Nieuwe stap op weg naar de totale Unie

'Thuis' beweren Europese leiders dat het wel meevalt met de macht van Brussel. De werkelijkheid is anders.

VAN ONZE CORRESPONDENT MARC PEEPERKORN

Premier Rutte vertrekt volgende week opnieuw naar Brussel om macht af te staan. Gevoelige bevoegdheden, zoals het toezicht op de banken, worden overgedragen aan Europese instellingen. Bestaande rechten - de voorbereiding van Prinsjesdag - moeten straks worden gedeeld met de Europese Commissie.

De mate van integratie waarop de eurolanden afkoersen om de crisis te overwinnen, verbaast ook doorgewinterde Brusselse diplomaten. 'De Europese Grondwet die Nederland in 2005 zo krachtig verwierp, was een leeg vod vergeleken met wat nu op tafel ligt. Het is revolutionair wat er nu gebeurt, dit gaat echt ten koste van de nationale soevereiniteit', zegt een van hen.

Eind volgende week buigen Rutte en zijn collega-regeringsleiders zich over het voorstel dat EU-president Van Rompuy donderdag presenteerde. Van Rompuy kiest ondubbelzinnig voor 'Méér Europa', niet als doel op zich maar om 'de welvaart van de Europese burgers te vergroten'.

De plannen van de EU-president komen niet uit de lucht vallen. In juni presenteerde hij zijn eerste schets (goedgekeurd door de EU-leiders), in oktober volgde een tweede (wederom unaniem geaccepteerd) en nu ligt de definitieve versie op tafel.

Het meest uitgewerkt is het voorstel om het toezicht op alle circa zesduizend banken in de eurozone aan de Europese Centrale Bank (ECB) over te dragen. Twee jaar geleden was Van Rompuy om zo'n idee nog ingemetseld in een Brusselse bunker. Vandaag discussiëren de leiders louter nog over de technische en praktische details. De drama's met Dexia en Bankia, alsook de wurggreep waarin zwakke banken en zwakke staten elkaar houden, maken dat de regeringsleiders hun nationale loopgraven hebben verlaten.

De leiders omarmen ook het principe van strikte en afdwingbare begrotingsdiscipline. Er is nauwelijks discussie dat de Commissie het recht moet krijgen om vóór het nationale parlement de ontwerpbegrotingen van de lidstaten te beoordelen. Van Rompuys suggestie om structurele hervormingen (arbeidsmarkt, sociale zekerheid) contractueel vast te leggen, stuit wel op weerstand in zuidelijke lidstaten. Maar een compromis is volgens diplomaten haalbaar.

Echte weerzin bestaat er tegen het voorstel de eurozone een eigen budget te geven om landen in acute crisis een handje te helpen. Niet vanwege het idee erachter - voorkom dat één wankelend euroland de rest van de eurozone in gevaar brengt - maar omdat het geld kost. De leiders zullen Van Rompuy vermoedelijk vragen dit idee nader uit te werken, precies zoals hij zelf overigens voorstelt.

Minstens zo belangrijk als de inhoud van Van Rompuys plannen is de onvermijdelijkheid ervan in zijn presentatie. De EU-president benadrukt dat alle voorstellen met elkaar samenhangen en dus niet apart kunnen worden gekozen - of verworpen. Wie kiest voor Europees banktoezicht, kiest ook voor de Europese stroppenpot. Wie pleit voor begrotingsdiscipline, pleit voor contractueel vastgelegd hervormingen. Wie stabiliteit nastreeft in de eurozone, streeft naar een eurozonebegroting.

Van Rompuy staat niet alleen in die visie. Vorige week publiceerde de Europese Commissie haar blauwdruk voor de toekomst van Europa. Ook daarin zijn bank- en begrotingstoezicht, een budget voor de eurozone en gezamenlijke schuldfinanciering (eurobonds) de belangrijkste bouwstenen. De zorgvuldige opeenstapeling ervan lag volgens de Commissie al in de geboorte van de euro besloten.

Diplomaten verwachten vooral discussie over de mate van dwang in de nakende maatregelen. Regeringsleiders houden niet van een keurslijf, ze willen thuis zeggen dat niets definitief vastligt. Maar ondertussen geven ze Brussel steeds opnieuw de opdracht de volgende stap voor te bereiden.

Doel: meer financiële discipline, crisisbesmetting indammen.

Hoe: vanaf volgend jaar krijgt de Commissie de macht nationale begrotingen vooraf (voor Prinsjesdag) te beoordelen. Een negatief advies weegt zwaar en is openbaar, de oppositie in de Tweede Kamer kan er haar voordeel mee doen. Verder wordt het toezicht op de lidstaten met een te hoog financieringstekort (vrijwel alle landen) aangescherpt.

Omdat de euro de beleidsvrijheid van de landen beperkt (geen devaluatie mogelijk), moet er op den duur (vanaf 2015) een aparte eurozonebegroting komen. Het gaat om een 'verzekeringsfonds' waaruit landen in acute crisis geld ontvangen om toch de noodzakelijke hervormingen door te voeren. Op die manier wordt voorkomen dat de crisis overspringt op andere landen. Het fonds kan directe begrotingssteun verstrekken maar ook meebetalen aan werkloosheidsuitkeringen. Alleen eurolanden die hun contract met de Commissie vervullen, maken aanspraak op een uitkering. Die is sowieso tijdelijk. Het fonds kan worden gevuld met een bijdrage van de lidstaten, een nieuwe belasting of de uitgifte van euro-obligaties. De totale belastingdruk voor de burger mag niet stijgen. Uiteindelijk moet het fonds uitgroeien tot een ministerie van Financiën van de eurozone.

Kans: vooralsnog klein. Veel lidstaten - Nederland voorop - voelen niets voor een nieuwe Europese begroting.

Bankunie

Doel: meer controle op de extra macht voor Brussel.

Hoe: meer invloed van het Europees Parlement en de nationale parlementen op de nieuwe taken van de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank. Concrete voorstellen worden echter niet gedaan, behalve dat de betrokkenheid van de parlementen 'evenredig' en 'passend' moet zijn.

Kans: vanwege de vaagheid zullen regeringsleiders akkoord gaan.

Economische Unie

Doel: duurzame groei, meer concurrentie, geen bubbles.

Hoe: de eurolanden worden de komende twee jaar verplicht hun economische hervormingen in een contract met de Europese Commissie vast te leggen. De verwevenheid van de eurolanden (een Spaanse huizenbubble raakt de Nederlandse postbode) dwingt tot een eind aan de vrijblijvendheid. Het gaat om 'maatwerk' maar de afspraken bestrijken op den duur vele terreinen: ontslagbescherming, pensioenleeftijd, loonontwikkeling, werkloosheidsbestrijding, hypotheekrenteaftrek, belastingtarieven, opengooien van markten. De contracten maken de bestaande landenspecifieke aanbevelingen van de Commissie steviger en dwingender. Het niet nakomen ervan kan tot boetes leiden. Landen die goed hun best doen krijgen een bonus.

Kans: de noordelijke lidstaten zijn voor deze verplichte hervormingen, het zuiden (Frankrijk voorop) is minder enthousiast over de Brusselse bemoeienis.

Doel: meer stabiliteit in de financiële sector; belastingsbetalers betalen niet meer voor de redding van banken.

Hoe: vanaf 1 januari dragen de eurolanden het toezicht op hun banken geleidelijk over aan de Europese Centrale Bank (ECB). De crisis heeft aangetoond dat nationale toezichthouders - zoals De Nederlandsche Bank - onvoldoende grip hebben op vaak internationaal opererende banken. De ECB krijgt een aparte toezichtsafdeling met naar verwachting circa honderd fiscalisten, bankspecialisten en economen. De ECB is de eindverantwoordelijke voor het toezicht op alle zesduizend banken in de eurozone en kan, als zij dat nodig acht, een bank sluiten. De dagelijkse controle blijft een taak van de nationale toezichthouder.

Eind 2014 moet er een Europese stroppenpot komen voor het geval een bank alsnog failliet gaat. Die pot wordt gevuld met bijdragen van de banken zelf, het Europees noodfonds dient als vangnet. Er komt een uniforme garantieregeling voor spaarders zodat er bij problemen geen bankrun ontstaat.

Kans: de lidstaten ruziën nog over details maar de bankunie komt er.

Politieke Unie

'Naar een echte Economische en Monetaire Unie', heet het voorstel dat EU-president Van Rompuy donderdag presenteerde. Brusselse diplomaten spreken over 'de totale unie'. Die stoelt op vier pijlers. Welke zijn dat en wat zijn de kansen?

Begrotingsunie

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden