ANALYSEnavo

Nieuwe spanningen in Navo na terugtrekking Frankrijk uit missie door conflict met Turkije

Een incident tussen Turkse en Franse fregatten vorig maand in de Middellandse Zee leidt tot nieuwe spanningen in de Navo. President Macron ziet het als bewijs voor zijn stelling dat de alliantie ‘hersendood’ is. Vrijdag stapte Frankrijk uit de Navo-missie Sea Guardian.

Het Franse fregat Courbet nabij eiland Guam. Een incident tussen Franse en Turkse schepen belicht eens te meer de uitdagingen waar de Navo voor staat.Beeld AP

Het incident speelde zich af op 10 juni, en volgde op een eerdere confrontatie tussen een Frans fregat en een vrachtschip dat, begeleid door Turkse fregatten, het wapenembargo tegen Libië schond. Turkije steunt sinds enige tijd het door de VN erkende gezag in Tripoli met huurlingen en militair materieel. Veel wordt over water aangevoerd, ook nu de EU-missie Irini toeziet op naleving van het embargo (dat geldt voor alle partijen). Rusland en de Golfstaten steunen de krijgsheer Haftar. Frankrijk deed dat tot voor kort ook. 

Het wapenembargo tegen Libië is zo lek als een mandje, met of zonder EU-missie. Dit weekend nog werd een onlangs door de regering op Haftar teruggewonnen vliegveld gebombardeerd door ‘onbekende gevechtsvliegtuigen’. Rusland heeft ook gevechtsvliegtuigen naar Libië gestuurd.

Het Frans-Turkse incident is ongekend voor twee Navo-bondgenoten. ‘Een heel serieus voorval’, zegt vice-admiraal b.d. Ben Bekkering, die vorig jaar afzwaaide als hoogste Nederlandse militaire vertegenwoordiger bij de Navo. De Fransen zeggen dat ze bij de aanvaring als doelwit zijn ‘aangestraald’ door het Turkse fregat – de laatste stap voordat er echt gevuurd wordt. De Turken ontkennen dit. 

Het gevaarlijke spel

Een intern en geheim Navo-onderzoek over het voorval legt volgens mediaberichten de schuld niet alleen bij Turkije. Dat heeft de Franse woede vergroot. President Macron zei in juni al dat als de alliantie ‘het gevaarlijke spel’ van de Turken duldt, dit ‘bewijst dat de Navo hersendood is’. Vrijdag kondigde Frankrijk de terugtrekking aan uit de Navo-missie Sea Guardian in de Middellandse Zee – tot de bondgenoten zich opnieuw committeren aan het handhaven van het wapenembargo.

Volgens Bekkering heeft het Frans-Turkse voorval zeker tot ‘hoogspanning aan boord’ geleid, ‘maar beide partijen wisten waar ze mee bezig waren en men is goed getraind. Het is spierballen tonen en kijken hoe ver je kunt gaan.’ Het toont volgens Bekkering aan ‘dat we in een tijd van strategische competitie terecht zijn gekomen, waarin rauwe machtspolitiek wordt bedreven, met soms zulke incidenten’. Dat geldt zeker voor het oostelijk deel van de Middellandse Zee, waar de spanningen al veel langer oplopen wegens concurrerende energie- en andere belangen (ook tussen Turkije en Griekenland), smokkelactiviteiten en de dreiging van terrorisme.

‘In 2012 gaf ik leiding aan een Navo-eskader in dat deel van de Middellandse Zee.  toen werd me al duidelijk dat dit een zorgwekkend stuk water is’, aldus Bekkering. ‘Zo zag ik Turkse fregatten die zich bekendmaakten als ‘NATO warship’, terwijl ze in mijn ogen bezig waren met nationale missies en er met hen niet of nauwelijks kon worden afgestemd.’

Meningsverschillen niets nieuws

In de Navo zijn meningsverschillen tussen bondgenoten op zich niets nieuws. Maar de wijze waarop Turkije de afgelopen jaren is ‘afgedreven’ van de bondgenoten, en nu zelfs een militaire aanvaring riskeert met Frankrijk, heeft volgens experts ook te maken met het verdwijnen van Amerikaans leiderschap onder president Trump. ‘De Amerikanen zagen het als taak de eenheid in de Navo te bewaren’, zegt een Brusselse diplomaat. ‘Dat is vrijwel helemaal weg en dan kunnen dit soort dingen opflakkeren en erger worden.’

Zo kocht de Turkse president Erdogan een Russisch luchtverdedigingssysteem en blokkeerde Ankara heel lang een Navo-verdedigingsplan voor Polen en de Baltische staten, omdat steun ontbrak voor de Turkse militaire acties tegen de Koerden in Syrië. Desondanks dwingt het strategisch belang van Turkije de bondgenoten tot voortmodderen. ‘Natuurlijk probeert de Navo de rijen gesloten te houden’, zegt Bekkering. ‘Als meningsverschillen dan toch oplopen, kan het een uitweg bieden als je samen aan een tafel zit.’  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden