Nieuwe leidsman voor katholieke noorderlingen: 'een nuchtere man van detail'

Tot veler en ook tot zijn eigen verrassing werd Ron van den Hout onlangs gekozen als bisschop van Groningen-Leeuwarden. Het leven in dienst van de kerk leek hem in zijn jonge jaren niet te passen. Later vond hij zijn roeping. 'Hij is een man die houvast biedt.'

Van den Hout tijdens een doop in de H. Hubertuskerk in Alem.

Bijna een jaar is de bisschopszetel in het bisdom Groningen-Leeuwarden vacant geweest. Als bookmakers enig belang zouden hebben gesteld in de vraag wie de zetel in bezit zou nemen, zouden zij de 52-jarige Cornelis Franciscus Maria (Ron) van den Hout - thans nog vicaris-generaal in het bisdom Den Bosch - zeker niet als kanshebber hebben genoemd.

Sterker: Van den Hout zelf had geen moment rekening gehouden met de mogelijkheid dat de keus van paus Franciscus op hem zou vallen. En dat was geen pose van iemand die in stilte hoopt op een mooie kerkelijke loopbaan. Nee, toen Van den Hout de nuntius - de vertegenwoordiger van de Heilige Stoel in Nederland - zag voorrijden, zou hij in ongeveinsde verbazing hebben uitgeroepen: 'Wat zou díe hier komen doen?' Op 1 april, enkele dagen na dit onverwachte bezoek, werd Van den Hout aan een kleine schare belangstellenden gepresenteerd als vijfde bisschop van Groningen-Leeuwarden.

'De nuntius heeft een zware kluif aan het zaakje gehad', schreef het Nederlands Dagblad die dag. Daarbij doelde de krant op de binnenkerkelijke twisten die aan de benoeming zouden zijn vooraf gegaan. Wim Eijk, aartsbisschop van Utrecht en primus inter pares van de Nederlandse bisschoppenconferentie, zou het bisdom Groningen-Leeuwarden (het kleinste van de Nederlandse Kerkprovincie) helemaal hebben willen opheffen. Toen hem de daarvoor benodigde steun werd onthouden, zou hij zijn eigen hulpbisschop Herman Woorts naar voren hebben geschoven.

Maar tegen hem leefden in het noorden veel bezwaren. Niet in de laatste plaats omdat Woorts een in 2010 uitgelekte brief van Eijk aan de nuntius had medeondertekend waarin de toenmalige bisschop van Groningen-Leeuwarden, Gerard de Korte, 'ongekend fel' werd aangevallen. De noorderlingen wilden juist een bisschop die zijn ambt in de geest van De Korte zou uitoefenen. Dat sloot de benoeming van Woorts dus uit.

Profiel

De Bisschoppenconferentie werd het vervolgens niet eens over de drie kandidaten die het bisdom GroningenLeeuwarden had voorgedragen, laat staan over kandidaten wier namen intern circuleerden. Ten slotte droeg de nuntius Ron van den Hout voor, een 'bisschop zonder sterk profiel', in de woorden van het Nederlands Dagblad.

Ofwel: een bisschop tegen wie niemand onoverkomelijke bezwaren had. En evenmin een bisschop die op een van de lijstjes heeft gefigureerd. Het is zelfs de vraag of Van den Hout, als mens, ingenomen is met zijn benoeming. Want hij is iemand die nogal gehecht is aan een dienend bestaan achter de schermen. Maar binnen de clerus zijn persoonlijke voorkeuren en ambities nu eenmaal niet leidend. 'We gaan waar we nodig zijn', zegt Peter Luijckx, vriend van Van den Hout en pastoor in Loon op Zand.

Dat de wens van het hoger gezag bepalend kan zijn voor de levensloop van een kerkdienaar, heeft Roland Kerssemakers, studiegenoot van Van den Hout en pastoor in Oss, onlangs persoonlijk ondervonden. Hij was werkzaam in Chili, een land 'met een meer emotionele geloofsbeleving', maar keerde terug naar het bisdom Den Bosch 'omdat de bisschop dat wilde'. Bijkomend voordeel is dat hij voor zijn hoogbejaarde ouders - zijn vader is 93, zijn moeder 87 jaar oud - kan zorgen. Maar het is niet altijd makkelijk om te 'gaan waar we geroepen worden'. 'Bid u maar voor mij.'

Ron van den HoutBeeld Marcel van den Bergh

Ron van den Hout

1964 Geboren in Tilburg op 11 november

1978 vwo in Goirle (tot 1983)

1983 Hogere Tuinbouwschool (HAS) in 's-Hertogenbosch

1992 Diakenwijding door mgr. Ter Schure

1993 Priesterwijding op 5 juni

1994 Studie Bijbelse theologie in Rome tot 1997

1998 Docent Sint-Janscentrum in's-Hertogenbosch

1998 Pastoor in Drunen en Elshout tot september 2009

2009 Promotie in Nijmegen over de profeet Zacharia

2012 Vicaris-generaal van het bisdom 's-Hertogenbosch

2017 Benoemd tot vijfde bisschop van Groningen-Leeuwarden.

Ambt

Dat zijn vriend Ron van den Hout goed is toegerust voor het ambt dat de paus hem heeft toebedeeld, staat voor hem overigens buiten kijf. 'Hij heeft de daarvoor benodigde theologische kennis en hij heeft bestuurlijke en pastorale ervaring.' En het zou best eens zo kunnen zijn dat hij mentaal goed bij de noorderlingen past. 'In het noorden is men meer bewust katholiek dan in het zuiden, waar vrijwel iedereen - kerkelijk of niet - vertrouwd is met het katholicisme. Hier heerst toch enigszins de mentaliteit: 'ach meneer pastoor, doet u nou niet zo moeilijk. We zijn allemaal katholiek'. Maar in het noorden, waar katholieken een minderheid vormen, is het geloof veel meer doorleefd. En dat is ook bij Ron persoonlijk het geval.'

Van den Hout, zoon van een automonteur in Diessen, is een typisch product van het 'cultuurkatholicisme' waarop Kerssemakers doelt. 'Mijn broers en ik gingen op zondag gewoon naar de kerk', zegt zijn zus Majella van Meetelen-Van den Hout. 'Dat was een vast onderdeel van het zondagse ritueel. Net als op bezoek gaan bij opa en oma en friet eten na afloop.' Thuis was het geloof eigenlijk geen gespreksthema. Ook niet voor Ron, al was hij wel wat meer bezig met 'Bijbelteksten en rozenkransen' dan de overige leden van het gezin.

Ron bezocht de mavo, waar hij zich dermate van zijn medeleerlingen onderscheidde dat hij zijn schoolloopbaan op het vwo voortzette. Hij las boeken, zegt zijn zus, en het Brabants Dagblad. Maar hij speelde ook buiten en ging, toen hij ouder was, op vrijdagavond stappen. Net als de meeste leeftijdsgenoten. Ook werkte hij geregeld op het tuinbouwbedrijf van zijn oom. Een toekomstige bisschop zag zij dus niet meteen in hem. Zeker niet toen hij na het vwo aan de Hogere Agrarische School (HAS) in Den Bosch ging studeren.

Roeping

In 1987 koos Van den Hout, tamelijk onverhoeds, alsnog voor een leven in dienst van de kerk. Hij ging studeren aan het Sint-Janscentrum, het heropgerichte grootseminarie in Den Bosch, en dompelde zich onder in het geloof. 'Je roeping volgen, is heel ingrijpend', zegt zijn toenmalig jaargenoot Kerssemakers. 'Hij was een echte bidder. Hij wilde tot in de vezels van het geloof doordringen. Op een manier die je misschien fanatiek zou noemen als hij niet zo minzaam was.'

Omdat het Sint-Janscentrum ingrijpend werd verbouwd, werden Van den Hout en twee mede-seminaristen - meer waren het er op dat moment niet - gedurende de eerste maanden van hun studie ondergebracht in een klooster in Aarle Rixtel, van waaruit ze elke dag met de auto naar Den Bosch werden gebracht om onderwijs te volgen. Kerssemakers bewaart goede herinneringen aan deze pionierstijd. 'We maakten ons een nieuwe leefwijze eigen zonder ons in onze studie te verliezen. We speelden kaart met de rector in de recreatiezaal.'

'We hebben ook studentikoze fratsen uitgehaald', zegt Rob Mutsaerts, thans hulpbisschop van Den Bosch, die zich later bij de overige seminaristen voegde. 'In vergelijking met Ron had ik een late roeping. Ik ben ouder dan hij, had al rechten gestudeerd, en was iets minder studieus ingesteld. Maar in het huis dat we samen bewoonden, echte Brabanders onder elkaar, kregen we een hechte band. Een band voor het leven, kun je wel zeggen.' Hoe het er in dat huis aan toeging? Ach, daarover wil Mutsaerts niet in detail treden. 'Laat ik zeggen dat we het niet de hele dag over het geloof hadden, zoals rechtenstudenten het ook over andere dingen hebben dan hun studie. En de docenten kwamen bij ons aan huis. Dat is het aardige van het seminariemodel.'

Van den Hout heeft hij leren kennen als 'een nuchtere man die weloverwogen tot zijn standpunten komt'. Dat is ook de ervaring van Tiny Nooijen, koster van de parochie in Ammerzoden waar Van den Hout - naast het ambt van vicaris-generaal van het bisdom Den Bosch - waarnemend pastoor is. 'In de omgang is hij enigszins terughoudend. Als hij een knikje geeft, betékent dat ook wat.' Hij is, heeft Nooijen ondervonden, 'een man van het detail' die ervoor waakt dat de liturgie niet ontaardt in een goed bedoeld rommeltje. 'Bij sommige gelegenheden worden alle kaarsen ontstoken, bij andere gelegenheden slechts enkele kaarsen. Daarover heeft hij strikte opvattingen. Hij wil er best even over van gedachten wisselen, maar uiteindelijk zegt hij 'zo hoort het en zo doen we het'. Dan is het klaar. Hij is een man die houvast biedt.'

Vakantie

Ron van den Hout gaat gewoontegetrouw in gezelschap van een aantal mede-geestelijken met vakantie. 'We vullen onze vakantie anders in dan de meeste mensen', zegt Peter Luijckx, pastoor in Loon op Zand. 'We wandelen, bezoeken concerten en musea, en we zorgen ervoor dat we in de buurt van een kerk verblijven waar we de eucharistie kunnen vieren. Een zwembad is voor ons van minder belang.' Deze zomer zal Krakau de reisbestemming zijn.

Rekkelijke figuur

Gelovigen die menen dat de eucharistie ook door een leek kan worden gevierd, zullen hem dus niet aan hun zijde vinden. Het is dan ook de vraag of de vreugde van, met name, verlichte katholieken over zijn benoeming in Groningen niet voorbarig zal blijken te zijn. Van den Hout mag dan geen protegé zijn van de orthodoxe kardinaal Wim Eijk, en hij mag dan nauw hebben samengewerkt met de 'liberale' bisschop Gerard de Korte sinds diens benoeming in Den Bosch, dat maakt van hem nog niet de rekkelijke figuur waarvoor sommigen hem houden.

Eén ding zal hij echter gemeen hebben met al zijn collega-bisschoppen in Nederland: hij zal leiding geven aan een kerk die aanhoudend krimpt. Het Nederlands Dagblad sluit zelfs niet uit dat hij 'de allerlaatste bisschop' van Groningen-Leeuwarden zal zijn. De Bossche hulpbisschop Mutsaerts houdt het er maar op 'dat we heel klein zullen worden'. Met de mogelijkheid dat de Moederkerk uit Nederland zal verdwijnen, houdt hij echter geen rekening. 'Met onze kerk is het net als met de werkloosheid: die is nooit 100 procent, maar ook nooit 0 procent.' En zolang er een kerk is, 'doen we wat we kunnen in blijmoedigheid'.

Van den Hout (rechts) met Harold van Overbeek, kapelaan in Ommel.

Tiny Nooijen prijst zich er gelukkig mee dat zijn kerk nog niet, zoals vele andere parochiekerken, 'aan de eredienst is onttrokken'. Toen hij nog misdienaar was, zat zijn kerk - met een capaciteit van 700 zitplaatsen - nog driemaal per zondag vol. Nu wonen zo'n 150 à 200 mensen eenmaal per week een viering bij. 'Een kerk wandelt mee met het leven', zegt hij. 'Van doop tot uitvaart. Een kerksluiting raakt mensen dus heel diep. Er heerst veel stil leed in rooms-katholiek Nederland.'

Zie ook: www.bisdomgl.nl

Jonge bisdom

In de late zestiende eeuw heeft korte tijd een bisdom Groningen bestaan. Dat ging ten onder tijdens de Reformatie. In 1956 werd het bisdom Groningen (sinds 2006 Groningen-Leeuwarden genoemd) als afsplitsing van het aartsbisdom Utrecht hersticht. Het omvat de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en de Noordoostpolder. Eveneens in 1956 werd het bisdom Rotterdam opgericht, een afsplitsing van het bisdom Haarlem.

Van de bevolking van het bisdom Groningen-Leeuwarden is amper 6 procent katholiek. Zo'n 10 procent van de katholieken in het noorden gaat nog geregeld naar de kerk. Dat percentage ligt hoger dan in de andere Nederlandse bisdommen. Van de 67 parochies die er in 2014 nog waren, zullen er als gevolg van fusies volgend jaar nog 19 over zijn.

In de late zestiende eeuw heeft korte tijd een bisdom Groningen bestaan. Dat ging ten onder tijdens de Reformatie. In 1956 werd het bisdom Groningen (sinds 2006 Groningen-Leeuwarden genoemd) als afsplitsing van het aartsbisdom Utrecht hersticht. Het omvat de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en de Noordoostpolder. Eveneens in 1956 werd het bisdom Rotterdam opgericht, een afsplitsing van het bisdom Haarlem.

Van de bevolking van het bisdom Groningen-Leeuwarden is amper 6 procent katholiek. Zo'n 10 procent van de katholieken in het noorden gaat nog geregeld naar de kerk. Dat percentage ligt hoger dan in de andere Nederlandse bisdommen. Van de 67 parochies die er in 2014 nog waren, zullen er - als gevolg van fusies - volgend jaar nog 19 over zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden