'Nieuwe Koude Oorlog? Poetin zit er niet mee'

Fred Westerbeke en Wilbert Paulissen (tweede en derde van links) van het Joint Investigation Team, dat op woensdag 28 september de eerste resultaten van het strafrechtelijk onderzoek naar de crash van vlucht MH17 presenteerde. Beeld anp

Lekker dan! Dat pleegt mijn zoon te roepen wanneer zijn favoriete voetbalclub een fraai doelpunt scoort. Lekker dan - dat was ook mijn spontane eerste reactie toen bekend werd dat minister Bert Koenders de Russische ambassadeur had ontboden om via hem aan Moskou te laten weten dat Nederland zijn buik vol heeft van de Russische lasterpraatjes over het internationale onderzoek naar het neerhalen van de MH17. De Russen hebben in dit gevoelige dossier een schaamteloze leugenachtigheid geëtaleerd en het voelt bijna als een verademing dat daartegen nu eens officieel protest wordt aangetekend.

Maar in tweede instantie bekroop me toch een zekere twijfel. Het Rusland van Vladimir Poetin excelleert in rauwe machtspolitiek. Zijn wij in Nederland daar wel tegen bestand? Was het niet beter geweest als de vijf in het Joint Investigation Team (JIT) samenwerkende landen tezamen waren overgegaan tot een diplomatieke demarche? En als dat te hoog gegrepen was, heeft het kabinet zich dan in elk geval wel verzekerd van de nodige Europese rugdekking voor het geval dat Rusland terugslaat met een politieke of economische strafactie?

Het is niet eenvoudig antwoorden te krijgen op zulke vragen. Er wordt intensief overlegd tussen de JIT-partners, zeggen Haagse insiders. In regeringskringen is men ervan overtuigd dat het ontbieden van de Russische ambassadeur het juiste signaal op het juiste moment is. Dat signaal is niet in de laatste plaats bestemd voor de bondgenoten, die nu weer weten hoe zwaar de MH17-zaak weegt voor Nederland.

Dat is zeker te hopen, maar helemaal gerust ben ik er niet op. De bestaande Europese sancties tegen Moskou staan al her en der onder druk. Iemand als Nicolas Sarkozy, mogelijke uitdager van president François Hollande, pleit openlijk voor afbouw ervan. In Duitsland laten prominente SPD'ers zich in dezelfde zin uit. De Britten, vanouds voorstanders van een ferme opstelling tegenover kwalijke Russische praktijken, spelen sinds het Brexit-referendum nog slechts een bijrol in de Europese besluitvorming.

In het algemeen heerst er groot ongemak om de dingen bij hun naam te noemen als het gaat om de stand van de Oost-West-verhouding. Weliswaar wordt inmiddels wel ingezien dat het gedroomde partnerschap met Rusland voorlopig een illusie is en wordt bijvoorbeeld bij de NAVO in Brussel de term 'tegenstander' niet langer geschuwd. Maar veel Europese politici haasten zich eraan toe te voegen dat van een nieuwe Koude Oorlog echt geen sprake is.

Die bezweringen zijn ongetwijfeld ingegeven door goede bedoelingen, maar het vervelende is dat het offensieve Russische gedrag op het wereldtoneel moeilijk anders kan worden beoordeeld dan als Koude Oorlogspolitiek 2.0. En dat dit helaas niet kan worden gekwalificeerd als een tijdelijke digressie, maar dat dit hoort bij de aard van de gerestaureerde maar ook verstarde mogendheid die Poetin van Rusland heeft gemaakt.

De restauratie betekent een terugkeer naar wat 'normaal' was in de Sovjet-tijd, zegt de vooraanstaande Russische socioloog Aleksej Levinson in een interview met webmagazine Raam op Rusland. Namelijk dat het Westen, in het bijzonder de Verenigde Staten, wordt afgeschilderd als vijand, die Rusland steeds weer zijn grootheid ontzegt. Dat vijandbeeld was en is een 'constructief beginsel', dat tevens een bron van legitimatie vormt. Voor het bewind-Poetin is de ambitie om zich als onverbiddelijke grootmacht te manifesteren zelfs nog dwingender dan in het communistische tijdperk, toen er ook nog sprake was van een ideologische missie (zij het dat die allengs waziger werd).

Daar komt bij dat Poetin als gestaalde machtspoliticus ten volle gebruikmaakt van de kansen die de internationale constellatie hem momenteel biedt. De VS hebben een terugtrekkende beweging gemaakt en aan invloed ingeboet. De Europeanen zijn verdeeld over de inrichting van hun gemeenschappelijke huis en onzeker over hun rol in de wereld. Met zulk vertoon van zwakte maakt Poetin korte metten. Hij schept een zelfde soort voldongen feiten in Syrië als eerder in Oekraïne. Hij schrikt er zelfs niet voor terug een nucleair verdrag als speelkaart te gebruiken en absurde voorwaarden te verbinden aan hernieuwde samenwerking met de VS.

Willen we voorkomen dat een tweede Koude Oorlog de wereld decennialang overmant? Dat zal alleen lukken als het Westen dezelfde standvastigheid hervindt die een einde maakte aan de eerste. En daarbij hoeven we onze eigen fouten niet te herhalen.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden