaardigd was, kwam in zoekopdrachten nog vaak naar boven, zegt hij.

Vervalsingen

Daar komt bij dat er de laatste maanden veel te doen is geweest over Hitlervervalsingen. Zo nam de Duitse politie, na tips van Droog en Van den Born, onlangs bij een veilinghuis drie werken in beslag die gemaakt zouden zijn door Hitler. Het zou ook hier om vervalsingen gaan. ‘Mede daardoor zijn wij ook flink opgeschoven en willen we geen conclusies trekken’, zegt Van Vree. ‘Als je kijkt hoeveel vervalsingen er opduiken, dan is de kans niet gering dat het hier ook om een vervalsing gaat.’

Droog toont zich ondertussen verheugd dat het Niod de berichten op de website heeft aangepast. ‘Ik stoorde me er vooral aan dat er nog altijd stond dat Hitler twee- tot drieduizend kunstwerken gemaakt had’, zegt hij. ‘Daar konden vervalsers altijd naar verwijzen als ze een werk aanbieden.’

Hoe zat het ook alweer?

In november 2017 maakte het Niod bekend in het bezit te zijn van een aquarel gesigneerd met ‘A. Hitler’. Een vrouw die anoniem wil blijven had het geschonken. ‘Na een maandenlang authenticatieproces is de voorlopige conclusie: een origineel schilderij van de hand van Adolf Hitler’, schreef het instituut in een persbericht.

Die conclusie was voorbarig, vonden onderzoekers Bart FM Droog en Jaap van den Born, die stelden dat er zo veel Hitlervervalsingen in omloop zijn dat de bewijslast moet worden omgedraaid. ‘Het uitgangspunt moet altijd zijn: dit is een vervalsing’, zei Droog destijds tegen de Volkskrant.

Volgens de twee was het speurwerk van het Niod van ‘een ontstellende knulligheid’. Ze verweten de onderzoekers van het instituut onder meer dat ze er klakkeloos vanuit waren gegaan dat een van de zegels op de achterkant van het werk echt was. Zelf vermoedden Droog en Van den Born dat het vals was. Er stond een telefoonnummer op, wat bij geen van de vierduizend andere zegels uit die tijd die ze bestudeerden het geval bleek te zijn.

Wat schreven we eerder?

Nee, geld wilde de eigenares er niet voor, ze wilde van dat beladen kunstwerkje af en daarom bood ze het aan het Niod aan. Het instituut wilde het graag hebben. Alleen restte de vraag: was het echt? Reconstructie van een speurtocht. 

Twee onafhankelijke Hitlervervalsingsonderzoekers betwijfelen de authenticiteit van het aquarelletje. ‘Het onderzoek was van een ontstellende knulligheid.’ Dit is waarom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden