Niks bezonken eigenwijsheid

In de Eerste Kamer draait het de komende tijd gewoon om de macht.

Vandaag verzorgen we een rondleiding door de burelen van de Eerste Kamer. Niet dat er veel te beleven valt, de senatoren vergaderen pas weer eind van de maand. Tapijtleggers zijn druk met nieuwe vloerbedekking in de rookkamer. Een antieke kast met zinken laatjes voor de sigaren van de politici is opzij geschoven. Roken mag zelfs hier niet meer.


In de grote vergaderzaal kijkt Willem II vanaf zijn schilderij toe op de Kamerbankjes. Hij werd, zoals bekend, in 1848 in één nacht van zeer conservatief zeer liberaal. Achter de zaal bevindt zich de ministerskamer. Hier werd van oudsher altijd geformeerd. Op televisie zag je de voorgenomen coalitiepartners aan tafel zitten onder een forse kroonluchter, met bladgoud op de achtergrond. Ook verkenner Henk Kamp zat hier half september nog even. In werkelijkheid is die ministerskamer een afgetrapt, muf ruikend zaaltje waar de stoelen naar nieuwe bekleding hunkeren. Voor het onderhoud van de senaat is in elk geval niet met rijksgeld gesmeten.


Hoe anders dan wat hier 'de overkant' wordt genoemd. De Tweede Kamer is de plek van de camera's en de Kamervragen. Maar het Huis van de democratie van architect Pi de Bruijn wil ook bijna twintig jaar na oplevering niet huiselijk worden. Met zijn kale protserigheid en tweekleurige marmer heeft de maker, zoals vaker gebeurt, transparantie verward met kille zakelijkheid. Het gebeurt híér en vooral niet dáár, ademt dat gebouw.


Zoals bekend greep de Tweede Kamer bij deze formatie de macht. Verkenner Henk Kamp verhuisde, eenmaal informateur, naar de Stadhouderskamer aan de overkant. Daar ging het mis, aldus een veelgehoorde senatoriale opvatting. 'Majesteit werd erbuiten gehouden', aldus fractieleider Roel Kuiper van de ChristenUnie. 'In hun stoerheid vergaten VVD en PvdA dat ze hier geen meerderheid hebben. Maar de formule was altijd dat het kabinet steunt op de Staten-Generaal - ook op de Eerste Kamer.'


Een bekend standpunt. Of er iets is misgegaan vanwege de stoerheid van Rutte en Samsom staat te bezien. Het forse mandaat van PvdA en VVD en de behoefte aan voortvarendheid, kortom de logica van de situatie, verordonneerde een tweepartijenkabinet. De overkant, vanuit de senaat bezien, dat is vooral slechte politiek, een bultrug-protocol, eerst gratis schoolboeken en dan weer niet, eerst gratis kinderopvang en dan weer niet, plus een rij Kunduzmaatregelen die vervolgens de verkiezingen niet eens haalden. Terwijl in de Eerste Kamer de bezonkenheid regeert en de wetten op hun diepere kwaliteit worden getoetst. Politiek maak je met je hoofd en niet met je hart, zou Max Weber zeggen.


Was het maar waar. Al die slechte wetten zijn ook dit huis gepasseerd. Zolang er een meerderheid voor het kabinet was, kon de Eerste Kamer een mooie rol spelen. Han Noten, vertrekkend PvdA- senator, spreekt van een paradox. Met een kabinetsmeerderheid kon de senaat zich toeleggen op de zuivere duiding van wetten. Je voegde precisie toe, toetste op billijkheid, redelijkheid, proportionaliteit. 'Nu is de importantie van de senaat groter, maar de betekenis kleiner.'


Met een minderheidskabinet is alles anders. In de glimmende gangen van Pi de Bruijn hebben ze het nog niet in de gaten. Maar de Eerste Kamer is de Tweede Kamer geworden. Het is gewoon machtspolitiek in de senaat. Mark Rutte moet moeizaam meerderheden zoeken. 'Jullie journalisten komen niet bij ons', zei CDA-fractieleider Elco Brinkman toen ik hem laatst tegenkwam. 'Maar het is toch echt: voor wat hoort wat.'


Niks bezonken eigenwijsheid van de chambre de réflexion. PvdA-voorvrouw Marleen Barth volgt keurig het voetspoor van haar politieke leider Diederik Samsom en zijn nieuwe liberale vrienden. Ze hield in december zelfs een lofzang op de Franse Revolutie als gemeenschappelijke bron waaruit VVD en PvdA zijn ontsproten. Tot diepe ergernis van Tiny Kox van de SP. Han Noten zegt daarover: 'Leuk, die staatsrechtgeleerden over de vrije rol van de senaat. Maar aan het eind van de dag moet je gewoon stemmen. En je laat je regering toch niet vallen.'


Dus het gebeurt de komende tijd in de senaat. Twee ministers hebben er in de dagen voor de Kerst een bloedneus opgelopen. Weinig opgemerkt, want aan de overzijde was iedereen te druk met de bultrug. Eerst Lodewijk Asscher (Sociale Zaken), die alleen nog de steun had van de PVV voor zijn voorstel om de export van kinderbijslag te verbieden. Asscher telde zijn knopen en trok zijn voorstel in; pijnlijk voor de vicepremier.


Minister Stef Blok (Wonen) liep daarna tegen een weerspannige senaat aan, over een heffing voor de woningbouwcorporaties die uiteindelijk twee miljard moet opleveren. Het CDA hield die tegen. In 2013 mag de minister een luizige 50 miljoen binnenhalen, daarna mag hij terugkomen met een beter plan. Blok liep klappen op en Roger van Boxtel van D66 kraaide in zijn bankje dat hij de heer Brinkman van het CDA feliciteerde met zijn nieuwe status als gedoger van dit kabinet.


Het derde slachtoffer zit eraan te komen. Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) wil de provincies Flevoland, Noord-Holland en Utrecht samenvoegen tot een landsdeel. Critici schamperen over Flutland. De Eerste Kamer besloot dat Plasterk eerst maar met een 'integrale visie' moet komen. Dat is senatoriaals om te zeggen dat Plasterk een knappe jongen is als hij zijn superprovincie door de Eerste Kamer krijgt. Plasterk verstond het signaal niet en kondigde aan dat de commissaris van de koningin van Utrecht alvast niet vervangen wordt en dat het hele proces eind 2014 in kannen en kruiken moet zijn. Vergeet het.


Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden