Nieuwe Nabestaandenwet is te grof

In één opzicht is de snelle welvaartsgroei een tegenvaller voor de coalitie. Kun je met droge ogen volhouden dat het nodig is de uitkeringen van 90 duizend weduwen en weduwnaars te verlagen of in te trekken?...

JOSE SMITS

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

Het is er de tijd niet meer naar om als parlementariër stormen van protest te weerstaan. Dat heeft niet eens zoveel te maken met angst voor de komende verkiezingen.

Deze week kondigden de coalitiefracties aan dat ze de bezuinigingen op nabestaandenuitkeringen willen versoepelen. Er zijn zoveel meevallers op het terrein van sociale zekerheid, dat er genoeg geld is om het leed te verzachten, vinden PvdA, VVD en D66. Ze hebben er 200 miljoen gulden voor over.

Een tweede argument voor de koerswijziging is de grote stroom brieven die kamerleden de laatste weken hebben ontvangen. Er zouden veel 'onbedoelde effecten' zijn. Dat zou pas nu duidelijk worden. De ingreep in de uitkeringsrechten is weliswaar twee jaar geleden in de Tweede Kamer beklonken, maar er werd voor een ruime overgangsperiode gekozen.

Ieder die voor 1 juli 1996 al een nabestaandenuitkering had, zou de negatieve gevolgen pas per 1 januari 1998 merken. Opdat iedereen kon wennen aan het lagere inkomensniveau.

Die 'onbedoelde' effecten bestaan niet echt. De fractiespecialisten wisten nauwkeurig in welke omstandigheden een uitkering zou worden ingetrokken of verlaagd. Het probleem is eerder dat weduwen en weduwnaars pas recent brieven krijgen waarin de Sociale Verzekeringsbank aangeeft welk inkomensverlies hun te wachten staat. Dat leidt tot paniek en woede bij betrokkenen en een nieuwe stroom brieven vol persoonlijk leed bij de kamerleden. De ellende komt erg dichtbij.

De term 'onvoorzien' is terecht als het slaat op de mate waarin weduwen en weduwnaars dachten te worden geraakt door de nieuwe wetgeving. De vrouw die haar gehandicapte zus in huis verzorgt; de oma die haar studerende kleinkind op kamers nam; de vrouw die het avondeten deelt met haar homoseksuele huisgenoot; mochten die allemaal verwachten dat ze hun uitkering moeten inleveren omdat ze 'samenwonen'?

De kamerleden konden het weten: alle andere betrokkenen tikken met hun vinger op het voorhoofd.

Verder zijn er acceptatieproblemen bij de twee jaar geleden afgesproken regel dat inkomsten worden verrekend met een nabestaandenuitkering. Iedereen beaamt dat het onzinnig is om weduwnaars met een goed eigen inkomen een uitkering te verstrekken omdat zijn niet-werkende vrouw stierf.

Maar moet dat onverkort gelden voor de vrouw die altijd een deeltijdbaan had, ook toen haar man nog leefde, en die de nabestaandenuitkering hard nodig heeft om het gemis van zijn veel betere inkomen enigszins te compenseren? En waarom geldt het niet voor de weduwe zonder kinderen die een prima bedrijfspensioen ontvangt?

De nieuwe Nabestaandenwet is te grof en te hard in zijn effecten. Hij houdt ook geen rekening met het verschil in maatschappelijke waardering tussen de status van bijstandsvrouwen en weduwen.

Het plan van de coalitiefracties om de ingrepen te versoepelen, tast de kern van de nieuwe Nabestaandenwet niet aan. Integendeel. Er zou 1,2 miljard worden bezuinigd. De coalitie wil 200 miljoen uittrekken om onder meer diegenen die hun uitkering kwijtraken alsnog 30 procent van het minimumloon te laten houden.

De vakcentrale FNV berekende al dat de totale bezuiniging in werkelijkheid ongeveer 400 miljoen hoger kan uitvallen. Dus de 200 miljoen is uit die 'meevaller' al gedekt.

De coalitie suggereert dat zij een oplossing biedt voor de samenwonenden die zich geen partners voelen, zoals bijvoorbeeld de oma en haar kleinkind. Zulke 'paren' krijgen de gelegenheid om hun gezamenlijke huishouding en financiën te scheiden 'door bijvoorbeeld een commercieel contractje op te stellen'. Het is een al te slordige suggestie die eerder, toen een vergelijkbare bezuiniging in de bijstand speelde, tot rechtszaken leidde en vervolging wegens fraude.

José Smits

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden