Nieuwe status voor abdij van Egmond

Liederen zijn gezongen en gedichten gemaakt over de abdij van Egmond. De plek waar de 'huisheilige' Adelbert begraven ligt, wordt dit jaar nog een beetje beroemder....

Monnik Adelbert was een eenvoudig mens, een beetje een kluizenaar, vermoeden de geschiedschrijvers. Hij leefde rond 750 en ook toen kon het leven vermoeiend zijn, zeker als je heidenen moet bekeren. Hij trok zich vaak terug in de duinen bij Egmond, waar bij westerstorm stuifzand opstijgt en weer neerslaat in het vlakke, groene land.

Daar zijn nog sporen van de Middeleeuwen te vinden. Hier en daar staan grenspalen en er ligt een kanaaltje dat vreemde knikken maakt. De oogst van de schelpenvissers moest zonder omweg naar de kalkbranderijen.

Naast de machtige abdij van Egmond-Binnen, op een plek waar de grond wat heuvelt, ligt nog een herinnering: graaf

Floris I. Zijn grafsteen ligt vrijwel vlak, net als de graaf van Holland zelf toen hij op een warme dag in 1061 een tukje deed in Nederhemert, na een gevecht met een concurrerende graaf.

Floris sliep onder 'verkwikkelijke belommeringe van het geboomte', toen de vijand hem in zijn slaap doodde. Hoge bomen schenken nu de marmeren steen belommeringe.

Het betreden van die grond is 'licht illegaal', zegt abt Gerard Mathijsen mild, maar dat geldt niet voor het graf van de heilige Adelbert. Hij ligt majesteitelijk begraven onder het lichtgrijze altaar van de abdijkerk van Egmond.

De rustplaats zou de eenvoudige Adelbert wel bevallen. Het interieur is van een protestantse soberheid: muren van rode baksteen rijzen meters steil omhoog en vinden elkaar pas in de bogen van de nok, als vingers die zich vouwen voor het gebed.

De abt is tevreden met die eenvoud. Hij heeft niks tegen barokke kerken, maar een leven tussen 'de barokke engeltjes' ('wij gaan vijf keer per dag naar de kerk') zou hem minder bevallen.

De kerk is weer opengesteld, nadat de deur maanden gesloten was vanwege kattenkwaad en vandalisme. De benedictijnen vonden het niks dat de deur alleen open was tijdens kerkdiensten.

Niet de abdijkerk alleen, maar het hele abdijcomplex inclusief het abdijkaarsenfabriekje-annex-expositiecentrum en acht kippenhokken en een boerderij komt dit jaar te staan op de lijst van rijksmonumenten. 'De kans dat dat niet doorgaat, is nagenoeg nihil', zegt Anita van Breugel, architectuurhistorica van de gemeente Bergen, waaronder Egmond valt.

Het is een tegenvaller voor abt Mathijsen. Het zit hem niet lekker dat de abdij voortaan alleen mag worden verbouwd als het klooster een vergunning krijgt. Het enige voordeel, geeft hij toe, is dat zich geen discotheek of buitensportzaak in de abdij kan vestigen als het klooster leeg zou komen te staan.

In Egmond-Binnen maken ze zich daarover zorgen. Er zijn nog maar zestien 'paters'. 'Maar veel kunnen er echt niet meer bij', zegt de abt. Het probleem is vooral de leeftijdsopbouw: zeventigers, zestigers, vijftigers, geen veertigers en dertigers. Aan twintigers is een gebrek. Het is er maar één. 'Hij is de redder des vaderlands', glimlacht Mathijsen.

De abdij mag imposant zijn, ze is bepaald niet oud. Veel ouder zijn de resten van Adelberts oorspronkelijke graf op de Adelbertusakker, ingeklemd tussen een eetcafé en een kleine manege. Na tien minuten lopen richting duinen, lijkt het wel of massa's verliefden en verloofden diezelfde St. Adelbertusweg zijn afgeslenterd. De bemoste zandstenen blokken die aangeven waar een kapel voor de heilige Adelbert heeft gestaan, zijn volgekerfd met namen, initialen, pijltjes en hartjes.

Adelberts graf heeft het toch al zo moeilijk gehad. Dat nare stuifzand heeft een keer de oorspronkelijke, houten kapel doen instorten. En anders namen de Noormannen dat werk op zich. En toen hun nazaten in de zestiende eeuw keurig waren ingeburgerd, woedde de opstand tegen de Spanjaarden waarbij een van de bevelhebbers van Willem van Oranje tot in de wijde omgeving alles afbrak, afbrandde en plunderde wat de oprukkende Spaanse troepen zou kunnen dienen als onderdak, althans dat was het argument.

Adelberts gebeente was allang verhuisd van zijn akker naar de abdij, die Floris' voorvader

Dirk I in de tiende eeuw had laten bouwen. 'Het bezit van een klooster betekende aanzien', zegt mediëviste Anja Kalis, 'en zeker als er de resten worden bewaard van een heilige.'

Het gewone volk trok weliswaar nog naar de oude plek, waar een bron was ontstaan in de leegte van het graf. Nog steeds vieren paters, parochianen en pelgrims eenmaal per jaar de eucharistie op de akker, dit jaar op zondag 24 juni.

Maar Adelbert zelf werd volgens Kalis 'de huisheilige' van de graven van Holland zoals Egmond-Binnen hun bakermat was geworden. 'Absoluut waar', zegt abt Mathijsen. 'De graven waren hier heer en meester. Ze lieten zich hier begraven.'

Er onstonden pas moeilijkheden toen ze hun residentie verplaatsten naar Rijnsburg en later naar Den Haag. Er meldden zich in Egmond-Binnen landheren die zich opwierpen als rentmeesters. Het waren de latere graven van Egmond die politiek ook een deuntje zouden meeblazen, wat in datzelfde jaar 1573 het einde werd van hun slot in Egmond aan den Hoef en van de Slotkapel.

Het was vermoedelijk het werk van de Spanjaarden. De kapel is gerestaureerd, het slot nooit.

Eerherstel voor de abdij volgde ruim zeventig jaar geleden, toen benedictijner monniken in Oosterhout het Noord-Hollandse complex fase voor fase herbouwden. En nu volgt nog meer erkenning met de status van rijksmonument.

Abt Mathijsen hoeft zich geen zorgen te maken en Adelbert overkomt geen kwaad. Van Breugel van de gemeente Bergen: 'Fiscaal is het heel aantrekkelijk en voor kerken is er een subsidiestelsel waarbij de helft van het onderhoud wordt vergoed. Ik zou binnenkort graag eens met de abt praten.'

Aquarellen en schilderijen van de beroemde benedictijner monnik-schilder François Mes (1892-1983) worden van 31 maart tot en met 12 mei in de kaarsenmakerij van de abdij geëxposeerd onder de titel Een Loflied in Kleur. Open ma-za 10.30-16.30 uur. In Egmond aan den Hoef wordt begin april aan de Slotlaan 46 een permanente expositie geopend over de geschiedenis van Egmond. Informatie bij Rob Leijen: 072-506.68.48.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden