Reconstructie ophef BIG II

Nieuwe zorgwet BIG II definitief van tafel, maar wantrouwen heerst nog steeds

Kinderverpleegkundige Rini Kleijn, die een petitie tegen BIG II begon, aan het werk in Utrecht. Beeld de Volkskrant / Freek van den Bergh

Er gaat definitief een streep door het zogenoemde wetsvoorstel BIG II, meldt minister Bruno Bruins van Medische Zorg. Het voorstel, waarbij veel verpleegkundigen zich zouden moeten laten omscholen, riep veel verzet op onder de beroepsgroep. Lees hieronder onze reconstructie terug van de introductie en ondergang van de wet, die voor een zomer vol opheft zorgde:

Grote weerstand betekent het voortijdige einde voor de wet die onderscheid had moeten maken tussen diverse soorten en niveaus verpleegkundigen. Het vertrouwen in minister én de eigen beroepsvereniging is ver heen. 

Aan tafel bij Eva Jinek werd deze week een doodvonnis uitgesproken. Met de woorden ‘Deze wet zie ik niet vliegen’, bezegelde zorgminister Bruno Bruins het lot van de wet BIG II.

Die wet had de geboorte moeten betekenen van de ‘regieverpleegkundige’ in de zorg, een verpleegkundige met extra taken en verantwoordelijkheden. De komst van de wet zou ook hebben betekend dat tienduizenden verpleegkundigen – wilden zij die status bereiken – terug de schoolbanken in hadden gemoeten, en dat ervaren verpleegkundigen zich plots achtergesteld voelden bij hun veel jongere, pas afgestudeerde collega’s.

Na een zomer vol ophef onder verpleegkundigen lijkt het wetsvoorstel morsdood. Maar daarmee is de chaos nog niet verdwenen. Het wantrouwen onder verpleegkundigen – tegen de eigen beroepsvereniging, de bonden, de werkgevers en de minister – is inmiddels groot.

Beroepsdifferentiatie

Het geruzie draait allemaal om de term ‘beroepsdifferentiatie’, een onderwerp waar partijen in de zorg al archiefkasten vol rapporten over schreven. Er moet – vond en vindt eigenlijk iedereen – een onderscheid komen tussen verschillende soorten verpleegkundigen.

De zorg wordt steeds ingewikkelder: patiënten hebben complexere aandoeningen en vaak meerdere tegelijk, en ze moeten ook nog eens buiten het ziekenhuis worden behandeld. Dat vraagt om verpleegkundigen die deze stromen kunnen overzien en kunnen meeschrijven aan richtlijnen en protocollen. Bovendien: van alle verpleegkundigen die de zorg verlaten, doet 40 procent dat in de eerste twee jaar van hun carrière. Een gebrekkig loopbaanperspectief is daarvan een belangrijke oorzaak. De ‘regieverpleegkundige’ zou voor beide problemen een oplossing kunnen zijn.

Aangezien de zorgpartijen er al wel decennia over spraken, maar functiedifferentiatie slechts mondjesmaat tot de werkvloer doordrong, besloot toenmalig minister Schippers dat de partijen hun wensen dan maar in een wetsvoorstel moesten gieten. Dan zouden de verschillende functies voor eens en voor altijd duidelijk zijn.

Maar toen begin deze zomer duidelijk werd hoe die wet er in de praktijk uit zou zien, ontstond er een orkaan van verontwaardiging. Dat de V&VN, de beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden, en de vakbonden hebben ingestemd met de wet noemt seh-verpleegkundige Niels Jacobs ‘nog steeds onbegrijpelijk’. Jacobs is woordvoerder van de in allerijl opgetuigde actiegroep ‘BIG II in de overgang’. Binnen twee weken had de groep 40 duizend steunbetuigingen binnen.

Discriminatie

‘Wat voor ons lag’, zegt Jacobs, ‘was een discriminatieslag voor alle verpleegkundigen met jarenlange ervaring in de zorg.’ ‘Als je mensen hun jarenlange ervaring afpakt’, zegt senior verpleegkundige Loes Gehring (twintig jaar ervaring), ‘tast je hun beroepseer en hun hele zijn aan. We hebben nota bene een eed voor ons werk afgelegd.’

De overgangsregeling kende twee bureaucratische knippen: alle hbo-opgeleide verpleegkundigen van voor 2012 moesten een toets doen om te kijken of zij wel regieverpleegkundige konden worden. Oudere, ‘in-service’-opgeleide zorgverleners (opleidingen van de zorginstellingen zelf) die hun diploma voor 2003 behaalden moesten zelfs 2,5 jaar terug naar school om regieverpleegkundige te kunnen worden, ongeacht extra opleidingen die zij sindsdien hadden afgerond. Maar net afgestudeerde ‘hbo- v’ers’ konden zich per definitie laten inschrijven als regieverpleegkundige, daar is de opleiding de afgelopen jaren namelijk op aangepast.

Die tweedeling ‘is heel gevaarlijk voor de zorg’, zegt kinderverpleegkundige Rini Kleijn (veertig jaar in het vak), die een petitie begon tegen BIG II, waarmee ze 30.000 handtekeningen ophaalde. ‘Alleen de verpleegkundigen die wij hebben opgeleid, mogen straks het werk doen dat wij al jaren doen, maar waartoe we dan opeens niet meer bevoegd zijn. Met de huidige werkdruk en tekorten kunnen we het ons niet permitteren mensen zo buitenspel te zetten.’

Niet betrokken

Wat haar – en veel collega’s – steekt: de V&VN heeft de leden ‘totaal niet betrokken’ bij het besluit de wet en de overgangsregeling te steunen. Er is een ledenraadpleging geweest, maar daar reageerden slechts 900 verpleegkundigen op; de resultaten zijn nooit aan alle 100.000 leden voorgelegd. Geschrokken van de ophef trok de beroepsvereniging eind juli de steun weer in, en afgelopen week betuigde voorzitter Henk Bakker, die de Volkskrant nu niet te woord wilde staan, spijt in tijdschrift Zorgvisie.

Tekenend voor de chaos is de onenigheid over wat de wet in de praktijk zou betekenen. Volgens Jacobs van de actiegroep houdt de nieuwe wet in dat ‘gewone’ verpleegkundigen straks geen complexe en onvoorspelbare zorg mogen leveren, zonder toestemming van een regieverpleegkundige. ‘Dan kunnen bijvoorbeeld intensive care- en ambulanceverpleegkundigen hun werk niet meer doen.’

Vandaar dat Bruins bij Jinek (‘ik ben hier gekomen om onrust weg te nemen’) tot vijftien keer toe verzekerde dat iedere verpleegkundige gewoon het werk kan blijven doen. Maar hem daarin vertrouwen, met een wettekst die open is voor verschillende interpretaties, dat doen de verpleegkundigen niet meer.

De oplossing is eenvoudig, zegt Rini Kleijn: ‘We zijn één beroep, met één profiel. We zijn allemaal verpleegkundigen.’

Verkenner

Er gaat weer gepraat worden in de zorg. Minister Bruins heeft hoogleraar en oud-SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan als ‘verkenner’ aangesteld om met alle partijen te bespreken hoe verschillende functies voor verpleegkundigen kunnen worden gecreëerd.

MEER OVER BIG II

Terug naar de oude VU-opleiding voor de verpleging, weg met BIG II, schrijft Ria van Hes

Het op handen zijnde beroepswetsvoorstel BIG II diskwalificeert ervaren verpleegkundigen en zal het personeelstekort in de zorg alleen maar vergroten, betoogt Wendy Meerman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden