Nieuws blijft nieuws, ook al is het slecht

De Nederlandse kranten en andere media hebben deze zomer uitbundig aandacht besteed aan de ontvoering van Lusanne van der Gun (11) uit Oldeberkoop....

Volgens haar is het effect van de berichtgeving 'desastreus'. Want 'ouders en kinderen worden heel angstig voor een gevaar waartegen je je niet anders kunt beschermen dan met draconische maatregelen. . .' Als ik haar goed begrijp krijgen de lezers door de verslaggeving over zo'n ontvoering 'een totaal verwrongen beeld van de gevaren in de buitenwereld en van je eigen vermogen om je ertegen te weren'. Zij besluit: 'We kweken op deze manier een generatie bange, wantrouwige jonge mensen die overal gevaar zien en niet op hun eigen kracht vertrouwen.'

In het katern Reflex van 30 augustus merkte Martin Sommer in zijn verhaal 'Verhitte gemoederen' op dat de Volkskrant zich in haar berichtgeving over de zaak-Lusanne niet bij haar journalistieke leest heeft gehouden: 'Het voor de lezer schiften van het kaf en koren, het onderscheid tussen belangwekkend en prullenbak.' In een grijs verleden had de krant de ontvoeringszaak vermoedelijk veel minder uitbundig gebracht.

Ongetwijfeld heeft de komkommertijd, zoals de nieuwsarme zomerperiode in journalistiek milieu wordt genoemd, een rol gespeeld bij het besluit om zoveel aandacht te geven aan de ontvoeringszaak. Want als er tegelijkertijd nog ander groot nieuws is, krimpt de ruimte voor zo'n ontvoering.

Maar de vraag die Mathilde Bos opwerpt, is of de krant de ontvoering van het meisje uit Oldeberkoop wel zo breed had moeten uitmeten, gezien de angst die onder de mensen wordt gezaaid. Wie die maatstaf in de journalistiek wil toepassen, kan die niet beperken tot ontvoeringen. Allerlei ander nieuws over schrikbarend geweld in Nederland en in de wereld, zou dan taboe zijn.

Journalisten zijn er om de mensen te informeren. Verdoezelen van feiten is met die taak in strijd. Je kunt je hoogstens de vraag stellen of de feiten in de Oldeberkoopse ontvoering een omhaal van ruim negenduizend woorden waard waren. Met wat minder tekst zou de lezer over het belangrijkste ook voldoende geïnformeerd zijn geweest, denk ik.

Aan de andere kant kan niet worden ontkend dat in de Oldeberkoopse ontvoeringszaak de overvloedige publiciteit juist de reddende factor blijkt te zijn geweest. De ontvoerder besloot te stoppen vanwege die enorme publiciteit. Bovendien kon de man snel worden opgepakt, omdat de Nederlandse bevolking door de overweldigende berichtgeving juist zeer alert was gemaakt. Maar zou die publiciteitsgolf ook bejubeld zijn, als er sprake was geweest van een slechte afloop? Het is niet uitgesloten dat de pers dan juist het mikpunt van kritiek was geworden. Over deze twee kanten van de nieuwsverslaggeving is nu onder Amerikaanse journalisten een interessant debat gaande.

Eén groep blijft vinden dat iets pas nieuws is als het slecht nieuws is: 'Het conflict is de basis van het nieuws, niet het compromis', beweert voormalig journalist David Broder. De journalistiek moet het hebben van het drama, niet van het goede nieuws. Maar hoogleraar Journalistiek William Raspberry vindt dat journalisten rekening moeten houden met de mensen over wie ze schrijven om daarnaast toch een relaas van de feiten op te tekenen zoals ze zijn gebeurd.

De verslaggeving over de Oldeberkoopse ontvoering is - per ongeluk, denk ik - een goed voorbeeld van wat Raspberry bedoelt. De journalistiek heeft, bewust of onbewust, meegewerkt aan een goede ontknoping. Zij heeft zich daarom gedragen zoals een goed burger betaamt. Maar als deze ontvoering in een drama was geëindigd, was eens te meer het bewijs geleverd dat slechts rampspoed het levenselixer van de journalistiek is.

David Broder zou de angsten van Mathilde Bos over de effecten van slecht nieuws pure onzin vinden. Maar Raspberry komt haar een beetje tegemoet. Toch zul je ook van hem niet horen dat de pers angstwekkend nieuws zou moeten vermijden, omdat het negatieve effecten zou hebben op de lezers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden