Nieuwe smet op blazoen van de SER

Dat de voorzitter van de SER vertrekt naar de Rabobank, is symptomatisch. De baas van de polder is niet langer de machtigste man.

Wiebe Draijer vertrekt al na anderhalf jaar als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad om de baas van de Rabobank te worden. Zijn SER-voorgangers Herman Wijffels en Alexander Rinnooy Kan mochten zich nog de machtigste mannen van Nederland noemen. Maar hét instrument van de polder heeft de laatste jaren aan betekenis ingeboet. Wie wil er nog voorzitter worden?


Het zal wel even duren voordat er een opvolger is gevonden voor Wiebe Draaijer (48, D66), klinkt het unaniem in Den Haag. De polder is al jaren niet sexy meer en het snelle vertrek van de voormalig McKinsey-consultant roept bij iedereen vragen op. Is de SER-voorzitter de polder nu al zat? Of zijn er andere reden te bedenken voor de snelle carrièreswitch?


Misschien is de nood bij de Rabobank zo hoog dat Draijer geen nee kon zeggen. De instelling die de bankencrisis fier leek te doorstaan, is aangeslagen door een renteschandaal. De Rabo heeft behoefte aan iemand die het imago oppoetst. Wie weet is dat urgenter dan het revitaliseren van het overlegorgaan dat de reputatie heeft van de zieke man van Den Haag.


Want ook dat laatste zou de reden van Draijers vertrek kunnen zijn: de SER is zijn triple A-status kwijt. Al kan Draijer wel terugkijken op een concreet succes: het Energieakkoord, waarin is afgesproken dat er tot 2020 95 miljard euro wordt geïnvesteerd in groene energie. 'Maar misschien is hij er niet gerust op dat het goed komt met de uitwerking ervan', zegt een bron bij de SER.


Nu wordt het poldermodel geregeld doodverklaard. Denk aan het Pensioenakkoord, waaraan vakbond FNV zelfs ten onder dreigde te gaan. Voor aansprekende successen moet de SER terug in de geschiedenis: herziening van de WAO en inperking van de WW-duur (beide 2004), of de invoering van het minimumloon (1969).


Toch is het een misvatting om te denken dat het polderoverleg er niet meer toe doet, vindt Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. 'Er worden volop akkoorden gesloten: het Sociaal Akkoord, het Onderwijsakkoord en het Zorgakkoord. Zelfs het Pensioenakkoord is er gekomen. Dat hoeft niet altijd via de SER. Als werkgevers en vakbeweging het niet eens zijn, kunnen onafhankelijke Kroonleden in de SER fungeren als smeerolie. Als sociale partners op een andere manier tot een akkoord komen, is dat toch prima? Het veelgeroemde Akkoord van Wassenaar (loonmatiging in ruil voor vrije tijd, red.) kwam er ook buiten de SER om.'


Misschien hoort het bij de tragiek van de SER dat die vooral in stilte opereert, zegt Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de UvA en SER-Kroonlid. 'Het is tegelijkertijd de kracht. Als het technisch ingewikkeld wordt, weten sociale partners en de minister ons te vinden. We werken nu bijvoorbeeld aan de uitwerking van een onderdeel van het Sociaal Akkoord: het derde jaar WW dat de werkgevers en de vakbeweging zelf voor hun rekening willen nemen.'


Het kan zomaar zijn dat de snelle overstap van Draijer veel onschuldiger is. Jobhoppen, want misschien is ook in de overlegeconomie de loopbaan aan het veranderen, zegt de Tilburgse hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen. 'SER-voorzitter werd iemand pas na een lange carrière. Nu lijkt het een tussenstapje. Daar is niets mis mee, maar het haalt wel importantie bij de SER weg.'


Dus bewijst Draijer de overlegeconomie geen goede dienst. Iedereen verwacht dat een mogelijke opvolger zich wel twee keer bedenkt voordat hij de polder binnen stapt.


Solliciteren heeft overigens geen zin. Zijn opvolger wordt gevraagd, door Lodewijk Asscher, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deze keer. De vertrekkende voorzitter verwelkomt u graag, staat op de SER-website. Toeval of niet: zaterdag staan daar de deuren open voor iedereen die een kijkje wil nemen in de keuken van de overlegeconomie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden