Nieuwe Poolse premier: pragmatisch

De protestantse hoogleraar Jerzy Buzek is een vertrouweling van Marian Krzaklewski en een veteraan van Solidariteit. Maar zijn pragmatische houding maakt hem zeer geschikt voor een coalitie met de liberalen....

'HIJ is hoogleraar. Ik geloof in de metallurgie. Zoiets was het, maar ik weet het niet zeker.''Hij is een protestant uit Silezië. Misschien is hij wel een halve Duitser.'

Jerzy Buzek (57), de nieuwe Poolse premier, is een beetje uit de lucht komen vallen. Zelfs de politiek redacteuren van de grote kranten in Polen, Rzecspospolita en Gazeta Wyborcza, weten zo een twee drie niet wat voor een man hij is. 'Hij was volkomen afwezig in het politieke leven.'

Hij wás er wel. Al sinds 1980 speelde hij een vooraanstaande rol in de democratiseringsbeweging Solidariteit, en daarna in de vakbond met dezelfde naam. Maar hij deed dat zo onopvallend, dat zelfs Poolse journalisten hem tot een week geleden op straat niet herkenden: toen Buzek van een buitenlandse reis werd teruggeroepen om over zijn aanstaand premierschap te komen spreken stonden ze op het vliegveld van Warschau met zijn foto in de hand.

Sindsdien is zijn doopceel gelicht. En behalve het curieuze feit dat hij protestant is (een zeldzaamheid in Polen, waar meer dan 95 procent van de bevolking katholiek is) hebben de media niets kunnen vinden: Buzek, hoogleraar chemie uit het west-Poolse Gliwice, is een onbeschreven blad, dat in alle opzichten schijnt te deugen.

Om te beginnen heeft hij het correcte verleden. Buzek was van meet af aan een vooraanstaand lid van Solidariteit. Hij zat in het nationale comité van de beweging en leidde het eerste nationale congres. Toen Solidariteit tussen 1981 en 1989 na het uitroepen van de staat van beleg ondergronds ging, leidde Buzek onder de schuilnaam 'Karol' de illegale Silezische afdeling.

Daar bleek hij een uitmuntend organisator van illegale drukkerijen en ondergrondse lezingen. Ook gaf hij blijk van een groot talent als bemiddelaar en verzoener: hij slaagde erin het rommelige zooitje bijeen te houden waaruit Solidariteit bestond. Na de omwenteling van 1989 bleef hij achter de schermen een gezaghebbend adviseur van de vakbond Solidariteit. Hij leidde onder meer de nationale conventies.

Tijdens zijn ondergrondse jaren ontmoette hij de jonge ingenieur Marian Krzaklewski, die begin jaren '90 in de voetsporen van Lech Walesa zou treden als voorzitter van Solidariteit. Buzek werd Krzaklewski's leraar: hij begeleidde hem als tutor naar zijn doctorstitel.

Ook in politieke zaken heeft Buzek zijn vriend Krzaklewski een krachtige zet omhoog gegeven. Want het was Buzek die het concept van AWS (de Solidariteits Verkiezings Actie) bedacht en met zijn organisatietalent en bindend vermogen geholpen heeft de nieuwe politieke beweging op te bouwen. Buzek schreef het economische deel van het programma van AWS, dat het hart zal vormen van het beleid van de nieuwe regering.

Kwesties als abortus en geloof - vaste thema's voor de streng katholieke Krzaklewski - zijn aan de protestant Buzek niet besteed. Volgens een Solidariteit-medewerker uit Silezië is zijn enige doel: 'De hervormingen voortzetten en van Polen een volkomen normaal land maken.' Deze pragmatische houding heeft Buzek ook bij de coalitiepartner van de AWS, de Vrijheids Unie 'zeer geaccepteerd' gemaakt.

Volgens sommigen is Buzek niet meer dan 'een marionet in de handen van Krzaklewski', die achter de schermen de eigenlijke premier van Polen zijn. Maar zelf zegt de nieuwe premier zelfbewust: 'Natuurlijk denk ik dat ik een relatief onafhankelijke premier zal zijn. Dat weet ik wel bijna zeker.'

Michel Maas

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden