Niks professorenkabinet

Het nieuwe kabinet-Balkenende IV is al het ‘professorenkabinet’ genoemd. Desondanks is het gemiddelde opleidingsniveau lager dan het vorige volwaardige kabinet, zo blijkt uit een vergelijking van Volkskrant Banen....

Een nieuw kabinet is, in dit geval, meer dan een nieuw geluid. Een reeks nieuwe gezichten markeert de overgang tussen de eerste drie kabinetten onder leiding van Jan Peter Balkenende en zijn vierde.

En die nieuwe gezichten brengen allemaal een eigen achtergrond met zich mee. Een achtergrond in opleiding, woonplaats en werkervaring, om maar eens wat te noemen. Dat, gecombineerd met hun persoonlijkheden, vormt de chemie die een kabinet werkbaar of onwerkbaar maakt.

Het hangt natuurlijk ook af van de omstandigheden. Bij economische rugwind, als het geld tegen de plinten klotst, zoals tijdens de Paarse kabinetten van Wim Kok (1994-2002), is regeren gemakkelijker. Makkelijker dan tijdens economische tegenwind, als er harde keuzes gemaakt moeten worden. Bij meewind wordt de persoonlijke chemie minder op de proef gesteld.

Terug naar de overeenkomsten en verschillen tussen de nieuwe ploeg en de vorige volwaardige die onder Balkenende begon (Balkenende II).

Leeftijd

Leeftijd
47 jaar is in de 21ste eeuw de leeftijd om minister te worden, zo lijkt het. De gemiddelde leeftijd van de bewindslieden bij de start van Balkenende II was 47,6 jaar en bij Balkenende IV 47,8 jaar.

Leeftijd
Nestor van het nieuwe kabinet is minister Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) van Defensie. Hij is 58 jaar. Runners up zijn, ex aequo, PvdA-minister Ella Vogelaar voor Integratie en Wijkverbetering en CDA-minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven. Zij zijn 57.

Leeftijd
De gemiddelde leeftijd wordt gedrukt door relatieve jonkies als Camiel Eurlings (33), CDA-minister van Verkeer en Waterstaat, en Sharon Dijksma (35), PvdA-staatssecretaris van Onderwijs.

Leeftijd
In Balkenende II was VVD-staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen-Maas Geesteranus (Verkeer en Waterstaat) de jongste, terwijl VVD-minister Sybilla Dekker op Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en milieu met 61 jaar de nestor was.

Meer vrouwen

Meer vrouwen
Het feminien gehalte van Balkenende IV is iets hoger dan dat van Balkenende II. Nu is 40,7 procent van de 27 bewindslieden vrouw, tegen 38,5 procent van de 26 bewindspersonen van Balkenende II.

Meer vrouwen
In harde cijfers komt het verschil neer op de uitbreiding van het aantal bewindspersonen van 26 naar 27. Het aantal mannen bleef stabiel op 16, terwijl het aantal vrouwen steeg van 10 naar 11.

Lager opgeleid

Lager opgeleid
Eerder al kopte de Volkskrant ‘Onder professoren kan het stormen’ boven een analyse over de samenstelling van het nieuwe kabinet. Nu is een aantal bewindspersonen inderdaad hoogleraar geweest. Balkenende zelf, en de PvdA’ers Ronald Plasterk en Jacqueline Cramer.

Lager opgeleid
Maar daar is alles mee gezegd. Het gehalte academisch geschoolden is niet gestegen ten opzichte van Balkenende II. Integendeel. Het aantal bewindslieden met een afgeronde universitaire studie is gedaald. Bij Balkenende II had nog 76,9 procent een academische titel, nu is dat 70,4 procent.

Lager opgeleid
Wel is het gehalte hbo-geschoolden en het percentage bewindslieden met een middelbare schooldiploma als hoogst afgemaakte opleiding gestegen tot elk 14,8 procent. Dat komt door het afvallen van bewindslieden met alleen een MBO-diploma. In het kabinet-Balkenende II hadden de VVD-ministers Henk Kamp van Defensie en Agnes van Ardenne voor Ontwikkelingssamenwerking een mbo-diploma als hoogste diploma. Kamp heeft de opleiding voor de belastingdienst afgerond, Van Ardenne is apothekersassistente.

Lager opgeleid
In het kabinet-Balkenende IV komen liefst vier bewindslieden met een middelbare schooldiploma als hoogst afgeronde opleiding. Het kan een teken zijn van meritocratie en praktijkervaring dat zij het zonder al te veel formele scholing toch brengen tot bewindspersoon.

Lager opgeleid
Het kwartet bestaat uit staatssecretaris Tineke Huizinga-Heringa (ChristenUnie) die staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat wordt, de eerder genoemde Dijksma, CDA-staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap, en de eerder genoemde Van Middelkoop.

Lager opgeleid
Van Middelkoop heeft overigens ook nog zijn kandidaats sociologie gehaald, maar omdat hij die academische studie niet heeft afgemaakt, telt zijn middelbare schooldiploma als hoogste opleiding.

Lager opgeleid
In het kabinet-Balkenende II was Van der Knaap met VVD-minister van Binnenlandse Zaken Johan Remkes nog de enige met middelbare school als hoogst afgeronde opleiding.

Beroepsachtergrond

Beroepsachtergrond
Een significant verschil tussen beide kabinetten levert de vergelijking in beroepsachtergrond op. Dat wil zeggen: de werkkring direct voor ambtsaanvaarding.

Beroepsachtergrond
Bij Balkenende II kwam 81 procent uit ‘de politiek’. Nu is dat 74 procent. Beide keren komt één bewindspersoon direct uit het bedrijfsleven, 3,7 procent. Bij Balkenende II was dat Dekker, die directeur was geweest van werkgeversverenging AWVN. Nu is het CDA-staatssecretaris Jan Kees de Jager op Financiën.

Beroepsachtergrond
Grootste verschil tussen beide kabinetten is dat nu twee bewindslieden (Vogelaar en Cramer) uit een vrij beroep komen. Dat ontbrak in het vorige kabinet.

Groene Hart

Groene Hart
Opvallend in de gerangschikte gegevens van de bewindslieden is de verschuiving in woonplaatsen. Weliswaar is het aantal inwoners van de vier grote steden gestegen van tien in Balkenende II naar elf in Balkenende IV. Maar de overige zestien verkiezen nu bij voorkeur kleinere gemeenten, met name in het Groene Hart. Zo komen vice-premier André Rouvoet (ChristenUnie) en minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Gerda Verburg (CDA) uit Woerden.

Groene Hart
Maar of opleidingsniveau, sekse en vestigingsplaats bepalend zijn voor succesvolle samenwerking, is de vraag. Het zal toch veeleer om politiek gevoel en persoonlijke chemie gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden