Nieuws Brazilië

Nieuwe president Brazilië opent aanval op mensenrechtenactivisten en indianen

Vrijwel direct nadat hij de Braziliaanse presidentssjerp kreeg omgehangen, heeft Jair Bolsonaro de aanval geopend op mensenrechtenactivisten en de indiaanse bevolking van zijn land. Per decreet heeft de nieuwe president vergaande controle opgeëist over alle hulporganisaties in het land. Ook heeft hij het ministerie van Landbouw veel meer macht gegeven, zodat daar nu de bevoegdheid ligt voor het goedkeuren van nieuwe natuurreservaten.

De nieuwe president van Brazilië, Jair Bolsonaro, zwaait tijdens zijn inauguratie met de Braziliaanse vlag. Beeld EPA

Het is geen verrassing: Bolsonaro had beloofd dat hij vele aspecten van het leven in Brazilië zou veranderen zodra hij president was. ‘Vandaag bevrijden we ons van het socialisme en de politieke correctheid’, zei de rechtse oud-legerkapitein dinsdag tijdens zijn inauguratie.

Hij maakte er direct werk van, en gaf de overheid per decreet een aantal nieuwe bevoegdheden. Zo mag deze de komende 120 dagen de activiteiten van alle non-gouvernementele organisaties op Braziliaans grondgebied ‘overzien, controleren en begeleiden’. Deze bevoegdheden worden permanent als het Congres ermee instemt.

Dat is slecht nieuws voor de minderheden waarvoor dergelijke organisaties zich hard maken, zoals de LGTB-gemeenschap, afstammelingen van slaven en indianen – groepen waar Bolsonaro zich al eerder laatdunkend over heeft uitgelaten. Mensenrechten beschouwt hij als ‘een linkse hobby’, en activisten doen ook nog eens lastig als het gaat om de economische ontwikkeling van het Amazonegebied, een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloftes.

Ontginnen van land

Dat laatste wordt een stuk gemakkelijker door het decreet waarmee Bolsonaro de zeggenschap van het ministerie van Landbouw heeft uitgebreid: zij beslist voortaan welke delen vallen van de Amazone vallen onder ‘inheems gebied’, en dus beschermd moeten worden. Voorheen lag deze taak bij een speciale overheidsinstelling, de Funai (Nationale Stichting voor de Indianen), die gold als een krachtige beschermer van de belangen van de inheemse bevolking. De nieuwe minister van Landbouw, Tereza Cristina Corrêa da Costa Dias, pleit juist hartstochtelijk voor de ontginning van land. Mogelijk legt zij ook bestaande beschermde gebieden open voor economische landbouwactiviteiten.

De ‘tropische Trump’, zoals Bolsonaro door sommigen wordt genoemd, verdedigde deze decreten woensdag op Twitter. ‘Meer dan 15 procent van het nationale grondgebied is afgebakend als inheems land’, schreef hij. In deze gebieden wonen minder dan 1 miljoen mensen ‘die allemaal worden uitgebuit en gemanipuleerd door de ngo’s. Laten we hen samen integreren.’

De afgelopen jaren worden mensenrechten- en milieuorganisaties wereldwijd steeds vaker gedwarsboomd met wetten en regels die hun bewegingsvrijheid inperken of hen afsnijden van buitenlands geld. Dat gebeurt niet alleen in landen als Soedan of Rusland, maar zelfs in democratieën als Australië, Israël of Canada. Onder het mom van ‘nationale veiligheid’ worden steeds meer belemmeringen opgeworpen voor het maatschappelijke middenveld. Door antiterreurwetten dreigen burgerrechtenbetogers plots tot staatsgevaarlijke spionnen te worden bestempeld, en milieuactivisten als ‘ecoterroristen’.

Het geluid om inheemse volkeren te ‘integreren’ is evenmin nieuw. In China klinkt al jaren dat Beijing de Tibetanen en Oeigoeren helemaal niet hun cultuur wil afnemen, maar hen ontwikkeling en voorspoed wil brengen door middel van onderwijs en economische ontwikkeling van hun regio’s.

De indianen van Brazilië maken zich grote zorgen. ‘Dit zal leiden tot een toename van ontbossing en geweld tegen inheemse volkeren’, zei Dinaman Tuxá, coördinator van Apib, een organisatie die hun belangen behartigt. ‘We zullen weer door een nieuw kolonisatieproces heengaan. Dat is wat zij willen.’

Terreurkaart komt goed uit in strijd tegen activisme
Anti-terreurwetten drijven mensenrechten- en milieuorganisaties in het nauw. De trend noopt tot een
noodkreet: 
hun activiteiten staan in tientallen landen gevaarlijk onder druk.

Brazilianen zijn bezorgd maar strijdbaar over het beschermen van Amazone
Bossen zijn bijna even cruciaal voor het halen van de klimaatdoelen van Parijs als het terugdringen van uitstoot. Op de klimaattop in Katowice leven daarom grote zorgen over het plan van de nieuwe Braziliaanse president Bolsonaro om de bescherming van de Amazone op te heffen. ‘Maar we geven niet op.’

Maak kennis met de opvallende types uit Bolsonaro’s ministersploeg
Brazilië slaat scherp rechtsaf onder de regering van de nieuwe president Jair Bolsonaro. Er gaat een conservatieve, neoliberale wind waaien. En Bolsonaro heeft opvallende types uitgekozen om die koers kleur te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.