Nieuwe wapenwetgeving voor VS komt dichterbij

President Obama steunt nu een wetsvoorstel dat semi-automatische wapens verbiedt. Zelfs conservatieve politici beginnen te twijfelen.

NEW YORK - De teneur van het politieke debat over vuurwapens in de VS is aan het veranderen na de massamoord op de Sandy Hook-school in Newtown. President Obama heeft dinsdag voor het eerst steun uitgesproken voor een wetsvoorstel om semi-automatische wapens te verbieden. Ook congresleden die zich sterk maken voor wapenbezit, zeggen nieuwe regulering te steunen.


Adam Lanza bracht vrijdag twintig jonge kinderen, zeven volwassen en zichzelf om het leven met de wapens die zijn moeder legaal bezat. In de sfeer van nationale woede en rouw die op de slachting volgde, lijkt een nieuwe consensus te ontstaan om het vuurwapenbezit aan banden de leggen.


Tijdens een emotionele rede in Newtown riep Obama zondag op tot nieuwe wetgeving. Inmiddels leidt vice-president Joseph Biden een werkgroep om die door het Congres te krijgen. Er wordt daarbij verzet verwacht van de invloedrijke wapenlobbygroep NRA.


De vier miljoen leden leden tellende organisatie heeft dinsdag na vier dagen van stilzwijgen gereageerd. 'The National Rifle Association bestaat uit 4 miljoen moeders en vaders, zonen en dochters. We zijn geschokt, bedroefd en gebroken door het nieuws van de gruwelijke en zinloze moorden in Newtown', aldus de organisatie in een verklaring. De groep zegt 'bereid te zijn om betekenisvolle bijdragen te bieden' om toekomstige slachtpartijen zoals in Connecticut te voorkomen.


De reactie markeert een scherpe verandering in toon van de lobby-organisatie. Vrijdag geeft de NRA een toelichting in een persconferentie.


Individueel wapenbezit is in de VS een grondwettelijk recht. Er zijn naar schatting 400 miljoen legale en illegale pistolen en geweren in omloop, op een bevolking van 311 miljoen. Van alle huishoudens bezit 42 procent ten minste één wapen.


Onaanvaardbaar

Strenge lokale regelgeving - zoals in Connecticut, de staat van de massamoord - blijkt weinig effectief. In Californië is deze week meteen een wetsvoorstel ingevoerd om de verkoop per post van munitie te verbieden. Ook mag munitie alleen worden verkocht aan mensen met een wapenvergunning. Maar wapens en kogels zijn makkelijk te krijgen in andere staten of via internet. Ze komen vervolgens ongezien naar streken met strikte wetgeving.


Critici van wapenbezit zijn het erover eens dat alleen landelijke wetten zin hebben. Dat is waar burgemeester Michael Bloomberg van New York zich sterk voor maakt. Hij zit met 750 andere burgemeesters in de groep Mayors Against Illegal Guns (burgemeesters tegen illegale wapens). Treedt Obama nu niet op, dan zal hij bloed aan zijn handen hebben, betoogt Bloomberg. Indien er niets gebeurt, dan zullen de komende vier jaar 'iets van 48 duizend Amerikanen omkomen door illegale vuurwapens', aldus Bloomberg.


Na jaren van beleefde stilte in Washington vindt het pleidooi van Bloomberg en Obama weerklank. Twee gezaghebbende Democratische senatoren uit conservatieve streken hebben zich achter de roep om regelgeving geschaard. Zowel Joe Manchin als Mark Warner beschouwt zichzelf als 'wapenenthousiasteling'. Ze gaan prat op steun van de NRA. Maar na Newtown zegt Manchin, een jager, open te staan voor alle ideeën. 'De status quo is onaanvaardbaar', vindt ook Warner. 'Ik heb drie dochters. Vrijdagavond vroegen ze: 'Pap, wat gaan we hieraan doen?'


Koersverliezen

Ook buiten de politiek zijn veranderingen zichtbaar. De landelijke winkelketen Dick's Sporting Goods heeft besloten geen 'moderne vuurwapens' meer te verkopen. Investeringsfirma Cerberus Capital Managment doet wapenfabrikant Freedom Group van de hand. Freedom Group maakt onder meer het AR-15 Bushmaster-geweer, dat Lanza in Newton gebruikte.


Op Wall Street stonden wapenfabrikanten na de stevige koersverliezen van maandag opnieuw onder druk. Sturm Ruger was halverwege de handelsdag ruim 8 procent minder waard, Smith & Wesson ruim 10 procent.


Het wetsvoorstel dat Obama steunt, komt van de Democratische senator Dianne Feinstein. Zij heeft beloofd op de eerste zittingsdag van de nieuwe senaat, in januari, het verbod op semi-automatische wapens opnieuw in te dienen. Het verbod verliep in 2004. Daarna negeerde het Congres het onderwerp.


Inmiddels klinken er ook rechtse stemmen voor de beperking van het grondrecht, de regulering van gun showsen de verkoop van wapens via internet. Commentator Michael Gershon, een adviseur van oud-president George W. Bush, en het conservatieve dagblad The New York Post steunen sinds deze week nieuwe regelgeving.


STRENGERE WETGEVING HELPT

GROOT-BRITTANNIË

De Britten staan zich erop voor de 'strengste wapenwetgeving ter wereld' te hebben. Die is vooral het gevolg van twee moordpartijen.

In 1987 doodde de 27-jarige Michael Roberts met twee semi-automatische wapens en een revolver zestien mensen in het plaatsje Hungerford. Daarop volgde een verbod op het bezit van semi-automatische wapens.

In 1996 werden de regels verder aangescherpt na de moordpartij in een school in Dublane, waarbij zestien kinderen en hun leraar de dood vonden. Een verbod op vrijwel alle handwapens was het gevolg. Wie er toch een wil bezitten, moet een uitgebreide procedure doorlopen, waarbij onder meer naar motief en mentale gesteldheid wordt gekeken.

Ook de strengste wapenwetgeving ter wereld kan moordpartijen niet voorkomen, bleek in 2010. Een taxichauffeur in Cumbria schoot in het wilde weg en vermoordde dertien mensen. De man had al twintig jaar een vergunning om op kleiduiven te schieten.

Desondanks is Groot-Brittannië tevreden over de eigen strengheid, in vergelijking met de Amerikaanse nadruk op vrijheid. Het aantal doden als gevolg van vuurwapengebruik is in de periode van 2005 tot 2011 jaarlijks gedaald.

VLAANDEREN

Ook in Vlaanderen is het aantal doden door vuurwapengebruik sterk teruggelopen sinds er in 2006 strengere wetgeving kwam. In dat jaar schoot een 18-jarige aanhanger van extreem-rechts op straat in Antwerpen een Malinese vrouw en een 2-jarige peuter dood. Hij gebruikte daarvoor een jachtgeweer.

De ophef leidde tot een strenge wet waarbij potentiële kopers, zoals jagers en sportschutters, hun motief moeten uitleggen en een langdurige procedure door moeten. Voor 2006 kon vrijwel iedere volwassene een vuurwapen kopen. In 2005 kwamen 134 Vlamingen om het leven door vuurwapengebruik, in 2005 nog 134. In 2010 waren het er 68. Vooral het aantal zelfmoorden met een wapen liep flink terug.

CANADA

'Van Amerikanen verwachten dat ze nu strengere wapenwetgeving omarmen, is zoiets als denken dat de Taliban vrouwenrechten en democratie gaan omarmen.' Dat sceptische commentaar op de website van de Canadese krant The Globe and Mail tekent de Canadese houding tegenover de Amerikaanse schietpartij. Afkeurend en met dedain wordt naar de vrijelijke verspreiding van wapens bij de zuiderburen gekeken. In eigen land zijn per hoofd van de bevolking ongeveer evenveel wapens als in de VS, maar het aantal dodelijke slachtoffers als gevolg van wapens is slechts een fractie daarvan. Is dat te danken aan de strengere wapenwetgeving? De Canadese minister van openbare orde meent van wel en wijst op de al jaren dalende cijfers voor dodelijke ongelukken. Canadezen die vooral voor sportieve doeleinden wapens willen bezitten, moeten flinke procedures doorlopen voordat ze een wapen in handen krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden