Nieuwsuur kijk je zo

In onze reeks kijkcursussen: dertien kijkplezierverhogende weetjes over het meest geanimeerde actualiteitenloket op de Nederlandse televisie.

Nieuws, sport, achtergronden - u blijft gewoon zitten, schakelt niet. De presentatoren schuiven zelf aan wanneer het hun beurt is en verdwijnen weer op kousenvoeten als hun onderdeel erop zit. Kijk, daar rijst onze man in Den Haag op een hydraulisch scherm omhoog in het decor. 'Is er nog nieuws Ferry?', vraagt de anchorman van dienst. Welkom bij Nieuwsuur.


1Niet meer NOVA zeggen, dat vinden ze niet prettig.

NOVA is de oude jas. NOVA ontstond in 1992 door het samengaan van NOS-Laat (NO) en VARA's Achter het Nieuws (VA). Nieuwsuur nam het in het najaar van 2010 over, niet gekleurd (verzorgd door de taakomroepen NOS/NTR) en van tien tot elf uur ononderbroken: een uur lang journalistiek apenkooien.


Natuurlijk is er wel een stramien: 8 minuten nieuws, 10 minuten sport, ruim 40 minuten achtergronden, de laatste met drie reportages en minimaal een livegesprek. 'Maar toch', zegt hoofdredacteur Carel Kuyl, 'met dit format kunnen we onszelf elke avond opnieuw uitvinden.' En u weet Nieuwsuur te vinden, bijna twee keer zo goed als u NOVA wist te vinden. Om tien voor half elf, op de piek, kijkt u met een dikke miljoen.


2Wat maakt Nieuwsuur nu precies Nieuwsuur?

Dat is een vraag voor aan de lange tafel. De lange tafel is het hart van de Nieuwsuur-redactie: de krantenlees- en televisiekijktafel, de planbordstaartafel, de lunch- en avondetentafel, maar vooral de vergadertafel. Hier schuiven 's ochtends twintig, dertig man aan voor de grote plenaire, en verder de hele dag door allerlei plukjes.


'Nieuwsuur is veel buitenland', zegt de een, 'met 36 NOS-correspondenten, onze eigen Tom Kleijn in Washington en de razende Saskia Dekkers door heel Europa.' 'Sinds de samenwerking met het Financieel Dagblad zijn we heel goed in het aanschouwelijk maken van sociaal-economisch nieuws', zegt de ander. Ja, ja, ja, maar dat bedoelden we niet. Nieuwsuur is snel, kort, puntig. Maar niet zozeer op de emotie en de sensatie.


Nieuwsuur wil vooral - en hier klinkt toch iets van de NOVA-erfenis (nooit zeggen) in door - wat later op de avond de ontwikkelingen voor u duiden.


3Ja, dat was even wennen, het blauwe ruimteschip.

Vooral na de 'blokhut', zoals het knusse NOVA-decor met zijn kast vol afgekeurde bibliotheekboeken werd genoemd. De ramen waren duidelijk opengezet, er waaide een frisse, neutrale NOS/NTR-wind. En geen spier in het gezicht van Joost Karhof vertrok, toen tijdens een crosstalk correspondent Saskia Dekkers uit de grond omhoog rees. Hydraulische schermen!


'Zo krijg je het gevoel dat iemand op locatie toch ook een beetje in de studio zit', zegt adjunct-hoofdredacteur Rob Koster. 'Bovendien kan de camera tijdens zo'n crosstalk om de presentator heen: een shot over zijn schouder maken of hem juist in het gezicht kijken.'


'Dat is wel het uitgangspunt voor dit decor geweest' - aan het woord is nu hoofdredacteur Carel Kuyl. 'Het is geen plat plaatje meer, zoals vroeger.'


4Changement de decor

Het decor van Nieuwsuur staat op een grote, draaiende schijf, een taartbodem, samen met het decor van het Journaal en het Jeugdjournaal. Samen delen de drie dus een studio die de hele dag in bedrijf is: een changement is een druk op de knop. Al zit iedereen nu, vanwege een grondige verbouwing van het NOS Journaal, even in een bezemkast. Vanaf 9 april draait het tableau weer in volle glorie. Want het nieuws staat niet stil.


5 Het nieuws staat niet stil...

Goed. Na deze dooddoener laat een dag op de redactie van Nieuwsuur zich wat makkelijker beschrijven. Van wat er 's ochtends aan reportages en onderwerpen op het planbord staat, kan namelijk 's middags al niks meer over zijn. Als de eindredactie van een uitzending in handen is van iemand als Ger van Westing zal die er een eer in stellen alles zolang mogelijk open te laten - geen definitieve keuzen te maken. 'Een proeve in zelfbeheersing' noemt hij dat, terwijl bij zijn ervaren lastminuteploeg inmiddels het stoom uit de oren komt.


Pas aan het eind van de middag, als de presentator binnenkuiert, zijn de contouren van de uitzending enigszins zichtbaar. Westing heeft dan drie telefoons leeggebeld: met Den Haag-coördinator Reijer Zwaan, met verslaggevers en met correspondenten - intussen is hij ook in constant overleg met het Journaal geweest: wat hebben jullie nu, hoe laten we dat mooi aansluiten? Hij 'componeert' een uitzending, zoals hij het zelf zegt. Sommige gasten zijn in het verleden al zo vaak afgebeld (nee, geen namen), dat voorzichtigheid geboden is: bellen is boeken. 'Goed, bel dan maar.'


De laatste beslissingen neemt hij tijdens de uitzending, in de regie. 'Instart filmpje Rellen bij ambassade vervalt', knalt hij in het oortje van Twan Huys.


6 G**%&##!!!

Een vloek over de redactie. Dat betekent dat iemands onderwerp na een volle dag produceren toch afvalt, dat digitaal verstuurd beeldmateriaal van bijvoorbeeld Jan Eijkelboom uit Damascus niet of onbruikbaar binnenkomt, of dat adjunct Rob Koster opnieuw met een vol dienblad vastzit in de draaideur.


7 Plankitems worden snel winkeldochters

Als een afgemonteerde reportage wordt doorgeschoven, 'over de rand gaat' zoals ze bij Nieuwsuur zeggen, is het zaak die daarna snel uit te zenden. Want de houdbaarheid is beperkt. 'Een onderwerp gaat snel ruiken', zoals verslaggever Karel Ornstein het formuleert. 'En niet alleen omdat er een kerstboom voorbijkomt en het inmiddels april is. Dat gebeurt al veel eerder.' Twee eeuwig doorgeschoven onderwerpen hebben bij Nieuwsuur inmiddels mythische status gekregen: de Zaïrese band en de Indonesische danseres. Die zijn uiteindelijk ook nooit uitgezonden. Of wel? Dat is onderdeel van de mythe geworden.


8Hadden we u al verteld dat Nieuwsuur in Hilversum zit?

Bij dezen. In het Videocentrum van de NOS, een grote, grijze kolos op het Media Park. Met zijn onvermijdelijke pasjes, beveiligde sluizen, tourniquets en draaideuren een onneembare vesting voor terroristen en invaliden, hoewel die laatsten met de goederenlift kunnen.


9 Vraag het Twan Huys.

In een Nieuwsuur-uitzending naar zijn hart komt het verkeer van alle kanten. Met beeldmateriaal, een overzicht van de stand van zaken tot nu toe, met crosstalks met Den Haag of met een correspondent op een plek waar de ontwikkelingen zich in hoog tempo opvolgen en met aan de desk, om een bodempje te leggen, een studiogast. Van daaruit is het makkelijk schakelen. Liever dat, dan het aan- en afkondigen van vier prachtige Nieuwsuur-reportages? Antwoord van de anchorman: 'Wat denk je zelf?'


10 Sport blijft natuurlijk sport.

In de blokjes achterin Nieuwsuur vliegen de ballen u om de oren. Maar de medewerkers van NOS Sport - gang door, hoekje om, een ruimte ter grote van een bescheiden fabriekshal - voelen zich uitgedaagd in Nieuwsuur ook mooie, NOVA-achtige (nooit zeggen) bijdragen te brengen. Meer maatschappelijke, soms zelfs artistieke. Over de AJAX-revolutie bijvoorbeeld; over de enige hengst met een eigen fanclub, Totilas, die er in Duitsland niks van bakt; of over de baan die een honkbalbal beschrijft na de pitch, en dat in duizend beeldjes per seconde. De afgevaardigde van NOS Sport die zich de volgende ochtend aan de vergadertafel meldt, wordt uitvoerig beklopt en geprezen.


11 Zij stonden er het eerst, bij de rode Boekenballoper.

Redacteur Annephine van Uchelen en verslaggever Tonko Dop. 'Meneer Komrij, met welk literair personage was u het liefst bevriend geweest?' Vragen bij de deur, vragen met betrekking tot het thema. Die traditie gaat ver terug, tot vóór NOVA zelfs, tot NOS-Laat, en werd vorig jaar voor het eerst, vanwege Fukushima, een keertje onderbroken. Tegenwoordig verdringen talloze radio- en televisieploegjes zich bij dezelfde deur. Verder in de portefeuille van Kunst: de AKO-prijs en de Libris Literatuurprijs. O ja, en 'Madame Bovary' - dat was het antwoord van Gerrit Komrij.


12Studiogasten worden thuis opgehaald door Taxi Jan.

Gasten die in het verleden op eigen houtje naar het Media Park kwamen verdwaalden hopeloos; die kwamen te laat, van sommige werd zelfs nooit meer iets vernomen. Taxi Jan kent de weg, snapt de draaideuren. Een studiogast arriveert rond half tien, niet te vroeg, niet te laat. Hij krijgt een geruststellend kopje thee aan de lange tafel. De presentator, op weg naar de schmink, schudt hem even de hand, maakt een kort praatje. Koetjes en kalfjes - hij houdt zijn kruit droog. Taxi Jan zit intussen in de verduisterde kamer van de adjunct met een colaatje-light en kijkt RTL. Voor Taxi Jan de gast weer naar huis brengt, is er soms nog een nazit - een glaasje wijn, opnieuw aan de lange tafel.


13En verder in Nieuwsuur...

Als presentatrice Mariëlle Tweebeeke, misschien wel de beste anchorwoman van dit moment, twee bestuurders van het VU Medisch Centrum en de directeur van Eyeworks alle hoeken van de studio laat zien, is er geen nazit. De gasten staan dan alweer in de parkeergarage voor Dione (presentatrice NOS Sport, red.) het woord 'triatlon' heeft kunnen uitspreken.


Post-NOVA


'Het is echt een nieuwsuur aan het worden.' Dat zei Carel Kuyl in 2005 in Glimmend koper, een gelegenheidsboekje over twaalfenhalf jaar NOVA. Hij was de hoofdredacteur. 'Er is gelukkig meer overleg met het Journaal', dat zei hij ook. En: 'we moeten elkaar niet overlappen. Vier jaar later, op 4 september 2010, vielen de schuttingen weg, verdwenen de reclameblokken en had Kuyl écht zijn nieuwsuur. Sterker nog, zo heet het ook.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden