Nijmegen is voor huurders Havana aan de Waal; in Zaanstad rijzen de rioolkosten de pan uit

Nu de gemeenten meer te rekenen krijgen, worden ook de verschillen groter. Een korte serie. Aflevering 4: woonlasten.

Gemeenten kunnen een beetje spelen met de heffingen die zij aan inwoners opleggen. Zo worden huurders in Nijmegen zoveel mogelijk ontzien, maar niet elke gemeente heeft die luxe.

Peter de Graaf
Nico van Damin zijn huurflat in de Nijmeegse volkswijk Neerbosch-Oost. Beeld Marcel van den Bergh
Nico van Damin zijn huurflat in de Nijmeegse volkswijk Neerbosch-Oost.Beeld Marcel van den Bergh

Nijmegen: Geen afvalstoffen- of rioolheffing, voor huurders is het Havana aan de Waal

Aanvankelijk had Nico van Dam (59) niet eens door dat hij als huurder in Nijmegen geen afvalstoffenheffing en rioolheffing hoeft de betalen. 'Wat je niet uitgeeft, dat merk je niet, hè', zegt hij opgewekt in zijn huurflat in de Nijmeegse volkswijk Neerbosch-Oost, door hem ook wel omschreven als 'net geen Vogelaar-wijk'.

Maar toen hij eens in de paperassen dook, kwam hij al snel tot de slotsom: 'Dat is mooi meegenomen, dat scheelt me 500 euro per jaar.' Zo'n meevaller van 45 euro per maand kan Van Dam, die negen jaar geleden zijn baan verloor tijdens de crisis en nu moet rondkomen van een bijstandsuitkering van 950 euro, goed gebruiken. Zijn huur bedraagt 425 euro per maand.

Zo'n 'cadeautje van de gemeente' betekent bijvoorbeeld dat hij in zijn interactieve tv-pakket ook de opnamefunctie kan nemen. Het zijn kleine dingen, maar ze maken het leven net iets gerieflijker. 'We hebben als huurders in Nijmegen geen last van gemeentelijke belastingen, maar wat als de wind uit een andere politieke hoek gaat waaien?', peinst Van Dam, met de raadsverkiezingen van 21 maart in aantocht.

Nijmegen heeft van alle grote gemeenten in Nederland de laagste woonlasten voor huurders, zo blijkt uit het rapport Kerngegevens Belastingen Grote Gemeenten 2018, dat is opgesteld door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) van de Rijksuniversiteit Groningen. In koploper Zaanstad betalen huurders ruim 500 euro meer.

Nijmegen

Gemeente met 176 duizend inwoners in de provincie Gelderland.
Coalitie: SP, GroenLinks, VSP en Nijmeegse Fractie.
Burgemeester is Hubert Bruls (CDA).

Dat is bewust beleid van het linkse bestuurscollege in wat door sommigen ook wel badinerend Havana aan de Waal wordt genoemd. 'Daar zijn we apetrots op, noem het ons kroonjuweel', zegt SP-lijsttrekker Hans van Hooft. 'We willen de huurders, toch de kwetsbaarste groep in de samenleving, ontzien. Die krijgen al een aantal jaren enorme huurverhogingen voor de kiezen. We vinden het rechtvaardiger om de woonlasten te verschuiven naar de meer draagkrachtigen.'

Dus hoeven huurders in Nijmegen geen afvalstoffen- en rioolheffing te betalen. Het enige waar ze kosten aan hebben, zijn de groene huisvuilzakken, 92 cent per zak, of de kleinere (en goedkopere) rode huisvuilzakken. Voor plastic verpakkingen zijn er de gratis doorzichtige zakken, die aan speciale haken langs de straat kunnen worden gehangen.

In de binnenstad van Nijmegen is Marjo Janssen (73) in haar nopjes met de lage woonlasten voor huurders. 'Ik kan die paar tientjes in de maand goed gebruiken', zegt ze in haar huurwoning op de eerste verdieping van een huizenblok dat nog dateert van eind 19de eeuw. 'Voor gewone mensen zoals ik, die moeten rondkomen van AOW en een pensioentje, is dat veel geld. Heel goed dat dit linkse college prioriteiten stelt.'

De VVD is rabiaat tegen de 'linkse hobby's' van het gemeentebestuur. 'Het is onrechtvaardig dat de huurders als vervuilers niet hoeven te betalen', zegt VVD-lijsttrekker Inge van Dijk. 'De kosten worden eenzijdig neergelegd bij de woning-eigenaren en de ondernemers. De ozb in Nijmegen behoort tot de hoogste in Nederland. Er is echt een tweedeling gecreëerd tussen huurders aan de ene kant en woningeigenaren en bedrijven aan de andere. Dit onrechtvaardige beleid van een links college moet een keer stoppen.'

Huurder Janssen reageert fel op de VVD-kritiek. 'Hoezo onrechtvaardig? De meeste huurders zijn er de afgelopen jaren alleen maar op achteruit gegaan, terwijl eigenaren van duurdere koopwoningen steeds rijker worden. Ik zie het gebeuren: mensen met weinig inkomen worden uit het centrum verdreven. De huizen worden opgekocht door rijke ouders van studenten, die de panden gaan verkameren om nog meer geld te vergaren. Dat is pas oneerlijk.'

Zaanstad: Op veen gebouwd, dus een slappe bodem: dat betekent hoge rioolheffingen

'We staan elk jaar in de top van die lijstjes over woonlasten', verzucht Jan Thomas, hoofd belastingen van de gemeente, op het gemeentehuis van Zaanstad. 'En daar is eigenlijk maar één reden voor: we zijn verreweg de duurste gemeente in Nederland wat betreft rioolheffing. Ik had het graag anders gezien, maar het is niet anders.'

In grote delen van Zaanstad bestaat de ondergrond uit veenlagen, waardoor het maaiveld blijft zakken. Door die 'slappe bodem'-problematiek moeten riolen sneller worden vervangen dan in andere gemeenten. Daarbij vormen veel dorpen ook nog eens lange lintbebouwingen, wat de rioolkosten extra de pan doen uitrijzen.

Een flat in Zaandam, langs de snelweg A8. Beeld Marcel van den Bergh
Een flat in Zaandam, langs de snelweg A8.Beeld Marcel van den Bergh

Bewoners in Zaanstad, zowel huurders als eigenaren van koopwoningen, betalen ruim 280 euro aan rioolheffing. De nummer 2 op de Coelo-lijst van grote gemeenten in Nederland is Enschede. Thomas: 'Daar betalen mensen al bijna 50 euro minder.'

Dat is het verhaal achter de cijfers. Dus ja, huurders en woningeigenaren in Zaanstad betalen relatief hoge gemeentebelastingen, bestaande uit afvalstoffen- en rioolheffing en (voor huiseigenaren) de onroerendzaakbelasting.

Zaanstad

Gemeente in Noord-Holland met 155 duizend inwoners.
Coalitie: PvdA, D66, VVD, CDA, CU, ZOG.
Burgemeester is Jan Hamming (PvdA).

De afvalstoffen- en rioolheffing moeten kostendekkend zijn - daarmee kunnen de gemeenten niet stunten. 'De ozb is eigenlijk de enige substantiële geldknop waaraan gemeenten kunnen draaien', zegt Corine Hoeben, onderzoeker bij het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo). 'Ze mogen die zo hoog of laag vaststellen als zelf willen. Maar bestuurders weten dat ze zich niet populair maken als ze het ozb-tarief steeds maar verhogen.'

Het ozb-tarief is weer afhankelijk van de WOZ-waarde van woningen, eveneens door gemeenten vastgesteld. Gemeenten met veel dure huizen, zoals Wassenaar of Blaricum, kunnen een relatief laag ozb-tarief hanteren om toch voldoende inkomsten binnen te halen. Voor gemeenten met veel goedkope woningen, zoals Oude Pekela of Delfzijl, geldt het tegenovergestelde.

Ook bij de algemene uitkering uit het Gemeentefonds, verreweg de grootste financier van gemeenten, wordt daarmee rekening gehouden. Omdat het voor rijke gemeenten als Wassenaar en Blaricum makkelijker is om aan geld te komen via inning van de gemeentelijke belastingen, krijgen zij minder geld uit het Gemeentefonds.

Tijdens de economische crisis bijna tien jaar geleden verhoogden veel gemeenten de ozb uit een soort noodsituatie. 'Wethouders zaten met hun handen in het haar', aldus Hoeben. 'Ze hadden al alles gedaan om te bezuinigen en moesten hun begroting rondbreien.' Tegenwoordig maken veel gemeenten de afspraak om de gemeentelijke belastingen niet meer te laten stijgen dan de inflatie. Volgens Jan Thomas heeft Zaanstad de afgelopen jaren het beleid gevoerd om de stijging van de WOZ-waarde te compenseren met een verlaging van het ozb-tarief met eenzelfde perscentage. Voor dit jaar is gekozen om de ozb te verhogen met de inflatie.

Zaanstad heeft ook oog voor kwetsbare groepen die de hoge woonlasten niet of moeilijk kunnen dragen, onderstreept gemeentewoordvoerder Sebastiaan Hoek. Mensen met een bijstandsuitkering of een vergelijkbaar laag inkomen, krijgen de afvalstoffen- en rioolheffing 'voor 100 procent kwijtgescholden'. Hoek: 'Want als mensen hun woonlasten niet meer kunnen opbrengen en daardoor in een schuldenpositie terechtkomen, zijn we nog verder van huis.'

Op de kaart hieronder vind je de eerdere afleveringen uit deze serie terug. Klik op een plaats om naar de aflevering te gaan.

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden