Nieuwe superster van klassieke muziek gaat het liefst naar Broodje Mokum in de Jordaan

Onze gids deze week: Barbara Hannigan

De nieuwe superster van de klassieke muziek heet Barbara Hannigan. Zij zingt en dirigeert en gidst ons langs podia en musici in de hele wereld om te eindigen bij Broodje Mokum.

Beeld Els Zweerink

In het café van het Muziekcentrum van de Omroep in Hilversum wordt thee voor Barbara Hannigan gehaald. Wacht, roept ze, ik heb mijn eigen theezakjes bij me. Uit haar tas haalt ze een beduimeld doosje Yorkshire Tea en zwaait ermee in de lucht. Het doosje staat tijdens het hele gesprek prominent op tafel.

Wie Hannigans Facebook-pagina in de gaten houdt, weet wat dat betekent: het is een provocatie, gericht aan het adres van dirigent Mariss Jansons, de voormalige chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest. Onlangs zei de Letse maestro in een interview dat vrouwelijke dirigenten niet zijn 'cup of tea' waren. Hannigan, de legendarische sopraan en sinds een paar jaar nog legendarischer dirigent, plaatste het interview op Facebook met de begeleidende tekst: 'Mijn cup of tea is Yorkshire. Met een beetje honing en veel melk. Een soort van kameelkleur. Maakt niet uit of de kameel mannelijk of vrouwelijk is.'

De volgende dag excuseerde Jansons zich publiekelijk - iets met dat hij er nog aan moet wennen, aan vrouwen op de bok, want hij is ook maar een oude man. Hannigan accepteerde zijn excuus. Maar ook al maakte ze er een grap van, zijn opmerking heeft haar wel degelijk geraakt, zegt ze nu. Er zijn steeds meer vrouwelijke dirigenten die keihard werken en geweldige muziek maken. En dan zegt een van de meest gevierde mannen van de klassieke muziek dit. Alsof er niets is veranderd.

CV

1971 geboren in Nova Scotia, Canada
1986 eerste zangles
1995 Koninklijk Conservatorium, Den Haag
1999 Zingt Writing to Vermeer, opera van Louis Andriessen
Vanaf 2007 dirigeerlessen bij o.a. Jorma Panula en Simon Rattle
2011 Dirigeerdebuut in Parijs
2012 Hoofdrol Written on Skin van George Benjamin in Aix-en-Provence
2014 Eerste Nederlandse optreden als dirigent en sopraan, in het Concertgebouw met Ludwig. Het concert wint De Ovatie 2014.
2017 eerste album in dubbelrol als sopraan en dirigent: Crazy Girl Crazy (Alpha Classics), met Ludwig
2018 debuut als operadirigent in Zweden
2018 zingt in George Benjamins nieuwe opera Lessons in Love and Violence, Holland Festival, Amsterdam
Barbara Hannigan woont in Parijs

Maar genoeg over Jansons. De nieuwe superster van de klassieke muziek heet Barbara Hannigan. Zelden was de muziekwereld het zo eens: hier hebben we een van de belangrijkste artiesten van dit moment. Een fenomeen. Bijna zonder uitzondering krijgen haar concerten en cd's vijf sterren in de Volkskrant.

Ze begon haar carrière eind jaren negentig als sopraan, na een studie zang in Den Haag. Haar ijle, extreem hoge stem viel op bij componisten en ensembles, en al gauw maakte de Canadese naam in de wereld van de experimentele, hedendaagse klassieke muziek. Later werd haar stem warmer, en breidde ze haar repertoire uit met meer traditionele muziek, zoals een Mozartopera. Ze had alles in zich een wereldberoemde sopraan te worden: de stem, de intelligentie en bloedstollende acteer-skills.

Maar ze kon meer. Hannigan leeft de muziek met haar hele hebben en houden. Zo belandde ze op de bok, met een unieke stijl van dirigeren. Ze kan het allemaal tegelijk: onlangs verscheen de eerste cd waarop Hannigan een orkest leidt terwijl ze zingt. En de muziek arrangeert. En een goede tekst voor het cd-boekje schrijft. Crazy Girl Crazy, met muziek van Berio, Berg en Gershwin, is genomineerd voor een Grammy Award.

Hannigan koos voor het Nederlandse collectief Ludwig om de muziek mee op te nemen. Ludwig werd na de zware cultuurbezuinigingen van 2013 opgericht door ondernemende musici van de orkesten van de omroep, en duikt sindsdien onregelmatig en in wisselende bezettingen op. 'Elke noot die dit orkest speelt is gepassioneerd. Het energieniveau is zo hoog. Dat vind je nergens anders', zegt Hannigan na afloop van de repetitie in Hilversum. Een dag later vertrekt ze met het orkest op Europese tour. De eerste stop: het Concertgebouw.

De Volkskrant gaf vijf sterren, natuurlijk.

Beeld Els Zweerink

1. Personage: Lulu (Alban Berg)

Lulu is de opera uit 1937 van Alban Berg; Hannigan zong de hoofdrol voor het eerst in 2014, in de regie van Krzysztof Warlikowski, en dit seizoen opnieuw, in regie van Christoph Marthaler. 'Ik zou nooit zijn gaan dirigeren zonder Lulu. Lulu gaf me de kracht om ervoor te gaan. De rol zingen was als het rennen van een marathon, ik heb iets aan mezelf bewezen. Bij alles wat ik doe denk ik: wat zou Lulu doen?

'Weinig mensen begrijpen echt wie Lulu is, iedereen projecteert zichzelf op haar. Ik doe dat natuurlijk ook, maar omdat ik haar ben gewéést denk ik dat ik haar beter ken dan anderen. Ik bewonder hoe ze haar leven in eigen hand heeft en hoe comfortabel ze zich voelt in haar lichaam.'

Barbara Hannigan als Lulu. 'De rol zingen was als het rennen van een marathon.' Beeld ap

2. Componist en muzikant: John Zorn

'John Zorn omschrijft zichzelf als 'being on the outside, looking out'. Hij is een buitenstaander, van daaruit kijkt hij naar buiten, dus zijn zicht is fenomenaal. Hij is een componist en muzikant die ultiem vrij is. Hij werkt met jazz, vrije improvisatie, hedendaagse muziek, en mengt dat naar believen. Hij beheerst alle stijlen.

'Ik ken hem nu twee jaar, en binnenkort zing ik een nieuw stuk van hem dat ik ook ga opnemen. Hij is een gids voor mij. Alleen al door aan hem te denken, voel ik me meer in evenwicht. Mijn vriend Mathieu (Amalric, de Franse regisseur en acteur) kent hem ook goed. We bleken veel gemeenschappelijke vrienden te hebben, heel grappig.'

3. Restaurant: Le Baratin, Parijs

'Mijn favoriete restaurant in Parijs is Le Baratin in Belleville. Ooit was dit een goed bewaard geheim. Ik leerde het vijftien jaar geleden kennen dankzij componist Jan van de Putte. Tegenwoordig is het heel beroemd, je moet dagen van tevoren reserveren.

'De cover van Crazy Girl Crazy is hier geschoten. Je ziet mij op tafel dansen, met aan tafel onder anderen Philippe Pinoteau, de patron van het restaurant. Philippe is beroemd om zijn wijnkelder, met veelal natuurlijke wijnen. Zijn vrouw Raquel staat in de keuken, het is een familiebedrijf. Ze is Argentijnse, geloof ik, en een fantastische kok, ze kookt degelijk, niet te fancy. Wat voor keuken? Geen idee. Zie je, ik geniet er zo van dat ik me niet eens afvraag hoe ik haar stijl zou noemen.'

'De cover van Crazy Girl Crazy is hier geschoten. Je ziet mij op tafel dansen, met aan tafel onder anderen Philippe Pinoteau, de patron van het restaurant.'

4. Concertzaal: Park Avenue Armory, New York

'Ik heb twee tips uit New York. De eerste is een concertzaal, Park Avenue Armory, waar Pierre Audi nu artistiek leider is. Laatst zong ik er twee recitals met Reinbert de Leeuw. Het is zo'n fantastische plek, magisch! Vaak sta je voor een uitverkochte zaal. Het publiek is niet bang voor moderne muziek. Het komt gewoon, omdat ze nieuwsgierig zijn naar nieuwe dingen, niet omdat ze muziek willen horen die ze al kennen. Ik heb een sterk vermoeden dat dit mijn uitvalsbasis in New York gaat worden.'

'Het publiek is niet bang voor moderne muziek. Het komt gewoon, omdat ze nieuwsgierig zijn naar nieuwe dingen.' Beeld getty

5. Museum: Frick Collection, New York

'En mijn favoriete museum, ook aan de East Side. De Frick collectie is een verzameling kunstwerken die een staalmagnaat eind negentiende, begin twintigste eeuw voor zijn vrouw heeft gekocht. Hij was op zoek naar vredige en mooie kunst, en dat straalt de collectie ook uit. Ontroerend, vind ik, om naar een plek in Amerika te gaan waar vrede en sereniteit worden gevierd. Het is een beetje conservatief natuurlijk, maar op de best mogelijke manier.

'Altijd als ik in New York ben ga ik er even langs, voor hooguit een uur. Nooit is er iets veranderd. Het gaat me meer om de sfeer dan om specifieke schilderijen, al ben ik erg gehecht aan de Whistlers en de Vermeers. Het is als naar de kerk gaan. Ik ben niet kerkelijk, dus ik heb andere heilige plaatsen. Repetities zijn heilig, concerten zijn heilig. Kunst heeft een heilige kwaliteit voor mij. Vooral muziek, muziek is het puurst.'

6. School: Black Mountain College

'Het bestaat niet meer, maar als het had gekund, had ik dolgraag naar Black Mountain College gewild in North Carolina. De school waar Cy Twombly naartoe ging, evenals Robert Rauschenberg, John Cage en Lucinda Childs. Kunstenaars die belangrijk voor me zijn. De zeilleraar uit mijn jeugd had er ook gestudeerd trouwens, hij was een natuuractivist.

Een korte periode in de geschiedenis, tussen 1933 en 1957, bestond deze plaats waar kunst en wetenschap op ultiem vrije, experimentele manier werden bedreven. Het was een laboratorium in een heel vruchtbare omgeving. De kunstenaars daar hadden maling aan genres, niemand viel in een hokje te stoppen. Het zou me geweldig lijken om daar te studeren en John Cage te ontmoeten. Of Cy Twombly. Ik zag laatst een tentoonstelling van zijn werk en ik was diep geraakt: zijn schilderijen zijn als grafische partituren, het is net muziek.'

Beeld Els Zweerink

7. Pianist: Glenn Gould

'Ik was 11 jaar toen de legendarische Canadese pianist Glenn Gould stierf. Het nieuws was overal op de Canadese radio, er ging een snik door het hele land. Mijn moeder vertelde me wie hij was, ik had nog nooit van hem gehoord. Pas later leerde ik echt wie hij was, door te werken met mensen die hem hadden gekend. Hij was op een unieke manier trouw aan zichzelf. Hij speelde Bach niet zoals het zou moeten klinken, maar zoals het voor hem moest klinken. Dat was baanbrekend. Later kwam de oude-muziekbeweging. De aanhangers daarvan waren een soort dictators, met dwingende ideeën over hoe muziek gespeeld hoorde te worden zoals in de tijd van de componist. Gould was niet dogmatisch, hij vertelde zijn eigen verhaal. Ik bewonder hem. Mensen vragen me vaak welke zangers ik bewonder, maar ik imiteer geen zangers. Ik imiteer Glenn Gould meer dan wie ook. Zoals hij piano speelde, wil ik zingen.'

'Hij speelde Bach niet zoals het zou moeten klinken, maar zoals het voor hem moest klinken. Dat was baanbrekend.' Beeld getty

8. Dirigent: Teodor Currentzis

'Teodor Currentzis is een geweldige Grieks-Russische dirigent met wie ik pas één keer heb gewerkt. Orkesten haten hem of houden van hem, er is geen middenweg. Hij is de leider van Musica Aeterna, een orkest in Perm, in de Oeral. Hij heeft daar haast een utopie gevestigd, een soort Ludwig, maar dan nog vrijzinniger. De orkestleden, bijna allemaal twintigers en dertigers, organiseren voor elk nieuw programma avondvullende bijeenkomsten waar iedereen gedichten of kunstboeken meeneemt, en die lezen ze dan aan elkaar voor, ter voorbereiding op de concerten. Ik was te gast voor een programma met muziek van de Franse barokcomponist Rameau. Teodor krijgt het voor elkaar dat het orkest alle bijbehorende dansen aanleert. Deze aanpak probeert hij ook uit op andere orkesten, maar uiteraard is niet iedereen daarvan gecharmeerd.'

'In de Oeral heeft hij haast een utopie gevestigd.' Beeld getty

9. Componist, dirigent, pianist, mentor: Reinbert de Leeuw

'De allerbelangrijkste persoon voor mij als kunstenaar is Reinbert de Leeuw. Sinds 1999 werken we samen. Eerst leerde ik hem als dirigent kennen, daarna als pianist, en nu zijn we collega's, beiden dirigent. Hij is mijn mentor. Zijn opvattingen over muziek zijn ongelooflijk belangrijk voor me, er is niemand die mij zo heeft beïnvloed als hij. Hij is uniek, het is een eer met hem te werken. En het is ook nog eens een vriend. Toen ik in Amsterdam kwam wonen, regelde hij een huis voor me, ik heb vijf jaar lang een verdieping onder hem gewoond.'

10. Broodjeszaak: Broodje Mokum, Rozengracht, Amsterdam

'Tot een paar jaar geleden woonde ik in de Jordaan, om de hoek bij Broodje Mokum. Ik kwam er vaak, ze weten er nog steeds wie ik ben. Ik eet altijd hetzelfde: een broodje bal. Soms twee. Met mosterd en mayonaise. Het personeel lacht me altijd uit om die mayonaise. Wat ze er verder op het menu hebben staan weet ik niet eens.

'Ik ben elf maanden per jaar op reis. Ik ben zelden thuis, meestal maar twee dagen achter elkaar. Dat ze me herkennen bij de broodjeszaak om de hoek is daarom belangrijk voor me, het geeft me een gevoel van gemeenschap. Ik maak zoveel mee, ik kom op zoveel nieuwe plekken. Broodje Mokum is voor mij een thuis, een baken van vriendelijkheid. Vandaag zijn ze helaas dicht, anders was ik er dit keer weer naartoe gegaan. Morgen? Nee, dat is de dag van het concert. Een broodje bal is geen concertvoedsel.'

'Broodje Mokum is voor mij een thuis, een baken van vriendelijkheid.'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.