Nieuwe leiders China wacht machtsstrijd binnen de Partij

Xi Jinping en Li Keqiang worden vandaag gekozen tot leiders van China maar het blijft voorlopig gissen naar hun plannen. Eerst wacht hen het gevecht tegen corruptie.

VAN ONZE VERSLAGGEVER FOKKE OBBEMA

AMSTERDAM - De bijeenkomst van het Chinese parlement die dinsdag begint, kent één zekere uitkomst: partijleider Xi Jinping zal door de bijna 3.000 gedelegeerden tot president worden verkozen en zijn tweede man Li Keqiang wordt zijn premier. Daarmee worden zij definitief de opvolgers van respectievelijk Hu Jintao en Wen Jiabao, die in november al afzwaaiden uit de partijtop. Hu en Wen die vanaf 2002 de macht hadden, treden in de komende tien dagen voor het laatst als leiders op. Van de nieuwkomers Xi en Li wordt verwacht dat zij de komende tien jaar aan het bewind zullen staan.

Maar de nieuwe president zelf liet vorige week twijfel doorschemeren, of hij 2022 wel gaat halen. Alleen wanneer zijn partijgenoten de strijd tegen corruptie weten te winnen, kan de partij zijn 100-jarig bestaan in 2021 vieren, zo stelde hij tijdens een speech op de Centrale Partijschool in Peking. Het was niet voor het eerst dat Xi zinspeelde op een ware overlevingsstrijd vanwege de corruptie binnen de partij. Maar de timing, zo vlak voor zijn verkiezing tot president, is opmerkelijk. Overigens zijn de concrete maatregelen tegen corruptie tot dusver beperkt gebleven. Reclames waarin giften aan leiders worden aangeprezen, zijn verboden en verder zijn er strenge regels gekomen voor alcoholgebruik tijdens banketten van het leger en tijdens de komende parlementssessie. Maar daarmee zijn wel de symptomen, maar niet de oorzaken van ontsporingen door partijbonzen aangepakt.

Dat lijkt tekenend te worden voor de komende parlementssessie. Want aan de top van het staatsapparaat mogen dan zichtbare veranderingen plaatsvinden, als het gaat om de inhoud van het regeringsbeleid dan worden in de komende weken geen serieuze hervormingsplannen verwacht. Veel energie van de partij is gaan zitten in veranderingen in de bureaucratie, waarover grote verdeeldheid bestaat.

De gevechten concentreren zich rond het ministerie van Spoorwegen, dat welhaast een 'staat in de staat' is geworden, met controle over grote bedrijven en zelfs een eigen politiemacht en rechtspraak. Dat dit machtsblok, waarbinnen corruptie veelvuldig voorkomt, wel eens kan worden onthoofd en onder het gezag van het ministerie van Transport terecht kan komen, is een mogelijke uitkomst. Maar die zal de gemiddelde Chinees koud laten.

Anders ligt dat bij een wetsvoorstel dat boeren een betere compensatie biedt, wanneer lokale overheden hun land willen onteigenen. Dat is een bron van veel conflicten, maar over de inhoud van het voorstel is nog maar weinig bekend. Verder wordt verwacht dat de nieuwe leiders benadrukken dat hun land meer moet doen dan alleen exporteren en een groeimodel moet omarmen waarbij consumenten meer ruimte krijgen. Maar zolang dat voornemen niet verder wordt uitgewerkt, blijft het ook daar wachten op de echte plannen.

Op twee terreinen zien optimistisch ingestelde beschouwers van de Chinese politiek wel kansen voor vooruitgang. In de aanloop naar de parlementssessie is veel gespeculeerd over een verbod op 'zwarte gevangenissen'. Die worden door lokale autoriteiten gebruikt om burgers in op te sluiten, wanneer zij over lokaal beleid in Peking willen klagen. De regering heeft het bestaan ervan lange tijd ontkend, maar recentelijk zijn er veroordelingen geweest in verband met mishandeling van gevangenen. Een tiental 'zwarte gevangenis'-bewakers in de provincie Henan is daarvoor veroordeeld. Bovendien hebben de Chinese media meer ruimte gekregen om over dit soort misstanden te berichten. Die grotere vrijheid voor de journalistiek wil nog wel eens de voorbode zijn van ingrijpen door de centrale regering. Die kan zo de bevolking laten zien dat tegen misstanden hard wordt opgetreden.

Hoop op maatregelen leven er verder op het vlak van 'mooi China', een streven waarachter de ernstige milieuproblemen schuilgaan. Scheidend president Hu nam in november die term als eerste in de mond en sindsdien is de noodzaak om er serieus werk van te maken flink onderstreept.

De media besteedden in de afgelopen twee maanden volop aandacht aan de zware luchtvervuiling in Peking en andere grote steden. Daarnaast pakten ze uit met verontrustende berichten overwater- en grondvervuiling. De publieke opinie lijkt daarmee ook op dit vlak rijp te zijn gemaakt voor regeringsoptreden. Lastig voor de nieuwe leiders is alleen dat maatregelen tegen vervuilers doorgaans maar langzaam effect hebben. Bovendien roepen ze verzet op bij 'gevestigde belangen' van lokale partijbonzen en bedrijven, die allebei financieel belang kunnen hebben bij het schenden van milieu-eisen.

De staatsmedia gaan uit van 'concrete stappen' op weg naar 'mooi China' tijdens deze parlementssessie, maar kunnen over de inhoud daarvan nog niets melden. Hun voorbeschouwingen staan bol van de goede, algemene voornemens zoals 'vreedzame ontwikkeling' en meer duurzaamheid. Een keur aan internationale China-experts bevestigt dat de komende parlementssessie voor de hele wereld erg belangrijk is. Maar concrete onderbouwing ontbreekt ook bij hen.

Xi en Li zullen nog geruime tijd nodig hebben om hun macht te consolideren. Pas daarna kunnen zij met de structurele hervormingen komen waar de Chinese economie behoefte aan heeft.

Chinees parlement dient om 'ja' te zeggen

De 'twee sessies' luidt de benaming voor de bijeenkomst van het parlement, dat ieder voorjaar twee weken in totaal vijfduizend volksvertegenwoordigers naar de hoofdstad lokt. Daarmee is het Chinese parlement het grootste ter wereld. Zo'n drieduizend gedelegeerden komen voor de NPC, het Nationale Volkscongres, dat er op papier grote, wetgevende bevoegdheden op nahoudt; de andere 2 duizend komen voor de CPPCC, een louter adviserend orgaan dat zijn sessie gelijktijdig met die van de NPC houdt, vandaar 'twee sessies'.

Circa 70 procent van de NPC-leden is ook partijlid. De bijna zeshonderd leden die dat niet zijn, bestaan uit zogeheten 'technische experts' en uit vertegenwoordigers van acht kleine partijen. Die zijn formeel onafhankelijk van de Partij, maar staan onder zwaar toezicht. Zowel de keuze van hun leider als hun financiën lopen via de Partij. Van oppositie in westerse zin is dan ook geen sprake.

Over de omvang van het parlement is in China wel debat gevoerd. In 2008 stelde een belangrijk adviesorgaan van de regering voor om de effectiviteit ervan te vergroten door het in te krimpen. Maar daarvan is het niet gekomen. In de praktijk is het parlement er vooral om de wetsvoorstellen van de hoogste leiders goed te keuren.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden