Nieuwe koning heeft aan het hof al operaties in gang gezet

Op de beelden van de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980, die dezer dagen veelvuldig zijn herhaald, is de oude garde van de vorige vorstin Juliana nog zichtbaar. Leden van de goeddeels adellijke hofhouding die haar omringde, keurig in het gelid: stalmeester Bischoff van Heemskerk, hofmaarschalk Van Zinnicq Bergmann, en meer illustere namen.

Beeld ANP

Luttele maanden later was deze 'hofkliek' van dienaren die Juliana soms al veertig jaar bijstonden van de rode loper verdwenen en vervangen. Beatrix verzakelijkte de hofhouding en professionaliseerde het koningschap. Ze had er goed over nagedacht en de machtswisseling terdege voorbereid.

Maandagavond heeft Willem-Alexander (45) achter de schermen een logistieke operatie in gang gezet voor zijn nieuwe hofhouding. Die moet het nieuwe koningschap op de kaart zetten en stabiliteit garanderen. Alle leden van de hofhouding bieden hun ontslag aan, zodat hij zijn handen vrij heeft om naar eigen inzicht zijn staf in te richten. Om de aanstaande kernkring van koning Willem-Alexander bevinden zich dan nog diverse ringen van adviseurs en van mensen die vaak al langer een rol spelen in zijn leven.

Ruim dertig jaar na de operatie van Beatrix is het de beurt aan Willem-Alexander om sterke accenten te zetten. Hij zal niet willen inleveren op de professionaliteit waarom zijn moeder zo geprezen is. Zij benoemde hofmaarschalken die echt uit het hotelvak kwamen. Zoals de huidige, Sjoerd Klein Schiphorst, die hotelmanager was. Anders dan Van Zinnicq Bergmann, die uit een goede familie kwam maar zichzelf al doende het vak moest leren.

Willem-Alexander zal wel zijn eigen generatie aan bod laten komen. Dat heeft hij altijd laten doorschemeren. In zijn hele opleiding tot het koningschap heeft hij steeds zijn netwerk gezocht in contact met 'leeftijdgenoten die straks ook aan de knoppen zitten', zoals hij zelf eens zei.

Particulier secretaris
De hofdignitarissen zijn belangrijk voor de nieuwe koning. De waarschijnlijk belangrijkste is Jaap Leeuwenburg, nu algemeen secretaris aan het hof, vijftien jaar lang particulier secretaris van Willem-Alexander. Hij heeft de prins gebracht waar hij nu is. Hij regelde zijn opleiding en was, hoewel achttien jaar ouder, zijn grootste vertrouweling. Samen hebben ze de hele wereld over gereisd.

Het is niet ondenkbaar dat hij de nieuwe grootmeester wordt, een soort secretaris-generaal van het hof. Nu is dat, sinds 2008, Marco Hennis. Het einde van diens termijn nadert. De ceremoniemeester is Willem Cosijn, afkomstig van de Koninklijke Marine, wiens missie een vlekkeloze abdicatie en inhuldiging is. Zijn opvolger op termijn is Alle Dorhout, afkomstig van Buitenlandse Zaken, een benoeming die net vorige week bekend is gemaakt en zeker in overleg met Willem-Alexander zal zijn gebeurd. Niet te vergeten Chris Breedveld, directeur van het kabinet der Koningin, straks des Konings, zal zijn pion worden in de contacten met het kabinet.

Er wordt naar meer functies gekeken. Wat moet een koning met een grootmeesteres en met hofdames? Het ligt voor de hand dat de grootmeesteres van koningin Beatrix, Martine van Loon Labouchere (1936), haar dienst beëindigt. Zij heeft dan bijna de hele regeerperiode van Beatrix meegemaakt. Hofdames komen weer van pas als Máxima ergens verschijnt. Beatrix heeft vier hofdames, waarschijnlijk kan de nieuwe koningin met twee toe.

Relatie met de premier
Politiek gezien is minister-president Mark Rutte cruciaal. Hij is een generatiegenoot; beiden zijn historicus, beiden zijn soms driftig en koppig. Rutte is ministerieel verantwoordelijk voor de gedragingen en uitspraken van de koning. Willem-Alexander heeft gezien dat zijn moeder een goede relatie had met premier Ruud Lubbers (1982-1994) en geen goed contact met premier Jan Peter Balkenende (2002-2010). Hij snapt dat de betrekkingen met de zittende minister-president goed moeten zijn: hij kan leren van Rutte en in de cruciale eerste fase van zijn koningschap op zijn bescherming rekenen.

Zijn schaduw zal zijn moeder zijn. Beatrix betrok Willem-Alexander gaandeweg in staatszaken, internationale verplichtingen en politieke verwikkelingen zoals de kabinetsformaties. Willem-Alexander kan van haar diensten gebruik blijven maken. Zijn steun en toeverlaat is koningin Máxima, die niet alleen naar buiten toe de monarchie zal representeren maar ook Willem-Alexanders klankbord zal zijn.

Daaromheen is een kring vaste adviseurs beschikbaar en zijn er natuurlijk persoonlijke vrienden bij wie de prins te rade kan gaan. Zo zal de aanstaande koning zijn puzzel leggen, de komende maanden, stap voor stap.

Hofmaarschalk Van Zinnicq Bergmann begroet de Japanse keizerin (1971)Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden