Weblog

Nigeriaanse schrijfster met vijf kinderen in Londen op een flatje

Buchi Emecheta (1944-2017) was lang dé schrijfster uit Afrika. Haar zoon, Sylvester Onwordi, komt vertellen over haar leven en werk in het Bijlmer Parktheater op zondag 16 juli om 17.00 uur (tijdens Kwaku). Het migrantenleven eind jaren zestig als Second Class Citizen, heel herkenbaar, nog altijd, blijkt onder jonge zwarte lezeressen in Londen, op het festival Africa Writes.

Buchi Emecheta en haar kinderen in Londen, jaren zeventig.Beeld Familiealbum

'Ik dacht dat ik het als zwarte migrantenvrouw in Londen lastig had, maar toen las ik Buchi Emecheta: eind jaren zestig, zo uit Nigeria met een man die haar sloeg, scheiding, alleen met vijf kinderen in een flatje met heel weinig geld, racistische witte jongens op straat en toch nog romans schrijven! Hoe deed ze dat?'

De jonge vrouw die dit zegt, is een van de aanwezigen in de kring lezers op het festival Africa Writes in de British Library in Londen (1 en 2 juli), twintig vrouwen, vijf mannen, op drie na met een migrantenachtergrond, de meesten jong. Ze hebben elk een favoriet meegebracht, het vaakst In the Ditch en Second Class Citizen, de eerste boeken van Buchi Emecheta die vooral gaan over sterke migrantenvrouwen in de achterbuurten van Londen die het hoofd boven water proberen te houden.

Bijna een halve eeuw geleden, maar deze jonge lezeressen herkennen zich er helemaal in. 'Ik begrijp nu pas goed wat mijn ouders allemaal hebben doorgemaakt', zegt een van de lezeressen. Voor anderen zijn het al de grootmoeders. Maar bovenal zijn ze verbijsterd hoe veel er nog hetzelfde is gebleven, al hebben zij het nu wel beter. De subtiele vernederingen op straat en op het werk. De discriminatie bij sollicitaties. Maar ook de ruzies thuis, vaders die hardhandig worden en vertrekken, het gedoe met altijd te weinig geld. 'Ik ben ook een alleenstaande moeder. Ik voelde mezelf in de greppel toen ik het las en hoop dat ik mijn verhaal ook eens kan opschrijven.'

Zegeningen van het moederschap
Buchi Emecheta in Nederland vooral bekend geworden in de jaren tachtig door haar sleutelroman De zegeningen van het moederschap (The Joys of Motherhood), inspireerde een generatie migrantenvrouwen om voor zichzelf op te komen. Hoe moeilijk het leven in een vreemd land ook was, haar heldinnen redden het altijd: vrouwen moeten wel.

Ook postuum (ze overleed op 25 januari 2017) steekt zij migrantenvrouwen met haar romans nog een hart onder riem, blijkt op Africa Writes. 'Ik vind haar werk zo vol humor, ook al beschrijft een hard leven. Ik was nooit bedroefd als ik een boek van haar uit had.' Een ander: 'Ik las Second Class Citizen toen ik op de middelbare school zat en heb het boek nooit teruggebracht naar de schoolbibliotheek!'

Emecheta schreef ook veel over Nigeria en de ondergeschikte positie van vrouwen in de traditionele en de koloniale situatie. Zoals The Slave Girl. Een lezeres uit Kenia die nu in Cambridge op de universiteit zit, vertelde dat zij in haar schooltijd wel veel over mannelijke Afrikaanse schrijvers als Achebe, Ngugi en Soyinka hoorde, maar niet over Emecheta. The Joys of Motherhood ontdekte ze zelf en ze was verbijsterd hoe herkenbaar het was ook voor een meisje in Kenia. 'Het is fout dat zo'n sterk boek geen onderdeel is van ons onderwijs.'

Aanwezig zijn ook een zoon van Buchi Emecheta, Sylvester Onwordi, en haar uitgeefster Margaret Busby, zelf ook een zwarte vrouw, de eerste in Groot-Brittannië die uitgever werd. Busby: 'Het doet me goed te zien dat zo veel jonge mensen nog verbinding voelen met haar werk.'

Lezers praten over de romans van Buchi Emecheta in de British Library, rechtsachter met bril, Sylvester Onwordi, Emecheta's zoon.Beeld wb
Buchi Emecheta Bookclub.Beeld wb


Thema's voor groepsdiscussie: feminisme en mannelijkheid. Hoewel Emecheta door de feministen in haar tijd werd omarmd, gebruikte ze die term liever niet. Onwordi legt uit waarom dat was: in Nigeria en elders in Afrika werd 'feminisme' als een erg westers verschijnsel gezien, 'en mijn moeder was huiverig voor labels'. 'Ze zag haar boeken als kinderen, die op zichzelf moesten kunnen staan.' Ze gebruikte een zelfverzonnen woord: 'womanism'.

Maar met een hernieuwde belangstelling voor feminisme, mede dankzij Chimamanda Ngozi Adichies speech en essay 'We Must All Be Feminists', worden toch ook Emecheta's boeken weer uit de kast gehaald.

Mannelijkheid
Over mannelijkheid zei Onwordi, die de autobiografische romans van zijn moeder pas veel later las, dat hij niet vond dat zij een negatief beeld van hem schetste, 'Ze was alleen maar heel eerlijk.' Emecheta's echtgenoot verbrandde haar eerste manuscript. Dat zegt ook iets over de wanhoop van de Afrikaanse mannen. 'Mijn vader was een trotse man toen hij in Engeland aankwam, daar mislukte alles voortdurend, zoekend naar een baantje.'

Een lezeres uit het Caribisch gebied: 'Heeft het niet ook iets te maken met de positie van de zwarte man in onze samenleving, hij wordt negatiever behandeld dan zwarte vrouwen.

Een Nigeriaanse jonge man en Emecheta-lezer: 'Ik denk wel dat vrouwen zich makkelijker aanpassen dan jongens. Die willen altijd Nigeriaans eten blijven eten. In Nigeria was ik gewend heel luid te spreken, met veel gebaren. Ik heb moeten leren zachter te praten.'

Een vrouw heeft door de romans van Emecheta een andere kijk op haar vader gekregen: dat excuus dat het Afrikaans is, die arrogante houding, pikt ze niet meer. 'Die patriarchale houding, dat vastklampen aan zogenaamde mannelijkheid, dat is helemaal zijn eigen verantwoordelijkheid.'

Uit de presentatie van Sylvester Onwordi: Buchi Emecheta kreeg ook nog een eredoctoraat en beloonde zichzelf met een nieuwe auto.Beeld wb
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden