NIOD: Dutchbatters niet verraden door bondgenoten

Nederlandse Dutchbat-militairen zijn in 1995 in Srebrenica niet verraden door hun bondgenoten. De toenmalige leiders van de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië maakten geen geheime afspraak om hen geen luchtsteun te geven. Tot die conclusie komt het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies na nieuw bronnenonderzoek.

Gedenkstenen voor de val van Srebrenica. Beeld epa

Volgens de onderzoekers is ook niet gebleken dat andere landen of Nederlandse inlichtingendiensten voorkennis hadden over de op handen zijnde Bosnisch-Servische aanval op de enclave.

Het NIOD-onderzoek van vrijdag komt voort uit een verzoek van de Tweede Kamer, nadat het tv-programma Argos en voormalig minster Joris Voorhoeve in de zomer van 2015 repten over een geheime deal over het weigeren van luchtsteun. Die stelling wordt nu door het NIOD ontkracht.

Het instituut concludeert dat er wel 'grote terughoudendheid' was om luchtsteun te leveren, omdat enkele honderden VN-blauwhelmen destijds werden gegijzeld. 'Maar de mogelijkheid daartoe bleef bij uiterste noodzaak openstaan', aldus het NIOD. De moslimenclave Srebrenica werd op 11 juli 1995 onder de voet gelopen door Serviërs, die twee dagen later 8400 moslims afvoerden en executeerden.

Schuldvraag

Het NIOD publiceerde in april 2002 al een rapport over de val van Srebrenica. Naar aanleiding daarvan trad het tweede kabinet-Kok af. Het kabinet nam de verantwoordelijkheid, maar niet de schuld op zich. Het onderzoek van vrijdag is het nieuwste puzzelstukje in de nu al twintigjarige zoektocht naar de schuldvraag. Dat is een strijd die op vele fronten wordt uitgevochten.

Zo procederen steeds meer Duchbat-veteranen - inmiddels zo'n 180 - tegen de staat omdat zij willens en wetens op een onmogelijke missie zouden zijn gestuurd. Enkele veteranen leiden aan de post-traumatische stressstoornis (ptss). Een grotere groep worstelt nog altijd met gevoelens van machteloosheid. 'Ik wacht bij wijze van spreken nog steeds op luchtsteun', zegt oud-Dutchbatter en VVD-Kamerlid Anne Mulder. 'Daar stond je dan als Hollandse vent terwijl de Serviërs ons kamp binnenkwamen. We werden totaal vernederd.'

Toenmalig Defensieminister Joris Voorhoeve probeert zich al twintig jaar te herpakken. Hij is nog altijd 'dag en nacht' bezig met de vraag of de val van Srebrenica en de moord op 8400 moslimmannen voorkomen had kunnen worden.

Geen geheime deal

In juli 2015 onthulde Voorhoeve dat hij in de Clinton Library in Arkansas een gespreksverslag had gevonden van de toenmalige Amerikaanse president Bill Clinton, de Franse president Jacques Chirac en de Britse premier John Major. 'Op 27 mei 1995 is op aandringen van Chirac en Major besloten geen luchtmacht meer in te zetten tegen de Bosnische Serviërs', zegt Voorhoeve. 'Er waren 340 Franse en Britse blauwhelmen gegijzeld, Londen en Parijs waren bang dat ze geëxecuteerd zouden worden. Nederland is niet geïnformeerd. "We keep this quiet." Toen waren de kaarten geschud.'

Het NIOD trekt na bestudering van meerdere bronnen een andere conclusie over het memo dat Voorhoeve vond. 'Clinton, Chirac en Major maakten geen geheime deal, maar gingen akkoord met een VN-besluit om luchtaanvallen op te schorten', zegt hoofdonderzoeker Koos van der Bruggen. 'Het VN-besluit is ook doorgegeven aan de toenmalige Nederlandse VN-ambassadeur Biegman.'

Overigens zijn na dit VN-besluit nog wel twee luchtaanvallen uitgevoerd om de Nederlanders te hulp te schieten, alleen een derde bleef uit. Die blies Voorhoeve zelf af. 'Toen was de enclave al gevallen', zegt hij daarover.

Oud-minister van defensie Joris Voorhoeve. Beeld anp

Erkenning

De Nederlandse regering weigert tot nu te erkennen dat zij van tevoren al wist dat de missie onuitvoerbaar was, maar laat in het midden wiens schuld het dan wel was dat de militairen niet toegerust waren op hun taak.

Minister Jeanine Hennis (Defensie) zei afgelopen Veteranendag weliswaar dat de missie 'op voorhand onuitvoerbaar' was, maar bekende daarmee nadrukkelijk geen schuld, aldus een Defensiewoordvoerder. 'Ook al zegt ze op voorhand, dan kan het toch kennis achteraf zijn', legde directeur Rob de Wijk van het Haags Centrum voor Strategische Studies de lastige redering van Defensie destijds uit.

Het kabinet ziet geen aanleiding voor een groot aanvullend onderzoek naar de val van Srebrenica, liet het vrijdag weten. Hennis erkent wel het nationaal trauma dat is ontstaan: 'De gevolgen van de afschuwelijke gebeurtenissen van 1995 in Srebrenica worden gevoeld tot op de dag van vandaag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden