PROFIEL

Nieuwe VN-chef komt op voor de kwetsbare mens

De Portugees wordt de nieuwe secretaris-generaal van de VN. Een betrokken man, die zich sterk maakt voor de verdrukten in de wereld.

António Guterres, in zijn hoedanigheid als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN, in een kamp voor Syrische vluchtelingen in Libanon. Beeld Andrew McConnell / UNHCR

De nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de Portugees António Guterres, kent de organisatie als weinig anderen. Tien jaar was hij Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN. Hij leidde de organisatie UNHCR die het hoofd moest bieden aan de grootste vluchtelingenstroom ter wereld sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Guterres (67) maakte woensdag zelf bekend dat de leden van de Veiligheidsraad, het machtigste VN-orgaan, hem hebben gekozen als opvolger van Ban Ki-moon. 'Ik ben vereerd en gelukkig.' De keuze moet nog worden goedgekeurd door de 193 leden tellende Algemene Vergadering, maar diplomaten op het VN-hoofdkwartier beschouwen dat als een formaliteit.

Geen geldverspiller

Vijf geheime stemmingen in de Veiligheidsraad gingen vooraf aan de keuze. Guterres ontpopte zich volgens ingewijden al snel tot koploper van een tiental kandidaten.

In hoorzittingen met de kandidaten, eveneens achter gesloten deuren, toonde hij zich voorstander van hervormingen binnen de VN, veelal afgeschilderd als een log apparaat. Hij pleitte voor intensieve samenwerking met de Wereldbank, particuliere hulporganisaties en het bedrijfsleven. Ook wil hij meer zekerheid over de financiële bijdragen van lidstaten, die toezeggingen niet altijd (tijdig) nakomen. Een geldverspiller is hij zelf niet; hij reduceerde de staf op het UNHCR-hoofdkwartier in Genève met twintig procent.

Als UNHCR-topman spoorde hij rijke landen aan extra geld ter beschikking te stellen voor de opvang van vluchtelingen uit de grote brandhaarden: Syrië, Afghanistan, Irak. Op een van de vele donorconferenties zei hij: 'Onderdak bieden aan kwetsbare mensen is van levensbelang voor de betrokken individuen, maar het is ook een belangrijk vertoon van solidariteit met landen in de regio die gastheer zijn van miljoenen Syriërs.' Hij vroeg ook wereldwijde aandacht (en geld) voor vluchtelingen uit 'vergeten' conflictgebieden als de Democratische Republiek Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek.

Guterres op 12 april 2016. Beeld afp

Toetreding tot euro

Guterres was in 2005 aangetreden als Hoge Commissaris, nadat de Nederlander Ruud Lubbers moest opstappen wegens vermeende ongewenste intimiteiten. Als vluchtelingenchef heeft Guterres zich sterk gemaakt voor de rechten en bescherming van vrouwen en meisjes, stelde de Portugese regering dit jaar in een aanbevelingsbrief aan de VN die bol stond van de loftuitingen.

In eigen land heeft Guterres een mooie politieke carrière achter de rug. Op jonge leeftijd sloot hij zich aan bij de Socialistische Partij. Na de Anjerrevolutie van 1974, die een einde maakte aan de dictatuur, zette hij zich in voor de opbouw van de partij. Hij werd parlementslid, secretaris-generaal en, in 1995, minister-president. Zijn termijn geldt als succesvol. Het overheidstekort werd teruggedrongen, de sociale zekerheid uitgebreid, het fiscale beleid aangescherpt. Hij legde de basis voor de toetreding tot de euro. Guterres werd opnieuw premier in 1999. Na een enorm verlies van zijn partij bij verkiezingen in 2001 gaf hij er de brui aan. 'Ik stap op omdat ik wil voorkomen dat het land in een politiek moeras terecht komt.'

Permanent balanceren

Politieke vrienden en vijanden waren het erover eens dat hij het hart op de juiste plaats droeg. Als student bekommerde hij zich al om inwoners van arme wijken, organiseerde zomerkampen voor kinderen, en hielp slachtoffers van een overstroming. Of hij een politicus met 'lef' was, daarover liepen de meningen uiteen. Een krant omschreef zijn optreden als 'een permanente oefening in balanceren', met het doel geen vijanden te maken.

Die eigenschap kan hem als VN-chef van pas komen. Hij is weliswaar het 'gezicht' van de VN, maar tevens afhankelijk van de luimen van de lidstaten - met name van de permanente leden van de Veiligheidsraad (de VS, China, Rusland, Frankrijk, Groot-Brittannië). Het moet nog blijken of hij meer lijkt op de huidige VN-chef, de als flets omschreven Ban Ki-moon, dan op diens charismatische voorganger Kofi Annan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden