Zes vragen overBritse hogesnelheidslijn

Nieuwe hogesnelheidslijn naar Noorden splijt Engeland

Tegen het einde van dit decennium kunnen Londenaren 35 minuten sneller met de trein naar Birmingham en vijf jaar later een uur sneller van Londen naar Manchester of Leeds. Deze vooruitgang komt er dankzij een nieuwe Hogesnelheidslijn (HS2) waar Boris Johnson dinsdag het ‘groene sein’ voor gaf. 

Premier Boris Johnson spreekt het Lagerhuis op 11 februari toe over de tweede Hogesnelheidslijn (HS2) naar het Noorden.Beeld AFP

Er hangt een flink prijskaartje aan: de treinverbinding gaat naar schatting 125 miljard euro kosten, de prijs van twaalf Panama-kanalen. Het kan ook gepaard gaan met een politieke prijs, want binnen Johnsons partij heerst afkeer tegen Europa’s duurste infrastructuurproject. Het is daarom de eerste grote beslissing van de onlangs gekozen premier.

Wie is de vader van het plan?

George Osborne, de Conservatief die tussen 2010 en het EU-referendum van 2016 minister van Financiën was. Tijdens een bezoek aan Japan in 2006 was hij zeer enthousiast geworden na een rit in een supersnelle magneettrein. Het bracht hem op het idee om Groot-Brittannië te voorzien van een tweede Hogesnelheidslijn, eentje die een snelheid van 400 kilometer per uur kan bereiken. Het doel was om de verschillende delen van het gespleten land te herenigen, meer in het bijzonder Noord en Zuid. Voor Osborne zelf was het ook belangrijk, omdat hij niet alleen de geschiedenis in wilde gaan als de minister van Bezuinigingen. De HS2 moest een positieve nalatenschap zijn.

Wie zijn de grootste voorstanders?

De bouwindustrie is altijd groot voorstander geweest van de lijn, waarvan de kosten aanvankelijk werden begroot op 30 miljard pond. Politiek enthousiasme was er genoeg, omdat de lijn een vertakking zou krijgen naar luchthaven Heathrow, terwijl de lijnen aan de noordzijde in een later stadium zouden worden doorgetrokken naar Schotland. Van al die ambitieuze plannen is weinig meer over. Om de stijgende kosten enigszins in de hand te houden is het project gekortwiekt. Er zullen minder treinen rijden dan gepland, en ze zullen ook nog eens langzamer gaan. Het bedrijfsleven vindt echter dat Engeland qua hogesnelheidslijnen niet achter mag blijven bij Spanje, Frankrijk en Duitsland.

Een bouwplaats van de Hogesnelheidslijn HS2 bij het Euston station in Londen. Beeld AP

De tegenstanders waren vast nimby’s, de omwonenden?

In ieder geval in het begin. De meeste protesten kwamen van mensen die langs de beoogde route wonen en dus alleen de lasten, niet de lusten, krijgen. Met name onder welgestelde Conservatieven in de arcadische Chilterns, net ten noordwesten van Londen, is het verzet groot. Er is deels aan de protesten tegemoetgekomen door een extra lange tunnel aan te leggen. Weerstand was er ook bij eigenaren van woningen en boerderijen die moesten worden onteigend. De milieubeweging is boos omdat de lijn door elf kwetsbare oerbossen komt te lopen. De schade aan flora en fauna is volgens meerdere deskundigen onherstelbaar. Leider van het verzet is Chris Packham, presentator van natuurprogramma's.

Maar het verzet is inmiddels veel breder?

Ja, dat heeft met name te maken met de enorme kosten van het prestigeproject. Volgens de onafhankelijke berekeningen komt er op het einde een rekening van 125 miljard euro bij de belastingbetaler te liggen. Er is buitenproportioneel veel geld naar adviseurs gegaan. Er bestaan twijfels of de economische voordelen zullen opwegen tegen deze enorme rekening. Grote zorgen bestaan er nu al over de kosten van treinkaartjes voor de supersnelle treinen, mede gelet op het huidige prijsniveau van de Engelse spoorwegen. Volgens critici had Johnson de 10 miljard euro die reeds geïnvesteerd is moeten afschrijven om vervolgens andere bestemmingen voor het vrijgekomen geld te zoeken.

Zoals wat?

Er bestaat in Noord-Engeland dringende behoefte aan een betere en snellere verbinding tussen de steden Liverpool, Manchester, Leeds en Newcastle. De voornaamste capaciteitsproblemen in het Engelse treinverkeer betreffen niet het Noord-Zuid-traject, maar het forensentransport rondom de grote steden. Tevens pleiten tegenstanders van HS2 voor het herstel van het fijnmazige spoornetwerk dat in de jaren zestig voor een groot deel is vernietigd. Stadjes als Brackley, Halesowen and Gosport hebben niet eens een station. Tenslotte is er de  vrees dat de tijdswinst die de HS2 tussen Londen en Noord-Engeland bewerkstelligt, de aantrekkingskracht van de hoofdstad slechts zal versterken, wat in strijd is het met oorspronkelijke doel.

Een bouwplaats van de HS2 bij Euston station in Londen.Beeld AP

En toch is Boris Johnson voor?

Ja, ook al heeft zijn beleidsgoeroe Dominic Cummings de Hogesnelheidslijn een ‘rampgebied’ genoemd. Dat Johnson ondanks twijfels toch zijn fiat zou gaan geven bleek onlangs toen hij, voor het kinderprogramma FYI, werd ondervraagd door een tienjarig jongetje. ’We zitten in een kuil’, zei de premier, ‘het is een zootje. Maar we moeten eruit. (…) Het enige wat je kunt doen in een kuil ter grootte van de HS2 is doorgaan met graven. Dat moet je doen. Het is een diepe kuil.’ In het Lagerhuis erkende hij dat de projectleiders jarenlang hopeloos hebben gefaald, maar dat de regering ‘de ballen’ moet hebben om toch door te gaan. Om de HS2 in goede banen te leiden krijgt het project een eigen bewindsman. Of zondebok.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden