analyse verkiezingen mexico

Nieuwe linkse president Mexico belooft gouden bergen, maar kan hij het ook waarmaken?

De linkse populist Andrés Manuel López Obrador heeft de presidentsverkiezingen in Mexico gewonnen. Volgens exitpolls kreeg hij zondag tussen 43 en 59 procent van de stemmen. 

López begroet de toegestroomde menigte in Mexico-Stad na zijn overwinning. Foto AFP

Mexico staat aan de vooravond van een 'totale transformatie'. Althans, dat zegt Andrés Manuel López, de linkse nationalist die zondag de verkiezingen heeft gewonnen. De 65-jarige López belooft gouden bergen, een Mexico zonder corruptie, met volop kansen voor iedereen. De vraag is of Amlo, zoals hij in de volksmond heet, zijn beloftes waar kan maken.

Nog voor de uitslag van de verkiezingen zondagavond (maandagochtend in Nederland) binnen is, geven de tegenstanders van Andrés Manuel López Obrador toe dat ze hebben verloren. In Mexico-Stad gaan duizenden uitgelaten aanhangers richting het centrale plein Zócalo, waar López straks een toespraak zal houden. Een oorverdovend getoeter trekt door de straten van de hoofdstad, waar oud-burgemeester López razend populair is.

Mexico krijgt voor het eerst in de geschiedenis een linkse president. Het land ademt hoop. De Mexicanen zijn doodmoe van graaiende politici en de uitzichtloze geweldsspiraal, en wachten vol verlangen op het 'nieuwe begin' dat López hen in het vooruitzicht stelt. Aanhangers in Mexico-Stad hebben slaperige kinderen op de arm, zwaaien met vlaggen, sommigen huilen van geluk. 'Presidente', roepen ze.

Corruptie

López wil het land 'rigoureus reinigen'. Zijn grote schoonmaak richt zich in de eerste plaats op 'de maffia van de macht', de aloude elite. Corruptie is de kanker van de Mexicaanse samenleving, aldus het mantra van López. Graaiende politici stelen het geld dat bedoeld is voor onderwijs en gezondheidszorg. Ze houden de bevolking arm, en vergroten de ongelijkheid. Daarnaast hebben drugskartels steeds meer macht vergaard dankzij corrupte politici, politie en justitie.

Om het tij te keren wil López een einde maken aan de justitiële immuniteit van president, ministers, parlementariërs, rechters en aanklagers. Hijzelf en andere machthebbers moeten vervolgd kunnen worden voor corruptie en andere misdaden, vindt hij. Ook als ze nog in functie zijn. Hij heeft verder een lijst met nog 25 corruptiemaatregelen: van het opheffen van het bankgeheim, tot meer transparantie bij overheidsaanbestedingen.

De afgelopen twaalf jaar zijn miljoenen uitgegeven aan de oorlog tegen de drugskartels. Maar het geweld is alleen maar toegenomen. Amlo wil het daarom over een andere boeg gooien. Hij flirt met het idee amnestie te verlenen aan voetsoldaten van drugskartels, en aan boeren die wiet of papaver produceren. En hij wil de oorzaken van de criminaliteit aanpakken, in plaats van de gevolgen te bestrijden.

Zo belooft hij de kwaliteit van openbaar onderwijs op alle niveau's te verbeteren. Op die manier wil hij alle Mexicanen gelijke kansen bieden. Dat, in combinatie met sociale programma's gericht op armoede bestrijding, moet de voedingsbodem onder de georganiseerde misdaad weghalen. Want nu leeft bijna de helft van de bevolking in armoede, en voor drugskartels is het een fluitje van een cent om kansarme jongeren te rekruteren.

Amlo gaat flink snijden in salarissen, bonussen en extraatjes van politici, hoge ambtenaren en rechters. Met het geld dat dit oplevert wil hij leraren, politie en verplegend personeel beter gaan betalen. En als de schatkist niet langer wordt leeg geroofd door misdadige politici, zal er genoeg geld overblijven om de sociale programma's te betalen, zo redeneert López.

Rechtssysteem

'Amlo maakt een goede analyse van de problemen in Mexico', zegt politicoloog en veiligheidsexpert Jacobo Dayan. 'Maar de oplossingen die hij aandraagt zijn niet toereikend.' Een van de grote problemen in Mexico is de straffeloosheid, het gebrek aan een functionerend rechtssysteem. 'Mexico heeft sterke en onafhankelijke instituten nodig', aldus Dayan. 'Maar Amlo wil net als al zijn voorgangers de controle behouden.'

Dat haalt volgens Dayan alle grond onder Amlo's anticorruptievoorstellen vandaan. 'Zolang het Openbaar Ministerie in dienst staat van de regering, zal er nooit grondig en onafhankelijk onderzoek worden gedaan naar corruptie', zegt hij. 'Het afschaffen van de immuniteit van politici is in principe een goed idee, maar alleen als dat gepaard gaat met een grote autonomie van het OM. Anders wordt het een instrument voor de regering om politieke tegenstanders uit te schakelen.'

Foto AFP

Ook over het verlenen van amnestie aan betrokkenen bij de drugshandel is Dayan sceptisch. 'Ook om een dergelijk vredesproces te beginnen is een onafhankelijke rechtssysteem nodig. Bovendien moet zo'n proces gepaard gaan met een nationale commissie voor waarheid en gerechtigheid, het liefst onder toezicht van een onafhankelijk internationaal team. En daar staat Amlo niet voor open.'

Nationalisme

Huidig president Enrique Peña Nieto heeft de deuren wijd opengezet voor buitenlandse investeerders, Amlo is van plan een deel van Peña's liberale hervormingen terug te draaien. Hij vindt dat Mexicaanse bedrijven voorrang moeten krijgen bij openbare aanbestedingen, en hij wil de greep op de oliesector weer verstevigen. Ook gaat hij een publiek-privaat fonds in het leven roepen voor de financiering van infrastructurele projecten.

Net als zijn noorderbuur Donald Trump beklaagt Amlo zich over de uitwassen van vrijhandel. Waar huidig president Peña nog als een schoothondje aan Trump's voeten ligt, zal Amlo naar verwachting een hardere koers varen. 'Mexico is geen piñata', zei hij, refererend aan de met snoep gevulde papier-maché poppen die op Mexicaanse feestjes met een stok aan stukken worden geslagen. Trump zal aan Amlo een hardere kluif hebben.

De resultaten van de parlementaire verkiezingen komen pas later vandaag binnen. Daarvan zal afhangen hoeveel ruimte López heeft om al zijn gewenste veranderingen door te voeren. Voor de menigte in het centrum van Mexico-Stad maakt het even niet uit. 'Si, se pudo!', juichen ze. 'Ja, het was mogelijk.' 

Lees ook: 'de hoop van Mexico'

Al bijna vier jaar proberen ze vergeefs de waarheid boven tafel te krijgen. Nu gloort er weer hoop voor de families en vrienden van 43 Mexicaanse studenten die in 2014 spoorloos verdwenen. Een rechtbank heeft bepaald dat het onderzoek bol staat van de fouten en over moet. Andrés Manuel López Obrador heeft zich daar tijdens de campagne achter geschaard. Onze correspondent sprak met de nabestaanden over hun zoektocht naar de waarheid. 

Amlo vertelt de Mexicanen wat ze willen horen. Onze correspondent volgde hem op zijn campagne. 'Corruptie is de oorzaak van armoede, ongelijkheid en geweld', roept López met zijn typische nasale stem door de microfoon, in het Azteca Stadion in Mexico-stad. 'Ik ga het uitroeien!' Hij belooft een eind te maken aan de exorbitante pensioenen voor oud-presidenten en politici, gaat de vliegtuigvloot van de regering verkopen en wil van het presidentieel paleis een openbare ruimte maken. Hij zal ook het presidentssalaris halveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.