Nieuwsbreak

Ninã Weijers: 'Als schrijver wil je je geen clown voelen die trucje komt doen'

Wat hebben Zweden en de BBC met elkaar gemeen? Moet de dierentuin (met die arme dieren) verboden worden? En is het een schande als de uitgever een percentage pakt van de inkomsten van schrijvers uit lezingen en optredens? Schrijfster Niña Weijers in de Nieuwsbreak.

Niña Weijers Beeld Robin de Puy
Niña WeijersBeeld Robin de Puy

Ruzie! Zweden ziet af van een belangrijke wapendeal (ter waarde van ruim 37 miljoen euro per jaar) met Saoedi-Arabië. Reden: Saoedi-Arabië blokkeerde de toespraak van de Zweedse minister Wallström. Zij wilde het over mensenrechtenschendingen hebben. Geeft Zweden hier het goede voorbeeld?
'Het is de aloude twist tussen de koopman en de dominee waar Europese landen mee kampen. In dit geval wint de dominee en dat doet mij goed. Misschien is het cynisch, maar je ziet dat vaak de grote bedrijven het uiteindelijk voor het zeggen hebben. Economische belangen zijn allesoverheersend in beslissingen. Je vraagt je wel af wat de Zweedse premier zich allemaal op de hals heeft gehaald met dit besluit. De top van het bedrijfsleven laat zich al horen. Ik vind het een dapper besluit.'

Meer politici zouden zo'n statement moeten maken?
'Het is goed dat er een keer echte consequenties aan mensenrechtenschendingen verbonden worden. Dat zie je niet vaak. Ook in de Nederlandse politiek gaat het vaak over economische belangen en niet over ethiek. Deze premier is trouw aan zijn partij.'

De Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Margot Wallstrom. Beeld afp
De Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Margot Wallstrom.Beeld afp
null Beeld De Volkskrant / Middle East Eye
Beeld De Volkskrant / Middle East Eye

De vraag is: bereik je iets door deze harde economische lijn of moet je de dialoog gaande houden?
'Dat vind ik een moeilijke kwestie. Met alleen maar dialoog bereik je niets. Je zag in Rusland dat vooral de economische sancties het land hebben geraakt. Aan de rest had Rusland schijt. De dingen die in Saoedi-Arabië gebeuren zijn zo grof. Een tijd geleden werden in een grafiek de straffen die gelden in Saoedi-Arabië vergeleken met de straffen van Islamitische Staat. Er was bijna geen verschil.'

Voor Zweedse bedrijven wordt het er niet gezelliger op.
'Het is ook niet zo gezellig in Saoedi-Arabië, als je vrouw of blogger bent. Ik zie hier trouwens een parallel met Top Gear-presentator Jeremy Clarkson die geschorst is door de BBC.'

Hoe dan?
'Jarenlang heeft Clarkson zijn gang kunnen gaan, als een soort tiran. De BBC liet het toe. De kijkcijfers zijn immers belangrijk. Nu gaat hij toch te ver.'

Zowel de BBC als Zweden trekt een grens. Is het goed dat Clarkson geschorst is? Niet iedereen is het daarmee eens, blijkt uit dit overzicht van Britse opinies. 'Je mag tegenwoordig niets meer, wordt er gezegd.'
'Het slaan van een medewerker - de reden van zijn schorsing - is toch wat anders dan politiek incorrecte grappen maken op televisie. Grappen moet je niet aan banden leggen. Dat het programma zo goed bekeken wordt, zegt meer over de kijkers dan over Clarkson zelf. Het heeft ook iets obsceens, dat men daar zo van geniet.'

Jeremy Clarkson. Beeld epa
Jeremy Clarkson.Beeld epa

Uitgeverij Lebowski biedt schrijvers een contract aan waarin de uitgever niet alleen een percentage van de boekverkoop ontvangt, maar ook een deel van de inkomsten van auteurs uit optredens en lezingen. Logisch dat schrijvers hiertegen protesteren?
'Ja. Ik zou ook gaan steigeren. Wat wel gezegd moet worden: Oscar van Gelderen van uitgeverij Lebowski probeert nieuwe dingen uit. Het boekenvak is nogal log. Men hanteert al jaren dezelfde formats voor contracten. Van Gelderen is innovatief, hij probeert nieuwe methodes te ontwikkelen om boeken te verkopen.'

Maar het is niet eerlijk als de uitgever geld afpakt van de toch al arme auteur?
'Als je 15 procent moet afdragen voor optredens die de uitgeverij voor jou regelt, dan kan ik dat nog begrijpen. Maar zaken die je zelf regelt? Lezingen en columns? Dat is belachelijk. Ik ben sowieso niet het type auteur voor al die events.'

Hoezo niet?
'Lebowski organiseert avonden, tijdens Lowlands bijvoorbeeld. Een vaste groep schrijvers treedt daar op, de Achievers. Je wilt als schrijver toch niet in zo'n mal gegoten worden? Bij zo'n groepje horen, daar zou ik me sowieso al direct tegen afzetten.'

In NRC.next stond een stuk over uw financiën. U zei: 'Ik herinner me een interviewer op een zonnig terras, die zei: het gaat heel goed met jou, hè? Toen ik later wilde inchecken op het station, stond er niet alleen niet genoeg geld meer op mijn ov-kaart, maar ook niet op mijn rekening. Lof is geweldig, maar je koopt er geen treinkaartjes van.'
'Ik heb niets te klagen, want ik kan rondkomen. Maar het afgelopen jaar heb ik voor elke cent moeten werken. Een jaar geleden zegde ik mijn baan op. Ik dacht: ik neem desnoods een bijbaantje als ik niet van het schrijven kan leven. Ik ben nooit begonnen met schrijven met het idee: hier ga ik geld mee verdienen.'

Bijklussen dus in de Boekenweek?
'Je moet als schrijver niet het gevoel hebben dat je ingehuurd wordt als clown om een trucje te doen. Soms heb ik er genoeg van als ik weer naar een of ander dorp in Drenthe moet. Maar ik doe geen dingen die niets met het vak te maken hebben. Een BNN-quiz heb ik afgezegd. Het moet niet te veel om mij als persoon gaan. Deze rubriek doe ik alleen omdat ik nu vanalles aanneem. Daarna verdwijn ik weer een tijdje.'

null Beeld anp
Beeld anp

Iets anders. Na het verbod op wilde dieren in het circus is het een kwestie van tijd voordat het brede publiek zich zal buigen over het 'probleem' van de dierentuindieren. Maar 'dieren werken graag voor de kost', schrijft milieufilosoof Jozef Keulartz. Moet de dierentuin ook weg?
'Een goed opiniestuk. Ik vind het interessant om al die verschillende manieren van denken over dieren te bekijken. Veel dierethici wijzen de dierentuin af omdat zij de wildernis als de enige ware en authentieke omgeving zien waaraan het welzijn van dieren moeten worden afgemeten. Alsof dat de enige oorspronkelijke en dus goede plek is. In de 'capabilities'-benadering van Martha Nussbaum gaat het om hoe dieren zich kunnen ontplooien. Hoe ver we gaan in het denken over dierenwelzijn zegt iets over hoe wij nu leven, hoe goed wij het hebben.'

Schieten we te ver door?
'Misschien is het laf van mij om dit als filosofisch probleem te bekijken, maar ik zie de dierentuin niet per se als goed of fout. Dit opiniestuk gaat erover dat het trainen van dieren niet per se mishandeling is. Het gaat erom dat ze de mogelijkheden krijgen om hun vaardigheden ten volle te ontplooien. We zijn momenteel veel bezig met wat puur en echt is, of iets authentiek is, en vaak is dat bullshit.'

Gaat u zelf wel eens naar de dierentuin?
'Ik heb een hekel aan de dierentuin. Toen ik klein was, waren we met de familie veel op reis. Mijn moeder had een soort fetisj met dierentuinen, in elk land moesten we er een bezoeken. Ik heb veel troosteloze dierentuinen gezien, vooral in derdewereldlanden is het erg treurig.'

Niet alle dieren zijn gewild, zo blijkt. Bezoekers van dierenparken zijn vrijwel uitsluitend geïnteresseerd in dieren die om eten vragen, pas geboren zijn, geluid maken, of menselijk gedrag imiteren. Voor rustende dieren of dieren die zich verstoppen, is geen aandacht.
'Dat is ook de reden dat wij zo van katten en honden houden. We willen vooral onszelf in de dieren terug zien. We spreken over dierengeluk alsof het over mensen gaat. En we willen graag vertederd worden. Een dier zonder vachtje is niet leuk.'

Een aap in de dierentuin. Beeld anp
Een aap in de dierentuin.Beeld anp
Vince, de bijna 2,5 jarige breedlipneushoorn van Burgers Zoo ligt in een container voor vervoer naar een dierentuin in het Franse Thoiry. Beeld anp
Vince, de bijna 2,5 jarige breedlipneushoorn van Burgers Zoo ligt in een container voor vervoer naar een dierentuin in het Franse Thoiry.Beeld anp

Nog een leestip om de dag af te sluiten?
'Een stuk van Andrew Solomon in The New Yorker. Het lijkt op: nu gaat de oude wijze man vertellen hoe het moet, maar dat ondergraaft hij ook weer. Dit citaat vind ik mooi, over leven en werken, en het nooit uitsluiten van ervaring:

'Your work is not opposed to your life; you do not have to choose between them. It is only by living in the world that you acquire the ability to represent it. I am addicted to artists' residencies, to sequestering myself to concentrate, to the vision that comes in silence, to Rilke's vaunted solitude-but not to the exclusion of the engagement that gives you things to say. Try not to let your words outstrip your experience.'

undefined

In verband met de Boekenweek elke dag een schrijver van het Das Magazin Festival in de Volkskrant Nieuwsbreak. Win twee kaarten voor het leesclubfestival van Das Magazin op zaterdag 16 mei in Amsterdam.

Dit is aflevering 475 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden