'Nieuwe strategie VS komt te laat'

INTERVIEW..

Van onze verslaggever Marnix de Bruyne

Amsterdam Hij begrijpt het niet. ‘Om één Amerikaanse soldaat een jaar lang te legeren in Afghanistan, betaalt Washington een miljoen dollar. Ik kan daar niet bij.’

De Zuid-Afrikaanse voormalige geheim agent Eeben Barlow (53) kon zulke klussen eind jaren negentig goedkoper opknappen. Het door hem opgerichte ‘militaire privébedrijf’ Executive Outcomes – anderen spreken liever van een huurlingenleger – was in de jaren negentig met 250 man gelegerd in Sierra Leone. De toenmalige machthebbers zouden 38 miljoen dollar betalen als gage, vertelt hij. Daarvoor verbleven zijn mannen twee jaar in het land, waar ze tegen de rebellen van het RUF vochten.

‘Onze strategie was de diamantvelden in te nemen, zodat de rebellen geen inkomsten meer hadden. We slaagden daar goed in; de rebellen stonden op het punt zich over te geven. Maar ja, we werden zwart gemaakt. We zouden slechts bestaan uit blanke ex-soldaten uit de tijd van de apartheid – terwijl 80 procent van onze mensen zwart was. De Wereldbank liet Sierra Leone in 1997 weten geen krediet meer te verstrekken zolang wij in het land waren. Zonder krediet geen geld, dus vertrokken we. We hebben nog altijd 20 miljoen dollar tegoed.’

Barlow is in Nederland voor een debatavond maandag over ‘privatisering van de oorlog’. Hij stapte in 1997 uit zijn bedrijf, dat in 1998 werd ontbonden nadat Zuid-Afrika het werven van huurlingen in het land had verboden. Maar nadat in 2007 zijn boek Executive Outcomes: Against All Odds was verschenen, ging de telefoon weer. Sindsdien heeft hij vijf Afrikaanse landen bijgestaan, die hij niet met name wil noemen. ‘Ik schrijf bijvoorbeeld rapporten over een nieuwe militaire strategie.’

Op lang niet alle verzoeken gaat hij in. ‘Er zitten vreemde tussen. Iemand vroeg me hem aan een kernwapen te helpen. En een net afgezette regeringsleider wilde dat ik hem hielp weer aan de macht te komen. Dat weigerde ik. Executive Outcomes (EO) vocht ook alleen aan de kant van reguliere regeringen. Dat onderscheidde ons van gewone huurlingen.’

Een andere regel was dat EO nooit met of tegen religieuze groeperingen vocht. ‘Ik ben nog altijd blij dat we eind jaren tachtig, toen de Amerikanen ons vroegen de mujahedin te trainen die in Afghanistan tegen de Russen vochten, nee hebben gezegd. Het Westen heeft een deel van de Taliban zelf opgeleid, en ik ben blij daar niet medeplichtig aan te zijn geweest.’

Barlow heeft weinig hoop voor Afghanistan. ‘De tijd werkt altijd in het voordeel van guerrillero’s en in het nadeel van een regulier of bezettingsleger. In 2001 versloegen de Amerikaanse troepen de Taliban niet, ze vluchtten naar Pakistan of versmolten met de bevolking. De Taliban hebben toen gewoon gewacht tot ze konden terugslaan, zij hadden de tijd.’

Een surge, het sturen van extra troepen, was in die beginjaren nuttig geweest, oppert hij. ‘Nu is te lang te weinig gedaan om de veiligheid te waarborgen. De strategie deugde vanaf het begin niet. En een mislukte strategie kun je niet met veel vuurkracht herstellen. Of, zoals we in het Afrikaans zeggen: Jy kan nie ’n kak plan reg skiet nie.’

Hij ergert zich aan de excessen onder particuliere beveiligers in Afghanistan. ‘Die beveiligers in Kabul, die naakt en dronken foto’s van elkaar maken, in een land waar alcohol drinken een doodzonde is, wie selecteert hen? Bij ons zou zoiets niet zijn voorgekomen. Wij selecteerden uiterst zorgvuldig.’ Het is volgens hem mede de reden dat in al die jaren slechts 26 man van EO zijn gesneuveld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden