Nijver|heden: de evolutie van ambachten * * * *

Studio Makkink & Bey mijdt nostalgie en plaatst heden-daagse productiemethodes recht tegenover historische voorwerpen.

Zuiderzeemuseum, Wierdijk 22 in Enkhuizen. Tentoonstelling t/m 12 februari 2012, zuiderzeemuseum.nl

In de verduisterde zaal van het Zuiderzeemuseum is een kunstzinnige animatie te zien van papierknipsels, restjes verpakking en ander afval. In de filmbeelden zijn vaag de contouren te zien van een landschap met wuivend graan en een huiskamer met een boerentafel. Op de achtergrond zingt de filmmaakster Klaske Oenema een melancholiek lied over een oude visserman die tarwe moet oogsten op zijn voormalige visgrond.


Dit historische beeldverhaal over de nZuiderzee is de poëtische introductie op de expositie NIJVER|heden. Duidelijk dus: op deze expositie over traditionele ambachten zijn geen mandenmakers, leerlooiers of andere ambachtslieden aan het werk te zien. Dat zat er ook dik in wanneer Jurgen Bey en Rianne Makkink worden gevraagd om een expositie te maken over de nijverheden uit het voormalige Zuiderzeegebied. Dit ontwerpduo - werkend onder de naam Studio Makkink & Bey - maakt geen kant-en-klare gebruiksvoorwerpen maar speculatieve producten, een soort prototypen, met als voornaamste functie het aanzwengelen van discussie. Een expositie over ambacht wordt in hun handen dan ook geen historische presentatie maar juist een verkenning van de toekomst.


Gelukkig maar. Te vaak worden oude ambachten klakkeloos gekopieerd vanuit een romantisch verlangen naar eerlijke want handmatige productie. En dan is het nog maar een kleine stap naar nostalgie en kitsch. Al die ontwerpers die in de weer zijn met rietvlechters, glasblazers en andere vergeten productietechnieken, je zou er bijna van gaan terug verlangen naar een aerodynamisch product dat in duizenden van de lopende band rolt. En dat is ook weer niet de bedoeling.


Op NIJVER|heden zijn de kleinschalige productiemethoden van 28 hedendaagse ontwerpers recht tegenover historische voorwerpen uit de depots van het Zuiderzeemuseum en andere musea geplaatst. Ter illustratie: aan een kant van de museumzaal staat het onderzoek 100% Sap van ontwerpstudio Raw Colors naar natuurlijke kleurstoffen uit bijvoorbeeld bieten en pompoenen, terwijl aan de andere kant de kookketels en persmachines van een honderd jaar oude jamfabriek staan. Een oude techniek om extracten van fruit en groenten te verwerken, krijgt een nieuwe toepassing.


Ambachtelijke technieken en werkplaatsen kunnen in de toekomst zelfs onmisbaar worden in stedelijke gebieden. Productie kan in dat geval immers plaatsvinden bij de afzetmarkt, wat een enorme tijd- en energiebesparing kan opleveren. Dus ontwierp de Britse ontwerper Will Shannon een overzichtelijke productie-unit - een bakfiets met gereedschap - waarmee hij bij mensen aan huis meubels kan maken van daar aanwezige oude kranten.


Ook onverwachte aspecten van ambacht komen aan bod, zoals energievoorziening. Ontwerpster Merel Karhof vervaardigde een windmolen die een breimachine aandrijft. De natuurlijke energie wordt in dit geval niet zoals gebruikelijk via een complex systeem van elektriciteitsnetwerken verdeeld maar wordt direct gebruikt, net als bij de windmolens die ooit de polders rond de Zuiderzee drooglegden. Dat het in de herfst, als de vraag naar wollen kleding toeneemt, vaak harder waait, bewijst hoe flexibel en verrassend efficiënt kleinschalige productie kan zijn.


De meest intrigerende zaal is die waar hightech machines als de 3D-printer zijn geplaatst tegenover traditionele pronkkabinetten. In deze kasten hangen zijden jurken met patronen uit exotische koloniën en staan walvistanden uit de Oostzee die weelderig zijn gedecoreerd met geïmporteerde snijtechnieken. Deze ragfijne sierstukken in de kabinetten ogen, in hedendaagse context, als traditioneel handwerk uit Enkhuizen of andere dorpjes aan de voormalige Zuiderzee. Maar vroeger moet dit handwerk net zo innovatief zijn geweest als een kunststof lamp die met één druk op de knop uit een kastje rolt.


Met NIJVER|heden laat Studio Makking & Bey zien dat traditionele ambachten ook vandaag nog relevant kunnen zijn en zelfs urgentie bezitten. Vergeten grondstoffen en versleten technieken die aanknopingspunten bieden voor innovatieve manieren van handmatige productie; het is een verrassende kijk op een werkwijze die veel te weinig aandacht krijgt.


Oude ambachten kunnen nog relevant zijn en zelfs urgentie bezitten. Traditioneel handwerk moet net zo innovatief zijn geweest als een kunststof lamp die met één druk op de knop uit een kastje rolt nijver|heden


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden