Nieuwe machtsstrijd ontbrandt in Iran door dreiging VS

Een verzoenender houding jegens de VS zou beter zijn voor Iran, vinden hervormers. Voor de machtige conservatieve geestelijken is dat een taboe....

Van onze buitenlandredacteur Henk Müller

De hervormers in Iran willen president Khatami meer macht geven om de economische malaise en het internationale isolement beter het hoofd te kunnen bieden. Invoering van het referendum moet hem meer armslag geven. Deze week maakte het parlement, dat voor het overgrote deel uit hervormers bestaat, bekend de grondwet daartoe te willen aanpassen.

Het parlement ondervindt echter taaie weerstand van conservatieven die menen dat Khatami zo wel genoeg invloed heeft. Ook openingen naar de VS, zoals de hervormers voorzichtig willen, zijn taboe. De hardliners halen graag ayatollah Khomeini aan die de VS de wolf noemde waarnaast het lam Iran voorlopig maar niet moet gaan liggen.

Een wetsvoorstel om de president meer macht te geven over instellingen als de Raad van Hoeders, die wetsvoorstellen toetst op islamitisch gehalte en die bijvoorbeeld kandidaten voor het parlement zonder opgave van redenen kan afwijzen, werd onlangs niet in orde bevonden. Het parlement moet zich opnieuw buigen over de wetsvoorstellen en deze bijschaven. Dat komt neer op een oefening in futiliteit omdat de raad, rechterhand van de geestelijk leider Khamenei, geenszins van plan is zulke voorstellen te honoreren.

De hervormers willen met volksraadplegingen voorkomen dat Khatami's voorstellen de corruptie aan te pakken, de rechtspraak transparanter te maken en de burgers meer vrijheid te geven opnieuw worden tegengewerkt. Tot nu toe zijn er slechts twee referenda gehouden: het eerste vlak na de islamitische revolutie van 1979 dat ondermeer de positie van ayatollah Khomeini regelde, en het tweede tien jaar later dat een aantal aanscherpingen moest bekrachtigen.

Ayatollah Rafsanjani, de vroegere president en hoofd van een invloedrijke raad 'ter bepaling wat in het belang van het systeem is', begon kortgeleden als eerste over het referendum. Hij opperde een volksraadpleging over het aangaan van relaties met de VS.

Hij wees ook openlijk op de nadelen voor Iran van het ontbreken van zulke relaties. Deze gedurfde uitspraak van de pragmatische, conservatieve, invloedrijke en overlever pur sang Rafsanjani, duidt erop dat andere topleiders zijn mening delen. Maar niemand durft hem openlijk te steunen.

De raad van hoeders was er deze week snel bij om erop te wijzen dat elke grondwetswijziging door de raad moet worden beoordeeld. Verder wijzen de conservatieven erop dat het niet aan de president is om een referendum uit te schrijven, maar aan de geestelijk leider (die trouwens ook de macht heeft de president af te zetten).

Een kleine groep hervormers in het parlement, ook wel bekend onder de naam Hambastegi (solidariteit) heeft dinsdag nog een stap verder gezet door de Iraanse leiders op te roepen haar politiek te herzien en directe besprekingen met de VS aan te gaan. Veertig parlementariërs wijzen erop dat Saddam Hussein is gevallen door een gebrek aan legitimiteit en ze waarschuwen ervoor dat de obstructie door hardliners van noodzakelijke hervormingen tot buitenlandse interventie kunnen leiden.

Er bestaat het gevoel dat ondemocratische obstakels niet langs vreedzame weg kunnen worden opgeruimd, zeggen ze. Daarmee oefenen ze scherpe kritiek uit op justitie, politie en de raad van hoeders die in conservatieve handen zijn.

Hoe gevoelig de kwestie van het referendum ligt, blijkt uit het lot van oud-onderminister Abbas Amir-Entezam, die vorig jaar na een gevangenschap van 24 jaar wegens 'spionage en verraad' om gezondheidsredenen werd vrijgelaten.

Een paar dagen geleden moest hij zich echter weer melden bij de beruchte Evin-gevangenis in Teheran. Tijdens een lezing op de universiteit had hij gezegd dat de Iraanse bevolking zich in een referendum zou moeten uitspreken over de vraag of zij onder leiding van geestelijken wil leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden